Waar bleef potdomme de John F. Kennedy van 2024? En de oppernarcist orakelt door

Spijlen tussen Mexico en de VS. Een muur van spijlen waar geen enkel ‘onderkruipsel’ door kan. Voor de narcist is een muur alleen om zichzelf niet voldoende. Het leven is voor hem één grote muur. Het alleenrecht op bestaan. Er telt maar één belang: het eigen. Lees het vorig jaar verschenen aangrijpende boek van Isabel Allende onder de titel ‘De wind kent mijn naam’. Dagelijkse praktijk. Gevlucht voor de burgeroorlog in El Salvador. Aan de grens met het Beloofde Land de VS moeder en dochtertje van zeven van elkaar gescheiden. Moeder wordt teruggestuurd, de kleine Anita Diaz mag wel de VS binnen en belandt in een smerig opvangkamp. Uiteindelijk ontfermt een jonge maatschappelijk werkster zich over het halfblinde kind. Ze vindt voor de vluchtelinge van zeven een veilig en warm adres. Bij de joodse weduwnaar Samuel Adler van dik 70+ die onder nazi-Duitsland zijn beide ouders in een vernietigingskamp verloor. De nieuwe betekenis die de musicus Adler aan zijn leven geeft. De narcist zal er niets van begrijpen.

Meelijwekkend? Ja eigenlijk wel. Zwaar ziek in zijn hoofd. Waarschijnlijk nooit anders geweest. Niet bij te sturen. Het narcisme in zijn extreme. Lees er de literatuur op na. Bijvoorbeeld ‘Bewonder mij’ van Eddie Brummelman. Goed boek. Over het ontbreken van invoelend vermogen. De superioriteit. Geen echte vriendschappen kunnen sluiten. Niet kunnen liefhebben. De lust tot vernederen. En waar het zichzelf betreft uiterst kleinzerig. Narcisten zijn verwikkeld in een constante zoektocht naar bewondering, en waar ze dat mislopen gaan ze over op krenken en zinnen ze op wraak. We hebben met snoevers en blaaskaken te maken. De grootste aller blaaskaken? De voormalige zangeres en popster uit de jaren ’60 Cher, denk aan haar megahit met Sonny ‘I got you babe’, is de zoveelste kunstenaar in de VS die wil emigreren. Eerder zo’n geluid van een beroemdheid als Barbra Streisand. En van toonaangevende wetenschappers. Benieuwd welke clown straks het Amerikaanse volkslied voor hem zingt. Het zal zeer doen aan de oren.

De oppernarcist. Die heeft allang geen masker meer. Die voelt niet de pijn aan bijvoorbeeld de grens met Mexico. En hij schopt het straks wederom tot president van de Verenigde Staten. Huiveringwekkend vooruitzicht. De wereld verantwoordelijk voor zijn eigen ondergang. De man verdient verpleging, desnoods dwangverpleging. Zo nodig een isoleercel. Hij is incontinent in zijn hoofd. Hij heeft het allemaal niet onder controle en laat alles lopen. De gekste oprispingen. Oncontroleerbaar. Van een brein geen sprake, wel van een moeras daar ergens in de bovenkamer. En desondanks wint de idioot weer een voorverkiezing. Gisteren, South Carolina. Het moet zich schamen. Lopen er niet 92 rechtszaken tegen hem? Zijn er niet 13.000 documenten bij hem thuis in Florida in beslag genomen die hij stiekem vanuit het Witte Huis naar zijn landgoed had mee gejat? We hebben te maken met een doortrapte leugenaar. Een verdonkeremaner. Een ontembare zelfverheerlijker. Een proleet. MAGA ofwel Make America Great Again. Met vervalsing? Met oplichting? Met gefoezel? Met racisme? Met intimidatie? Met vijanddenken? Met verdachtmakingen en vuilspuiterij richting rechters en journalisten die hun werk doen overeenkomstig de uitgangspunten van een rechtsstaat?

Wanneer komt het gehele Amerikaanse volk bij zinnen? Ja, wanneer realiseert die Republikeinse Partij zich dat ze achter een levende atoombom aan kachelen? Geen groter voorbeeld in de wereld van domme gevoelloosheid, van egoïsme en van niet te corrigeren gedrag dat louter is afgestemd op de eigen ik-fanfare. Geen greintje zelfinzicht. Waarom hebben de Democraten in Amerika vier jaar lang verzuimd naar een nieuwe John F. Kennedy te zoeken. Of de Obama van 2024. Hij of zij had te vinden moeten zijn. Waar was de vicepresident, mevrouw Harris, al die vier jaar? Nu stevent een gehaktbal als ongeleid projectiel regelrecht op een nieuw presidentschap af.  Aan veroordelingen ondertussen voor honderden miljoenen dollars. Het maakt niet uit. Als je niet deugt dan ook maar volledig. South Carolina stemde ook al in overgrote meerderheid voor de nominatie van deze racist en bedenk het verder maar. Querulant? Zeker ook dat.

Make America Great Again? Ach ja. Zielige vertoning. Een eerder presidentschap dat zich kenmerkte met elk halfuur het ontslag van een minister, een onderminister, een adviseur, een advocaat of iemand anders. Uiteindelijk een moordbrigade afsturen op zijn eigen vicepresident. Wartaal uitslaan. Intrinsiek slecht zijn. En niet kunnen leven buiten zijn eigen IK. Met hoofdletters natuurlijk. Opgevoed door een slechte vader die hem met een honkbalknuppel afstuurde op huurders met een betalingsachterstand. Zwaar ziek in zijn hoofd. Meelijwekkend? Jazeker. Zijn reactie op de dood van Aleksej Navalny bleef even uit. Vermoord door een misdadig regime. Eén van de methodes in Siberië de gevangene in de barre kou zetten en er een wandelingetje mee maken. Eén harde stomp in de hartstreek is dan al voldoende. Aleksej Navalny ja, een god vergeleken bij het Kremlin en ook de toekomstige president van de Amerikanen. Die maniak is niet de weg kwijt, die kent geen weg, die ronddwaalt in de rimboe van zijn eigen jeugd en verdere leven. Alles is boosaardig nep aan hem. De VS kiezen later dit jaar deze mongool als president. Zijn reactie, warrig onnavolgbaar als altijd, op de dood van Aleksej Navalny, zegt wederom alles over hoe de wereld naar zijn ondergang toesnelt. 

Dit schreef de man, die psychiatrische hulp behoeft, op zijn platform Truth Social. En het gepeupel slikt het als hemels manna. ‘De plotselinge dood van Aleksej Navalny maakt me er steeds bewuster van wat er in ons land gebeurt.’ Hoor toch eens! Met een enorme hoeveelheid hoofdletters vervolgt hij: ‘Het is een langzaam, gestaag proces, met corrupte, radicaal linkse politici, aanklagers, en rechters die ons op het pad naar de verwoesting leiden.’ Nog te volgen? Veroordelingen tot en met, 92 rechtszaken nog te gaan. Duizenden en duizenden documenten aanvankelijk verdonkeremaand. Het maakt niet uit. Daar gaat hij verder met zijn grote waffel:  ‘Open grenzen, vervalste verkiezingen, en weerzinwekkend oneerlijke beslissingen van rechters die Amerika kapot maken. We zijn een land in verval, een falend land. MAGA2024.’ 

Rancune is zijn drijfveer. Hij heeft al aangekondigd bij een volgend presidentschap 55.000 ambtenaren te zullen ontslaan. Ze liepen hem immers voor de voeten. Logisch? In zijn denkwereld wel ja. Nikkie of Nancy, het opgezette vogeltje van achterin de negentig bij de Democraten.. Een presidentskandidaat die Nancy consequent Nikkie bleef noemen over de beveiliging van het Capitool. Want daar lag het natuurlijk aan, niet aan zijn rol als hitser. Nikkie of Nancy. Beiden twee politieke zwaargewichten. Nikkie, Nikkie Haley, zijn enige nog overgebleven tegenkandidaat voor de nominatie bij de Republikeinen, waarschuwt voor een man die zijn verstand al geruime tijd is verloren. De Amerikanen vinden de barbecue belangrijker dan dat. En de patiënt zelf meent dat zijn verstand beter is dan 25 jaar geleden. Kun je nagaan. Bovendien zou hij bij recente tests uitzonderlijk hoog hebben gescoord. Naar eigen zeggen dan. Waarschijnlijk brandde bij die tests de apparatuur door. Het verstand van een krankzinnige als uitzonderlijk hoog beoordeeld. Zeker na de hint aan Poetin om met zijn toestemming een oorlog te beginnen met Europese landen die hun defensie-uitgaven nog te laag hebben. Meer verstand dan 25 jaar geleden. Hoe zou hij er dan toen aan toe zijn geweest?

Een diepe zucht. Hij kan er niks aan doen. Zielig South Carolina. Stemmen op een patiënt. Weeg toch iemands woorden en gedragingen. Haal toch die rooie honkbalpet van zijn harses. Die laat je toch niet straffeloos wegkomen? Sterker nog: die hijs je toch niet op het schild? Is het een soort verslaving aan charmante bedriegerij? Nou ja charmante….Wat is het eigenlijk wat weldenkende mensen zo zwak maakt tegenover narcisten? Zelf keuzes in mijn leven moeten maken die  heel lastig waren, maar ze gelukkig toch gemaakt. Narcisme vervormt. De narcist zelf en ook zijn omgeving. De narcist die leeg is in feite en ongelukkig met zichzelf. Het leidt tot overcompensatie. Vaak vanuit een groot minderwaardigheidscomplex. Negeren, een narcist? Ja, maar dan wel op tijd. De VS zijn dat stadium helaas al geruime tijd voorbij. Hoofdschuldigen? Eigenlijk de beleidsmakers bij de Democraten. Vier jaar zitten slapen en de huidige president opnieuw de boksring insturen waarin hij niet weet welke kant hij op moet. Waar was de John F. Kennedy van 2024? Er zijn daar toch meer Obama’s dan die ene? We willen licht zien! De renaissance,

Meelijwekkend? Ja zeer beslist. Zwaar ziek in zijn hoofd. Waarschijnlijk nooit anders geweest. Het narcisme in zijn extreme. En hij schopt het straks wederom tot president van de Verenigde Staten. De wereld verantwoordelijk voor zijn eigen ondergang. De man verdient verpleging, desnoods dwangverpleging. Zo nodig een isoleercel. Hij is incontinent in zijn hoofd. Hij heeft het allemaal niet onder controle en laat alles lopen. Van een brein geen sprake, wel van een moeras daar ergens in de bovenkamer. En desondanks wint de idioot weer een voorverkiezing. Gisteren, South Carolina. Het moet zich schamen. Lopen er niet 92 rechtszaken tegen hem. Zijn er niet 13.000 documenten bij hem thuis in Florida in beslag genomen die hij stiekem vanuit het Witte Huis in Washinton naar zijn estate had mee gejat? We hebben te maken met een doortrapte leugenaar. Een ontembare zelfverheerlijker. Een proleet. MAGA ofwel Make America Great Again. Met vervalsing? Met oplichting? Met gefoezel? Met racisme? Met intimidatie? Met verdachtmakingen en vuilspuiterij richting rechters en journalisten die hun werk doen overeenkomstig de uitgangspunten van een rechtsstaat? Voor minder kom je in de VS op de elektrische stoel.

Wanneer komt het gehele Amerikaanse volk bij zinnen? Ja, wanneer realiseert die Republikeinse Partij zich dat ze achter een levende atoombom aan kachelen? Geen groter voorbeeld in de wereld van domme gevoelloosheid, van egoïsme en van niet te corrigeren gedrag dat louter is afgestemd op de eigen ik-figuur. Zelfverheerlijking. Waarom hebben de Democraten in Amerika vier jaar lang verzuimd naar een nieuwe John F. Kennedy te zoeken. Hij of zij had te vinden moeten zijn. Waar was de vicepresident, mevrouw Harris, al die vier jaar? Zat ze al die tijd verstopt in de meterkast? Nu stevent een zelfingenomen gehaktbal als ongeleid projectiel regelrecht op een nieuw presidentschap af.  Aan aanklachten geen gebrek. Aan veroordelingen ondertussen voor honderden miljoenen dollars. Het maakt niet uit. Als je niet deugt dan ook maar volledig. South Carolina stemde ook al in overgrote meerderheid voor de nominatie van deze in vijandschappen denkende racist en bedenk het verder maar. 

Make America Great Again? Ach ja. Een eerder presidentschap dat zich kenmerkte met elk halfuur het ontslag van een minister, een onderminister, een adviseur, een advocaat of iemand anders. Uiteindelijk een moordbrigade afsturen op zijn eigen vicepresident. Wartaal uitslaan. Intrinsiek slecht zijn. En niet kunnen leven buiten zijn eigen IK. Met hoofdletters natuurlijk. Opgevoed door een slechte vader die hem met een honkbalknuppel afstuurde op getinte huurders met een betalingsachterstand. Zwaar ziek in zijn hoofd. Zijn reactie op de dood van Aleksej Navalny bleef even uit. Die was vermoord door een misdadig regime. Eén van de methodes in Siberië is de gevangene in de barre vrieskou zetten en er een wandelingetje mee maken. Eén harde stomp in de hartstreek is dan al voldoende. Aleksej Navalny ja, een god vergeleken bij het Kremlin en de toekomstige president van de Amerikanen. Die maniak is niet de weg kwijt, die kent geen weg, die dwaalt in de rimboe van zijn eigen jeugd en verdere leven. Alles is nep aan hem. De VS kiezen later dit jaar deze mongool als president. Zijn reactie, warrig onnavolgbaar als altijd, op de dood van Aleksej Navalny, zegt alles over hoe de wereld naar zijn ondergang toesnelt. 

Dit schreef de man, die eigenlijk in een verpleeghuis hoort, op zijn platform Truth Social. En het gepeupel slikt het als zoete koek. ‘De plotselinge dood van Aleksej Navalny maakt me er steeds bewuster van wat er in ons land gebeurt.’ Hoor toch eens! Met een enorme hoeveelheid hoofdletters vervolgt hij: ‘Het is een langzaam, gestaag proces, met corrupte, radicaal linkse politici, aanklagers, en rechters die ons op het pad naar de verwoesting leiden.’ Veroordelingen tot en met, 92 rechtszaken nog te gaan. Duizenden en duizenden documenten aanvankelijk verdonkeremaand. Het maakt niet uit. Daar gaat hij verder:  ‘Open grenzen, vervalste verkiezingen, en weerzinwekkend oneerlijke beslissingen van rechters die Amerika kapot maken. We zijn een land in verval, een falend land. MAGA2024.’  

Het gaat totaal niet over Navalny. Natuurlijk gaat het over hem. Over hemzelf. Het epicentrum is hijzelf. Als hij zelf maar in het middelpunt staat. Hij kan er niks aan doen. Zwaar ziek in zijn hoofd. Zielig South Carolina. Stemmen op een patiënt. Weeg toch iemands woorden en gedragingen. Haal toch die rooie honkbalpet van zijn harses. Die laat je toch niet straffeloos wegkomen? Sterker nog: die hijs je toch niet op het schild? Is het een soort verslaving aan charmante bedriegerij? Wat is het eigenlijk wat weldenkende mensen zo zwak maakt tegenover narcisme? Zelf in mijn leven voor keuzes gestaan die  heel lastig waren, maar ze gelukkig toch gemaakt. Met pijn. Narcisme misvormt. Misvormt de narcist zelf en ook zijn omgeving. De narcist die leeg is in feite en ongelukkig met zichzelf. Vaak vanuit een groot minderwaardigheidscomplex. Negeren een narcist? Ja, maar dan wel op tijd. De VS zijn dat stadium helaas al geruime tijd voorbij. Hoofdschuldigen? Eigenlijk de beleidsmakers bij de Democraten. Vier jaar zitten slapen en de huidige president opnieuw de boksring insturen waarin hij niet weet welke kant hij op moet. Waar bleef de John F. Kennedy van 2024? 

Op zijn terugweg naar het Witte Huis vergeleek de gek in South Carolina zijn juridische dreiging met de historische erfenis van anti-zwarte vooroordelen in het Amerikaanse rechtssysteem. Welja zeg! ‘Deze lichten zijn zo fel in mijn ogen dat ik niet veel mensen kan zien. Maar ik kan alleen de zwarten zien. Ik zie geen blanke. Zo ver ben ik gekomen. Ik ben voor niets aangeklaagd. Ze deden het omdat het verkiezingsinmenging was. En toen werd ik een tweede keer aangeklaagd, een derde keer en een vierde keer. En veel mensen zeiden dat zwarte mensen me daarom aardig vinden, omdat ze zo gekwetst en gediscrimineerd zijn. En ze zagen mij eigenlijk als iemand die ook gediscrimineerd wordt. Een verwantschap.’

Bind hem vast. Geef hem op tijd een pilletje. Grijp als natie tijdig in voordat het te laat is. Nu kan het nog net. De slachtofferrol. Ook zo kenmerkend voor een narcist. En voor een querulant. Het ligt altijd aan een ander. De Amerikaanse politiek heeft niets beters te bieden dan een zieke geest.

A. den Doolaard en het land achter Gods rug. Zo toepasselijk nu voor Nederland. De rug toegekeerd, ook door Dries en zijn meisje.

De kikker is terug. Foto jan van den Heuvel. De kikker, zoals we ook wel Dries van Agt noemden.

Hij noemde haar zeventig jaar lang liefkozend ‘zijn meisje’. Dat was mooi. Het vertederde. Zoals het ook mooi was dat hij het op latere leeftijd opnam voor de Palestijnse zaak. Net als de weduwe van Wim Duisenberg. Gaza en de Westbank. Maar voor de rest vonden we Dries van Agt maar een rare kikker. Zo noemden we hem immers: een rare kikker. Ons soort mensen hield niet van conservatieve christendemocraten. Willem Aantjes was anders. Maar die gaven ze bij het CDA een enkelband. Heel christelijk gemeen. Maar goed, de nu overleden Dries van Agt. Hij wilde met ‘zijn meisje’ de kabinetsformatie van de afgedwaalde Plasterk niet afwachten. Samen met ‘zijn meisje’ nam hij de vlucht. Hand in hand en tabee. Vlak ook voor carnaval.

Geen gedoe meer. Misschien wel de juiste beslissing. Vrijwillig hemelen. Al is het raar voor een man die zelf ooit eens als minister van justitie de politie voor sluiting afstuurde op een abortuskliniek in Heemstede. Waar weer tegenover staat dat hij ooit op een congres van het CDA opstond en een vlammend betoog hield tegen elke vorm van samenwerking met ultrarechtse vuilspuiters en dwarsbomers van de democratie. Ja Pietertje Omtzigt, daar sta je nu met je goeie gedrag! Dat hij niet als een knipmes voor de koningin boog, pleit ook in het voordeel van Dries van Agt. Ons soort mensen was voor Den Uyl, voor Joop, en niet voor niets één van de meest prominente Nederlandse politici van de vorige eeuw. Was Johan Cruijff niet onze beste voetballer van de vorige eeuw en werd Joop den Uyl niet uitgeroepen tot de beste politicus van de vorige eeuw?! Daar kon Dries van Agt niet aan tippen, hooguit in wielerkringen.

Bijzonder taalgebruik had Dries van Agt, dat dan weer wel. Daar zou meneer Van Beusekom, mijn leraar Nederlands op de hbs, van genoten hebben. Weer moest ik deze week even aan hem denken. Bij het opruimen van de boekenkast, en het wegblazen van stof op de planken, ineens ‘De meesterwerken der Nederlandse letterkunde’ in mijn hand. De vijfde druk, uit 1965. Karel ende Elegast. Beatrijs. P.C. Hooft. Joost van den Vondel. Justus van Effen, A.C.W. Staring. Potgieter met Jan en Jannetje en hun jongste kind. De Genestet en Multatuli. Lesstof die Van Beusekom behandelde. Je bereikte zijn lokaal via een klein bordesje. Vier treden of zo. Dat hoekje op het Christelijk Lyceum in Utrecht deelde meneer Van Beusekom met meneer Van Lambalgen die handenarbeid gaf. Het was nog de tijd van ‘U’ en ‘Meneer’. Van Beusekom was broodmager, hij had het aan zijn maag, nam altijd een zuurtje, en tobde als ik me niet vergis ook met migraine. Maar toch! ‘Epiek en Lyriek’ en ‘De meesterwerken der Nederlandse letterkunde’.

De boeken kwamen van een boekhandel op de Oudegracht. Of de Nieuwegracht. Dat kan ook. Ik geloof dat die boekwinkel Veth heette, of zoiets. De schoolboeken kostten mijn ouders een godsvermogen, besef ik nu. Van Beusekom, de beminnelijke verteller over schrijvers en de Nederlandse letterkunde. Mager als een lat, zogezegd. Van Lambalgen kon pas door een deur als die wagenwijs openstond. Ze woonden allebei in Utrecht en niet zo ver van elkaar vandaan. Van Beusekom in de Molièrelaan, Van Lambalgen in de Van Meursstraat. Gek dat ik dat na bijna zestig jaar nog allemaal weet. Met ‘De meesterwerken van de Nederlandse letterkunde’ op mijn hurken aan de rand van mijn bed, en de stofdoek weggeslingerd, volop herinneringen ineens aan de hbs waar we de week altijd met godsversjes van Johannes de Heer begonnen. Vaak hadden we geen notie van wat we zongen.

Engelse les kregen we van meneer Lapoutre. Of was het niet Lapoutre of Lepoutre? Gewoon een prachtige naam. Hij kon de broer zijn van Joop den Uyl. Ze leken sprekend op elkaar. In zijn lokaal hing altijd een verschrikkelijke sigarenwalm. Het stonk er. Die sigaren van Lapoutre, of Lepoutre, rook je al als je in de J.P. Coenstraat liep. Daar had ik in die tijd ook mijn krantenwijk. Nachtmerries van meneer Van Ankum uit Hilversum die meetkunde en algebra gaf. Scoorde zelden meer dan een 3 bij die man. Dat gepruts met die driehoek en passer ook! Doubleerde door hem in het derde jaar. Pythagoras stond voor mij op het honkbalveld van UVV, niet in de lesboeken van Van Ankum. Voor Scheikunde hadden de vrij-worstelaar Crum, potig, handen als kolenschoppen, en dan die vele tere flesjes. Voor Frans meneer Mijnhardt. Tot die ziek werd. Toen kregen we een mevrouw die nog heel jong was. Ze was net afgestudeerd. Mijnhardt stampte er altijd rijtjes bij ons in. Na drie jaar rijtjes van Mijnhart spraken we nog geen woord Frans. In elk geval geen zinnen.

En toen die opgewekte jonge vrouw. Zie haar nog lenteachtig de klas binnenkomen. Een grammofoonkoffer bij zich en een grammofoonplaat. Gilbert Becaud en Nathalie. Het Rode Plein en Lenin. Nathalie de studente en gids in Moskou met zijn sneeuwtapijt. Ik ben de naam van die invaldocente vergeten. Maar die les met Gilbert Becaud was onvergetelijk. We waren op slag straal verliefd op haar. Wij luisteren naar Nathalie en ondertussen vertalen. Wat zong die Becaud precies? Het nummer werd die les wel tien keer gedraaid. En toen besproken. Een sombere Nathalie en de Oktoberrevolutie. Nog steeds kan ik het lied woordelijk meezingen. We hadden veel vakken op de hbs, maar herinner me niet of daar maatschappijleer bij was.

Dat is nu anders en daarom verbaas ik me dat rechts en ultrarechts zo populair zijn bij de scholieren en studenten van nu. Op mijn knieën voor mijn boekenkast en een even gestaakte opruimwoede komt Godfried Bomans tevoorschijn. Korte berichten en een interview door Michel van der Plas. Pagina 17 met ‘Onverdraagzaamheid regeert’.  Die onverdraagzaamheid groeit onrustbarend, schrijft Godfried Bomans. En wacht eens even: ‘De democratie staat op het spel. De man die capituleert voor extreme standpunten moet wel onverdraagzaam zijn, omdat zijn bestaan op het spel staat. Dat is de prijs die men voor zijn bewustzijnsvernauwing moet betalen’. Pittige en puntige uitspraken van Godfried Bomans in een bloemlezing van 1970.

Bewustzijnsvernauwing, schrijft hij. Dat moet ook de oorzaak zijn van de monsterzege die de zonsverduistering Wilders bij volgende verkiezingen gaat behalen. Volgens opiniepeiler Maurice de Hond springt hij dan naar 52 zetels. En de grote verliezer is het modepopje Dilan met de VVD die het laagste niveau bereikt sinds 1956. Een verlies van 11 zetels vergeleken met de verkiezingen van vorig jaar. Omtzigt? Ook op groot verlies. Maar die slaakt tussen zijn archiefkasten thuis in Enschede waarschijnlijk een zucht van verlichting. Was hij er allemaal maar niet aan begonnen. De van de sociaaldemocratie afgedwaalde Telegraaf-columnist Plasterk; eeuwige roem lijkt aan hem voorbij te zullen gaan.

Bewustzijnsvernauwing. Maar misschien nog wel erger tegenwoordig. De kiezer met een stem uit sensatie. De kiezer die geen verantwoordelijkheid neemt voor de stem die hij de vorige keer heeft uitgebracht. De kiezer zonder levensovertuiging en engagement. De sensatie. De ene keer Forum van Baudet, dan de BBB van Carolien die alleen haar achternaam gemeen heeft met wijlen Michel van der Plas. Daarna houdt het op. En vooruit dan maar eens: Wilders. Geen partij achter zich, geen leden, geen statuten, en een verkiezingsprogramma als gebakken lucht. Een financieel volstrekt onuitvoerbaar verkiezingsprogramma, los van het bedenkelijke vijanddenken. De kiezer naar de mond praten en drommelsgoed weten dat er niks van terecht komt. Dries van Agt heeft het allemaal niet willen afwachten. Met ‘zijn meisje’ trok hij zijn conclusies.

Een rare kikker vonden we hem met zijn archaïsche taalgebruik. Den Uyl stierf aan een hersentumor. En de familie liet Van Agt weten dat hij niet welkom was op de begrafenis. Dodelijk voor Van Agt. Maar Ellen en ik applaudisseerden. Het verdiende loon voor de conservatieve mysticus Van Agt. En ‘mijn meisje’ Ellen die vertelde over de Dolle Mina’s en haar tijd bij ‘Baas In Eigen Buik’. Onder degenen die de abortuskliniek Bloemenhove succesvol openhielden behoorden dochters en schoondochters van Joop den Uyl, zijn echtgenote Liesbeth, en PvdA-minister Irene Vorrink. Het was die tijd dat Ellen bij de Dolle Mina’s ging. Uit de boekenkast komt A. den Doolaard tevoorschijn. ‘Het land achter Gods rug’. Bijzondere titel. Het boek is een exemplaar van de bibliotheek. Nooit teruggebracht? Of ooit eens gekocht toen de bibliotheek opruiming hield? ‘Het land achter Gods rug’. Wel zo toepasselijk voor nu. En waar is de tijd gebleven dat Wilders nog gewoon Boer Koekoek heette.

Onderwijsmakelaar dromend van de Maldiven en een hete vriendin

De wereld van nu met een rouwrand. De wereld die doordraait. Een zin die ik overigens schrap. Doet teveel denken aan een narcist die als een vlegelachtige Pietje Bell begon en in zichzelf verdwaalde. De zwartste bladzijde van de NPO. ‘Op je knieën jij, op je knieën voor mij.’ Om over het restje maar te zwijgen. Nooit meer terug op het scherm die over het paard getilde stakker die ik nog bij Het Parool zag komen. Te veel naar de ogen gekeken. Hij begon zich van lieverlee als bovennatuurlijk te zien. Maar ik wilde het helemaal niet over hem hebben. Nee, Gaza en de zoveelste flater van de wereldgemeenschap en de VN. Het meisje in het geel. Al die jongens en meisjes in ongeacht welke kleur ook. Zelfs een veroordeeld Israël weet van geen ophouden. En een Nederlands demissionair kabinet dat vooringenomen de verkeerde kant blijft kiezen. Een moordenaarsbende is iets anders dan vergelding met respect voor onschuldige burgers. Gaza en de ambities van een demissionaire premier die hem doen likken en slijmen richting Washington en Tel Aviv. Aan Zuid-Afrika kan een voorbeeld worden genomen.

***

Het leek me wel wat, één of twee keer per week bijles geven aan een middelbare scholier. Of voor een hele klas staan. Ze de liefde voor taal bijbrengen. Voorlezen uit bijvoorbeeld Godfried Bomans. Het prachtig geschreven en vermakelijke hoofdstuk over Jo van Nieland-Braat uit Bilthoven. Was ik niet ooit eens door de literatuur aangeraakt door meneer Van Beusekom op de HBS? Ook eens bij hem thuis geweest. Molièrelaan in Utrecht. Hij keek uit op een plantsoentje in de wijk Oog-in-Al. Lesgeven dus. Van Beusekom achterna. Een vriend van me gaf naam en mailadres om eens contact te zoeken. Had ie zelf ook gedaan. Binnen de kortste keren een enthousiast (je en jij …) berichtje terug dat ze zoveel ervaring (van jou…) heel goed konden gebruiken. Niet alleen voor bijles maar, inderdaad, ook voor een hele klas. Jij (…) lijkt ons wel wat. Kunnen we jou (…) snel bellen? Het op voorhand amicale toontje bevreemde.

Het telefoontje verliep niet goed. Mijn eigen schuld. Ik was te hooghartig. Te gereserveerd. Te eigenwijs. Te gedateerd om de zegeningen van de marktwerking en het lerarenloze competentiegeneuzel te kunnen vatten. Ik kon het weer eens niet laten. Wat is dat toch?! Noten op mijn zang. Moest aan het bemiddelingsbureau uit Zeist denken dat grondpersoneel leverde in de verzorging thuis van mijn lieve echtgenote. Een hele trits dames passeerde het ziekbed van Ellen. Maar eigenlijk was er maar één die voldeed: Diana, wie anders. Die torende boven alles en iedereen uit. De rest gold gedroeg zich niet zozeer als zorgzuster maar meer als hypotheekzuster. Bijbeuners. Een voormalige bibliothecaresse kon niet eens met een rolstoel overweg. Om over de rest maar te zwijgen. De één na de ander kieperde ik zalvend overboord. Het was het systeem dat zulke exemplaren bij je aan de voordeur bracht. Er zat er één tussen met nota bene een bipolaire stoornis. Daardoor liep alles in haar leven in het honderd. Gods eigen kostgangers. Je kon er geen kant mee op. Maar de bezitters van de Maserati’s wel. Jacobse en Van Es zogezegd voor wie we op zondagavond thuis bleven.

Alleen Diana voldeed. Meer dan dat zelfs. Een goudkorrel. Maar van het uurtarief voor de zorg dat ik via mijn kostbare PGB afdroeg aan het zorgbemiddelingsbureau ontving zij van die luitjes slechts een schijntje. Zal het twintig procent zijn geweest? Veel meer was het niet. De rest ging naar de cowboys die gretig profiteerden van de doorgeslagen marktwerking van het neoliberalisme. Het waren de gloriedagen van Mark Rutte. Het zou strafbaar moeten zijn. Hoe kapseist een maatschappij. De verzorgenden die op hun fietsje het werk deden, de cowboys rondrijdend in overdreven dure bolides met ronkende uitlaat en zuigend aan sigaren zo fors en scherp als een Patriot-raket. Zo weggelopen uit Koot & Bie. En Lubach. En verder de goegemeente die nog een vleugje satire wil zien in het om zeep helpen van het onderwijs, de zorg en het openbaar vervoer. In gesprek dus met een bemiddelingsbureau voor bijles aan middelbare scholieren met leerachterstand.

Moest niet alleen aan het bureau in Zeist denken, maar ook aan Sywert van de mondkapjes, de rap van de tongriem gesneden christendemocraat Sywert en zijn kornuiten. Het onderzoek naar hun zal wel met een jaar of veertig zijn afgerond. Ik moest denken aan Koot & Bie en hun Haagse vrije jongens van het avontuur en de dikke portemonnee met flappen. De jongeman die bijlesgevers zocht, hield me een bedrag voor dat ik kon verdienen. Nee, naar een cv werd niet gekeken, iedereen hetzelfde uurtarief. Docenten van een universiteit en hogeschool met senioriteit en bovendien de nodige papieren voor didactiek of padvinders die niet veel in de melk te brokkelen hadden: iedereen werd over één kam geschoren met dezelfde honorering. Het onderwijsleven moest immers niet ingewikkelder worden gemaakt dan het al was. Enige realiteitszin kon de jongeman niet worden ontzegd.

Maar ho even: niet bijles aan rijkeluiskinderen hoor. Hoe ik dat bedoelde? Nou dat de ouders van rijkeluiskinderen zichzelf maar moesten zien te redden en bekommeren om de onderwijsprestaties van hun kroost. Dan maar een vriendin minder voor pa met een megasalaris bij de NPO en een bed op zijn Hilversumse werkkamer. Was pa toe aan een nieuwe verse vriendin dan kreeg de afgedankte 20.000 (heel toepasselijk) gemeenschapsgeld mee. Beelden van de al jong verpeste bordkartonkinderen te Haaksbergen. Ik koos voor de volkswijken en armere buurten en dan nog graag kinderen van migranten. Vluchtelingen zogezegd met al een heel leven achter zich nog voordat het leven goed en wel begonnen was. Op mijn netvlies verscheen het meisje in het geel uit Gaza. Geen verwende pubers die vier keer per jaar op wintersport gingen. Dan wist hij ook maar meteen waar ik politiek stond. Hij mocht me naar Ter Apel detacheren. Want belangrijk in een tijd dat 2.5 miljoen hersenlozen op een geestelijk verkreukelde hadden gestemd. Dat was ook een rechtstreeks gevolg van het aan de markt verkwanselde en afkalvende onderwijs in Nederland dat ineens het krijtje en het schoolbord de deur uit had gedaan en daarna de docent. De hedendaagse jeugd? Geen historisch besef. Al helemaal niet van een bruin verleden. ‘De aanslag’ van Harry Mulisch? Harry wie??? De Aanslag ??? Nooit van gehoord natuurlijk. Maar wel anno 2024 in Nederland onderwijsrecruiter. Of wel: koppelaar. Meneer Van Beusikom U moest eens weten!

Meelijwekkend eigenlijk. ‘Floortje Bloem’ van Yvonne Keuls? Van wie??? Ik raakte op dreef. En op stoom. Voor mijn ogen verschenen de slapjanus en windvaan Omtzigt en die anderen die het nog steeds met Wilders en bij de onvervalste ijdeltuit van een Plasterk uithielden. Dat kon allemaal in een land dat voorzieningen als zorg en onderwijs verwaarloosde. Had Carolien haar school eigenlijk wel afgemaakt? Ze vliegt voortdurend uit de bocht. Hoe dacht deze onderwijsrecruiter hier eigenlijk zelf over? De jongeman had er geen mening over. Geen mening over? Zijn bureau deed niet aan politiek. Niet aan politiek en engagement? Maar dat kon toch helemaal niet! Het bureau kon toch niet in zee gaan met lesgevenden die sympathiseerden met de PVV, of JA21, of andere op vreemdelingenangst gebaseerde gezelschappen vol ideologische gifmengers met een bruine rand die de Grondwet lieten kantelen? We stonden toch niet los van de werkelijkheid? Tegenwoordig was het toch immers wel degelijk van belang, te weten waar een onderwijskracht politiek zo’n beetje stond alvorens hem voor bijles weg te sturen of voor een klas te zetten? Ik begon over de AfD bij de Duitsers en de jaren ’30 van de vorige eeuw. Als gezegd, ik raakte in mijn element. Opnieuw zei de makelaar – ik schatte hem ergens in de dertig en trendy en cabriolet – dat politiek niet van belang was voor het schaken van onderwijspersoneel. In gedachten zag ik hem aan zijn werktafel van links naar rechts, en terug, met bankbiljetten schuiven.

Nog maar een vraag. Of er ook een persoonlijke ontmoeting zou plaatsvinden? Zat zoiets in de pen? Het antwoord was ontluisterend. Ik dacht aan Plasterk. Aan zinloos praten met politici die hun boodschappenbriefje niet eens hadden uitgerekend en laten doorrekenen. Ik dacht aan Wilders die bij nieuwe verkiezingen een mogelijk nog grotere overwinning zou gaan behalen dan laatst. De opiniepeilingen immers. Het onderwijs dat mensen aflevert die geen zin zonder taalfouten kunnen produceren en die 1 + 3 niet eens bij elkaar kunnen optellen. Zoals ook sommige politici. En toch aan tafel bij Plasterk. Nee, het was niet de gewoonte dat het onderwijsbemiddelingsbureau (Nooit van de Tachtigers gehoord natuurlijk) een persoonlijke ontmoeting arrangeerde met een kandidaat lesgever. Zou teveel tijd kosten. Ik dacht aan het excellente artikel over haar eigen onderwijservaringen van Jannetje Koelewijn in NRC. Zó gruwelijk goed! Ik zag mijn gesprekspartner onderuit weggezakt in zijn stoel zitten. Benen op tafel. Spijkerbroek, lovers. Dromend van de Maldiven en een hete vriendin. En weer dacht ik aan de doortrapte Sywert, aan Zeist, en aan Koot & Bie en de sketch (Jacobse en Van Es) met die goedgelovige mevrouw bij wie de snelle jongens even de tuin kwamen verruïneren. En vervolgens hun hand ophielden. Graaien. Ik zag een verruïneerd onderwijs. De vlucht met kinderen naar België en de nonnen. Ik zag Van Beusekom weer voor me. Ergens moest ik nog wel het boek hebben waaruit hij lesgaf. ‘Epiek en Lyriek’. Gebonden en met een linnen grijs kaft. Zelfs naar een verklaring voor goed gedrag werd door de jonge onderwijsmakelaar niet eens gevraagd. Ze zouden me nog terugbellen. En ik wist, die bellen me nooit meer terug.

Een land met een hoger onderwijsniveau zou eerder opstaan tegen de verrechtsing van zijn maatschappij en nadrukkelijker opkomen voor oorlogsslachtoffers in Gaza en overal elders in de wereld. Slecht onderwijs werkt isolationisme in de hand. In het hedendaagse onderwijs zou meer gehamerd moeten worden op internationale solidariteit en kennis van de geschiedenis. Al zou het alleen maar die van de vorige eeuw betreffen. De feiten liegen niet. Duistere onderwijsmakelaars zouden aan banden gelegd moeten worden. Onderwijs is het primaat van een gezonde overheid.

Geschrokken van de verkiezingswinst van ultra rechts. Waar slecht onderwijs al niet toe leidt. Tot een samenzang van valse noten bij een formatieleider die niet meer thuishoort te midden van de sociaaldemocratie.

Onverschrokken volhouder Eric krikt het aanzien van de Nederlandse politiek voor even op. Ter nagedachtenis aan Ilan Kurdi

Misschien zou het goed zijn als de roman ‘Prophet Song’ van de Ierse schrijver Paul Lynch verplichte lesstof wordt in het middelbaar onderwijs van Nederland (en daarbuiten, in Duitsland bijvoorbeeld). Misschien zou elke Nederlander, van jong tot oud, de opdracht moeten krijgen dit boek (geïnspireerd op de tragedie Ilan Kurdi en de burgeroorlog in Syrië) te lezen. Misschien zouden de voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer elke vergadering moeten beginnen met het staande voorlezen van enkele passages of een enkel hoofdstuk uit Prophet Song, bekroond met de Booker Prize 2023. Ja misschien… Het zal er niet van komen, ik weet het. Maar het zou er wel eens toe kunnen leiden dat bij volgende verkiezingen minder stemgerechtigden in Nederland volslagen hersenloos en gewetenloos het rode potlood hanteren. Je stemt niet op fascistoïde figuren en belagers van de Grondwet! Nationalisme dient zijn grenzen te kennen. Ter Apel is óók Nederland. Ilan Kurdi is óók Ter Apel.

En slappeling Pieter Omtzigt: Als anderen van de Dom springen dan hoef jij dat toch ook niet te doen? Ondanks de verkiezingswinst van Wilders had jij je van hem kunnen, nee: moeten, blijven distantiëren. Nederland op slot? Geen enkele asielzoeker meer toelaten? Nul?! Het is volslagen apekool. Het is gemene retoriek. Manna voor ongeletterden. Het kan verdragen-technisch niet eens. De kruidendokter Wilders is al jaren en jaren doorgedraaid in zijn fanatisme. Ga met zo iemand niet aan tafel zitten. Tenzij je ook van jezelf vindt dat je een katholieke gluipkop bent. Nee Omtzigt, een beetje ruggengraad heb je niet. Dat is wel gebleken. Zwabberen, noemen we dat. En ondertussen verlegen in de lens kijken. Je bent op z’n vriendelijkst een weifelaar uit de provincie. Geen man van statuur. Het wachten is op de uittocht van je fractieleden. En daarna het verder decimeren van je partij. Bontenbal en het CDA lachen je vierkant uit. Je bent even ongeschikt voor het leiderschap van het oude CDA gebleken als Mona uit Volendam. Wat aan je onderzoekswerk overigens niks af doet. Wie Orban, Le Pen, Meloni en Wilders normaliseert, corrumpeert de vrijheid, zeg ik Rob Jetten van D66 na.

In het licht van Prophet Song en het 2-jarige Koerdisch-Syrische vluchtelingetje Ilan (Aylan) Kurdi (inspiratiebron dus voor Lynch) is de operette rond de afvallige sociaaldemocraat Plasterk een beschamende vertoning van fantoompijn en de verrechtste indoctrinatie dat vluchtelingen overal de schuld van zijn. Alsof Ilan Kurdi uit Kobani – Lees ook het adembenemende boek ‘De zussen van Kobani’, twee verzetsheldinnen tot in hun dood – alsof Ilan Kurdi niet symbool staat voor wat de medemens tot vluchteling maakt. En hoe onbarmhartig de vlucht voor terreur met gifgas kan aflopen. Het beeld van Ilan Kurdi ging in 2015 de hele wereld over. Het beeld van dat 2-jarige onschuldige kind uit Koerdisch Syrië, van wie het leven nog moest beginnen, maar dat samen met zijn moeder verdronk in een poging aan een burgeroorlog (gelijk Gaza en Oekraïne) te ontsnappen. Het jongetje spoelde aan op de Turkse kust. De golven klotsten tegen het lijkje aan. De fotografen waren er als de kippen bij. Rood truitje, blauwe broek, blauwe sportschoenen. De kleuter lag op zijn buikje in het wassende water. De foto ging de hele wereld over. En de hele wereld was voor even geschokt. Voor even, nee niet voor lang.

In hetzelfde jaar (2015) verdronk ook een tante van Helin in de Turkse wateren op zoek naar veiligheid. Het laatste sprankje hoop bleek tevergeefs. Die tante had een godsvermogen voor haar verdrinkingsdood betaald. Verdrinken voor de ogen van je eigen kinderen. Vandaag liet Helin mij een oude klassenfoto zien. Wie van haar klasgenootjes had de burgeroorlog in Syrië niét overleefd? Had beter kunnen vragen: wie wél. Liefdevol ging de wijsvinger van Helin over de gezichten. De meeste elfjarigen dood, ook de tweeling in het midden van de foto. Aan Wilders de vraag of hij ooit twee seconden heeft gekeken naar de foto van Ilan Kurdi. En zo ja of het hem iets deed. De man is het slachtoffer van zichzelf. Ooit gaat hij dood. Ooit sterft hij hopelijk een natuurlijke dood. Maar hoeveel tranen zullen er worden gelaten? De man leeft in zijn eigen wereld. Hij heeft de wereld niet begrepen. Een wereld van leegte omgeeft hem. Hij van het vijandsbeeld. De lege huls. En dus Omtzigt: stop met die hele santenkraam bij Pasterk. Kijk in Enschede even een paar meter over de grens.

Deze week stemde de Eerste Kamer vóór de Spreidingswet van een VVD-staatssecretaris die een onverschrokken volhouder bleek. De laatste der Mohikanen zogezegd. Uitgestorven ras. De gepassioneerde man met het hart op de goeie plek verdient een standbeeld. Het is van een politieke actieradius zoals we die in Den Haag eigenlijk al niet meer kennen. Bravo Eric! Bevlogenheid maken we zelden of nooit meer mee. De uitkomst gold, met steun van de VVD van Edith Schippers, als een daverende verrassing voor de buitenwacht. En dat terwijl die wet een, op rechtvaardigheid berustende, louter eerlijke verdeling van de asielzoekers over alle gemeenten beoogt. Met al zijn mogelijke feilen. Maar een streven naar werkbaarheid. Gerechtigheid ook. De burgemeesters en veiligheidsregio’s juichten, Wilders twitterde duivels ‘Mijn hemel’, de man moet eigenlijk een doodzielig verschijnsel zijn. Om het over snotneus Dilan, Omtzigt en de al dan niet sopraan Carolien maar niet te hebben. In de NRC werden ze terecht weggezet als drie politieke amateurs en onbenullen. Slippendragers van Het Kwaad. Wie Wilders normaliseert, corrumpeert de vrijheid. Het laat zich raden dat Mark Rutte de opstelling van de VVD-fractie in de Eerste Kamer met een telefoontje naar Edith Schippers heeft georkestreerd, en misschien zelfs wel heeft gesommeerd. Geen coulance met de nieuwe partijleider en haar wapperende manen. Een in zichzelf verdwaald huppelkutje slechts. Dat de fractie van de VVD in de Eerste Kamer de Spreidingswet over de streep ging trekken, zou al langer in zeer kleine VVD-kring bekend zijn. Och, arme en zielige Dilan. Ken toch ook je eigen grenzen en beperkingen, meisje.

De voormalige Koerdisch-Turkse bootvluchtelinge lijkt binnen de VVD alleen nog slechts het hoofd boven water te kunnen houden – hoe toepasselijk in het licht van de asielvlucht – met de hulp van de rijke ondernemers die haar hebben ingekapseld en als versiering gebruiken op affiches en binnen de kolommen van hun smoezelige lijfblad De Telegraaf. Ilan Kurdi. Iconisch geworden. Zijn foto vertelt het verhaal. Zoals ook de foto van ‘Het meisje in het geel’ een verhaal (Gaza) vertelt. Kinderen als de grootste slachtoffers van een wereld die bezig is zichzelf op te blazen. De zelfvernietiging. Vluchten? Dat doe je alleen als je ten einde raad bent. Dat doe je alleen als je geen andere uitweg meer weet. Lees ook ‘De bijenhouder van Aleppo’. Lees! Afghanistan, lees over de verschrikkingen daar. Lees ‘De zussen van Kobani’. Lees, voordat ook in Nederland tot boekverbranding wordt overgegaan door het gepeupel. Vluchten doe je alleen als er in je eigen land niets meer van je overgebleven is. Je geeft je over aan het lot. Dwangwet, Wilders? Elke wet is gebaseerd op dwang, beste kerel, daar is een wet nu eenmaal wet voor, dat had jij zoetjesaan toch wel mogen weten! Je manipuleert al jaren en jaren op ziekelijke wijze de Nederlandse samenleving met ophitsing. Je zet bevolkingsgroepen tegen elkaar op, als levensvervulling. Misschien wel als het leven je verder weinig te bieden heeft dan hetze. Ik ben meelij met jouw armoe.

Hoe gevaarlijk kan het worden met radicalen aan de macht vol leugenachtige onheilsprofeten! Hoe gevaarlijk kan het worden als bijvoorbeeld een Pieter Omtzigt doorgaat met de huidige formatiepogingen en een verdere verrechtsing activeert? Dan kan het heel gevaarlijk worden. En onbegrijpelijk zijn fractiegenoten met toch deugdelijke cv’s. Wie Wilders normaliseert, corrumpeert de vrijheid. En het recht van vluchtelingen op leven. Hoe gevaarlijk kan een knieval voor een splijtzwam zijn?! Maar hopelijk nog net even niet zo gevaarlijk als in Duitsland. Daar vonden de AfD (Alternative für Deutschland), de rechtsradicalen en de ondernemers van het groot kapitaal elkaar in Postdam aan een meertje, wat in alles deed denken aan de Tweede Wereldoorlog, aan Adolf Eichmann, aan hun trawanten, en aan de voorprogrammering van de vernietiging van de joden. In Potsdam werd pas geleden een masterplan, jawel zeg, een masterplan besproken om miljoenen mensen uit Duitsland te deporteren naar andere continenten, zoals Afrika. Het ging om het deporteren van asielzoekers, vluchtelingen met een verblijfsvergunning en in Duitsland geboren en getogen personen met een linkse oriëntatie. Ik kijk onder het op tikken van deze regels met een schuin oog naar de foto van Ilan Kurdi en de roman ‘Prophet Song’ van de Ierse auteur Paul Lynch. Ter nagedachtenis aan Ilan Kurdi opdat we hem nooit zullen vergeten. Een masterplein voor deportaties in het Duitse Potsdam aan een meertje besproken, om Duitsland slechts van ‘goede’ Duitsers te voorzien zoals Hitler met Eichmann regisseerde. Het zal er nooit van komen, zullen we maar hopen. Maar toch! Een terminale wereld. Hebben we wel eens goed naar de hooligans gekeken, naar de gebivakmutsten? Pietertje Omtzigt maakt zich er alleen maar druk om als het met Oud & Nieuw om vuurwerk gaat. Pietertje heeft de sleutel naar een fatsoenlijk Nederland in handen, maar beseft hij dat wel?! Nee, ik vrees van niet.

Vele tienduizenden en nog eens tienduizenden Duitsers in protest tegen de AfD en zijn bruine gespuis thans de straat op. In Keulen, in Leipzig, in Hamburg, in München en elders. Leipzig kan demonstreren. Ik herinner me 1989 en de aanloop naar de val van de Muur. Leipzig, ik was er bij in 1989. Een beetje houvast. Verdere pogingen in Duitsland om de AfD zo snel mogelijk als staatsgevaarlijk te verbieden. Maar ook daar in Duitsland een onvoorstelbare hersenloosheid waar het gaat om het achter rechtsextremistische querulanten aan hobbelen. Egoïsme met een misplaatst gevoel van superioriteit. Moge het partijcongres van de VVD volgende week zaterdag in Noordwijkerhout een overwinning opleveren voor Ed Nijpels, Jan van Zanen, Frans Weisglas, Mark Rutte, Jozias van Aartsen, Eric van der Burg en al die andere zuivere liberalen met eerbiediging voor de democratische rechtsstaat. Moge de bikkelharde, niets en niemand ontziende ondernemers het onderspit delven. Moge de beschaving zegevieren. Moge de foto van Ilan Kurdi de VVD brengen bij waar het écht om draait in het leven. Eric van der Burg is zijn partij erin voorgegaan.

Misschien kan de heer WA ook een duit in het zakje doen op Koningsdag. Maar misschien kunnen poppenkastspelers nauwelijks meer spelen buiten de poppenkast. Begreep dat zijn vrouw pas geleden tot de sprekers behoorde op een symposium over armoede. Ze sprak alsof ze er alles van af wist. Het lukte haar om rond te komen met een salarisverhoging van een halve ton per jaar. Nu nog een blauwe envelop bij haar op de deurmat, zullen we maar zeggen. Een overgrote meerderheid in de Nederlandse politiek is daar nu voorstander van. Eindelijk. De Oranjes die belasting gaan betalen. Zo eigentijds! Rutte staat liever nog even op de rem. Het uitrekenen van een belastingaanslag noemde hij deze week ‘complex’.  Natuurlijk, te complex, en dan laat je alles gewoon bij het oude, en wordt het nog complexer. Op Koningsdag bezoekt de operettefamilie de gemeente Emmen. Die trok 1.5 miljoen voor het dagje uit, maar de kosten zijn met 800.000 al opgelopen tot 2.3 miljoen. Emmen maakt zich geen zorgen. Het rekent op een massale toestroom van toeristen na Koningsdag. Het lijkt de Floriade wel.

Ach, het is maar een tip van iemand die de Oranjes graag ziet gaan: als ze op Koningsdag dan toch in Emmen zijn, even met de koninklijke bus een paar kilometer doorrijden naar Ter Apel. Niet van tevoren aankondigen. Nee onverwachts een ritje naar Ter Apel. Zelf van dichtbij zien wat daar voor treurnis gaande is. Ik zeg het omdat ik het met eigen ogen heb waargenomen. Even Ter Apel. Geen autoriteiten mee. Ook geen Maxima. Alsjeblieft niet nee. Hooguit de burgemeester van Ter Apel en Eric van der Burg. En in Ter Apel signeert WA de roman ‘Prophet Song’ van Paul Lynch en onthult hij een klein kunstwerk ter nagedachtenis aan Ilan Kurdi en al die andere slachtoffers en slachtoffertjes van vluchten voor oorlog en barbarij. En misschien dat tegen die tijd Timmermans (of Aboutaleb) tot een op fatsoen gebouwd minderheidskabinet probeert te komen voor een weer tot rede gekomen Nederland.

****

Met zijn gezicht naar beneden in het zand,

als het symbool van de vergeefse vlucht naar de vrijheid

Beriwan Avci

Het is me uit het hart gegrepen, de herinnering aan Alan Kurdi. Die herinnering zal nooit vervagen. Ik heb Alan altijd als een symbool gezien. Want ik weet zeker dat zijn verdrinkingsdood een blijvende boodschap inhoudt voor de hele wereld. Ik vergelijk het met een fles, met daarin een  briefje, dat aanspoelt op het strand. De boodschap voor westerse landen dat geen enkele vluchteling zijn moederland verlaat als hij niet één en al wanhoop is. Vluchten doe je met gevaar voor eigen leven. Het beeld van de peuter Alan drukt de westerse wereld met zijn neus op de bikkelharde feiten. Het is een heel confronterend beeld. Ik herinner me dat dit beeld mij in shock bracht toen ik het voor het eerst op sociale media zag. Alle mensen op school in Gaziantep waren erover aan het praten. Liggend op zijn buik, het maakte heel veel indruk. Ik geloof dat als iemand een kind in zo’n situatie ziet, dit een gevoel oproept van intens verdriet. Het is ook hartverscheurend. Tegen die tijd, 2015, waren al duizenden kinderen omgekomen langs dezelfde gevaarlijke route naar Europa, niet gedood door de gruwelijke burgeroorlog in Syrië dan wel verdronken op zee. Duizenden anderen zouden in de jaren die volgden blijven sterven. Het was een foto van een Koerdi in sportschoenen, een blauwe korte broek en een rood T-shirt, met zijn gezicht naar beneden in het zand, die de aandacht van het publiek trok en een diepe emotionele reactie over de hele wereld teweegbracht. Het beeld was pijnlijk ontroerend maar niet gruwelijk; het gezicht van het kind was onzichtbaar en zijn houding deed denken aan slaap in plaats van aan de dood. Kleine Alan Kurdi, met zijn gezicht naar beneden in het zand. Klein. Alleen. Levenloos. Ik vind heel opmerkelijk in positieve zin dat een Ierse schrijver ónze’ Alan Kuri als uitgangspunt heeft genomen voor zijn roman. Want Alan Kudi heeft een boodschap voor alle gemeenschappen. De prijs van de onverschilligheid van onze leiders voor het lijden van vluchtelingen was duidelijk zichtbaar en de schrikreacties waren wijdverbreid; Hoe had Alan kunnen verdrinken? Waar was de menselijkheid van onze regeringen? Nergens! Die was in geen velden of wegen te bekennen. Diep in ons achterhoofd wisten we allemaal dat alleen geluk betekende dat Alan niet onze eigen peuter of broer was. Dat zou nooit genoeg zijn. Kinderen zoals Alan sterven nog steeds. In feite lijkt 2024 het dodelijkste jaar ooit te worden voor mensen die wanhopig op zoek zijn naar veiligheid in Europa. Maar hun dood is anoniem. Uit het oog en uit het hart.

Beriwan Avci is een Koerdisch Turkse die tot de vriendenkring is gaan behoren via de taalcoaching. Ze woont nu twee jaar in Nederland.

Hallo Johan!

Wat een indringende blog heb je geplaatst op jouw site. Met ook sterke tekst van Beriwan. De fractiegenoten van NSC hebben inderdaad de sleutel in handen of er zo’n extreemrechts kabinet komt. Van Omtzigt zal het niet komen: slappe knieën. Een minderheidskabinet zie ik niet zitten. Misschien al eerder gezegd. Alle leden van de Kamer hebben een eed op de grondwet afgelegd. Waarom er dan bij de informatie eindeloos over praten? Voermans had toch al aan Omtzigt een lijstje gegeven welke punten uit het programma van de PVV in strijd zijn met grondwet en verdragen? Zoiets kan je in een paar uur bespreken. Bevreemdend was gisteren het gesprek tussen Plasterk en WA. Zal zonder twijfel op verzoek van WA hebben plaatsgevonden. En dat terwijl de koning nu geen enkele rol meer speelt bij de (in)formatie. Plasterk schoffeert hiermede ook de Tweede Kamer. Er was een motie van Timmermans en Ouwehand om de Kamer over de voortgang te informeren.

Jan van Ewijk.

****

Dag Johan,

ik heb je blog met ook de bijdrage van Beriwan gelezen en ben onder de indruk. Dat laat ik je weten, en we spreken elkaar gauw weer bij de koffie.

Jan van den Heuvel.

Het meisje in het geel. Opdat wij beseffen hoeveel kwaad de wereld aan kinderen aanricht. Gaza. Oekraïne. Afghanistan. Syrië. Jemen. Een eindeloze opsomming.

Als de liefde voor het leven de angst overstijgt

De legendarische activist(e) en auteur Joanna Macy schreef ooit: ‘Als de wereld voor herstel afhankelijk is van menselijke inspanningen, en dat is die, dan ben ik ervan overtuigd dat die inspanningen van gewone mensen zullen komen, mensen bij wie de liefde voor dit leven hun angst overstijgt.’

Met die voltreffer sloot ik 2023 af en begin ik ook weer graag 2024. Van de ‘kopstukken’ op deze planeet moeten we het in elk geval niet hebben. Ook niet van Kaag die nu hogepriesteres bij de VN wordt voor de wederopbouw van Gaza. Ik wrijf mijn ogen uit. Hoezeer ik haar een goed heenkomen van die Haagse vulkaan met lava gun. Maar de wederopbouw van Gaza? Israël lijkt nog lang niet uitgegooid met bommen en granaten. En wie gaat die wederopbouw van Kaag betalen? De onheilsprofeet Netanyahu? Het ‘meisje in het geel’ soms en haar ouders? Als die nog leven!

En hoe zit het met Oekraïne, met de vernielzuchtige Poetin? Sturen we daar Hugo de Jonge naartoe? Hij behoudt mijn sympathie. Hugo deugt. Per saldo heb ik hem liever dan Omtzigt, want die vertrouw ik niet. Zwabberaar. Meer het type archivaris. Omtzigt wil voor de volgende jaarwisseling in Nederland een verbod op bivakmutsen? Een wat? Ik dacht dat bivakmutsen alleen gedragen mochten worden door het inbrekersgilde? Een verbod op bivakmutsen… even laten bezinken. Stelt Wilders de bivakmuts van Henkie op één lijn met de hoofddoek? Niet zo maar een vraag, want Wilders is ook een warm pleitbezorger van die fantastische Nederlandse traditie van vuurwerk in particuliere handen (ook al zitten ze er niet meer aan). Veel studenten stemden juist om dié reden op hem.

We verlaten een jaar waarin de politiek er zelf om heeft gevraagd niet meer serieus te worden genomen. De gesloten afdeling van een gemiddeld verpleeghuis is er niks bij. Mevrouw Cora van de VVD had haar politieke antenne verkeerd afgesteld. Duidelijker was geweest als die Cora gewoon had gezegd dat ze moreel voor nog geen meter deugt. Het was ook eerlijker geweest. Want wij hadden dat allang begrepen. List en bedrog. Zal Cora zichzelf Oudejaarsavond maar een extra glaasje hebben ingeschonken voor nevel in haar hoofd? Het kabinet als een abri voor een bus naar hogere doelen.

De politiek synoniem aan amusement. Antennes die niet werkten en geheugenverlies. Ernstig hersenletsel. ‘Ik heb daar geen of een andere herinnering aan.’ (…) Politiek bedreven door Alzheimerpatiënten. Amusement? Bleef het daar maar bij. Steeds meer overtuigd dat politiek berust op wegkijken. En ook ons doet wegkijken. Eigenlijk zou zo’n Cora, die de meest elementaire fatsoensregels van een bewindspersoon overtrad, voor de rechter moeten komen. Wat hier nog met een antenne wordt afgedaan, speelt elders in de wereld in het groot. Minachting en gebrek aan medemenselijkheid. Het grenzeloze egoïsme en het eigen gelijk. Het ontberen, willens en wetens, van ook maar de geringste vorm van zelfreflectie. Waar begint zelfzucht en waar leidt die toe?

Ik citeer nog maar eens Ari Shavit, wiens boek een eyeopener is. Lezen dus dat boek! ‘Hoewel israël na de Tweede Wereldoorlog dynamisch en vol zelfvertrouwen is, en het de staat economisch voor de wind gaat, blijkt het mentaal niet sterk genoeg om de verschrikkingen van het verleden onder ogen te zien. Het blijft een onevenwichtige samenleving die moet knokken voor haar voortbestaan en toekomst. De joodse staat is een frontlijnoase die omgeven wordt door een woestijn des doods. Ze is niet volwassen genoeg om aan zelfanalyse te doen. Het mist de rust om de eigen tragedie in perspectief te plaatsen. Het succes berust op ijzeren zelfdiscipline, verdringing en een zekere mate van meedogenloosheid. Het Israëlische continuüm is wars van trauma’s, nederlagen, van verdrietige en schokkende herinneringen. Wegkijken. In het Israëlische continuüm is ook geen ruimte voor het individu. Daarom ook blijft de Holocaust iets abstracts, iets wat op zichzelf staat. Israël maalt ook totaal niet om mensen die te midden van de Israëli’s leven.

Haal geen oud zeer op, lijkt het adagium. Shavit spreekt over het Israëlische wonder dat nog steeds zichtbaar is. Daadkrachtige lieden, maar tevens starre mensen met een persoonlijkheidsstoornis en weinig diepgang. Hij heeft het over zijn eigen volk, over zijn landgenoten. Wegkijkers. Weinig introspectie. Weinig retro. Het gaat om het ontkennen van de Palestijnse catastrofe. Shavit spreekt over vier vormen van Israël van geheugenverlies. Het ontkennen van verleden en catastrofe aan twee kanten: de kant van de Palestijnen en die van Israël zelf. En terwijl ik dit zo lees worden ‘Het meisje in het geel’ en al haar leeftijdgenootjes in Gaza doelloos en gewetenloos de dood ingedreven. Vergelding en nog eens vergelding. Omdat Israël zijn eigen tragedie nog altijd niet in perspectief heeft kunnen (en willen) plaatsen. Dat zou een rem op de ontwikkeling van het Israëlische collectief zijn. Het is schokkend allemaal. En de reflex hier is: de tv uit en ook uit houden. Dus eigenlijk ook het hoofd afwenden. Het dwarsboomt de gezelligheid.

Zou ‘Het meisje in het geel’ nog leven? Zou ze nog ongedeerd zijn? Wat zou ik haar graag naar hier halen. Zoals het gehele gezin waaruit ze komt. Als ze nog leeft.

Het gezellige Nederland begroette 2024 in stijl. Volop incidenten. Een horrornacht, werd die door hulpverleners al genoemd. Waar de hardwerkende Henkies en Ingrids van Geert natuurlijk niet bij betrokken waren. Het waren ‘die anderen’. Het kan immers in het Nederland niet rechts genoeg. Volop incidenten. Grote saamhorigheid. Saamhorig in het keettrappen. Niet zo maar incidenten. Ernstige ongeregeldheden. De Nederlandse cultuur. Hulpdiensten vrolijk bekogeld. Door ‘die anderen’ natuurlijk. Niet door de hard werkende Nederlander. Niet door Henk en Ingrid. Twintig mensen met ernstig oogletsel in Rotterdam het ziekenhuis in. Het aantal is al verder opgelopen. Naar dertig en meer, begreep ik. De meesten achttien jaar en jonger. Een jongetje van elf met vandaag nog maar één hand en één oog. Hij heeft de helft nog over, zullen we maar zeggen. Een arts sprak van ‘oorlogsgeneeskunde’.

Steekpartijen. Inzet van de ME. Tegen ‘die anderen’ natuurlijk. De waanzin en verkwisting van een Nederlandse jaarwisseling. Gewonden. De Nederlandse politiek geschokt. Even geschokt als over Cora van de VVD. Een paar doden, maar niet erg, want volgens de toekomstige regering Plasterk in een beetje opruiming in het gezellige Nederland wel gewenst. Van de dierenambulance alle banden lek gestoken. We hadden toch al teveel huisdieren in het gezellige Nederland. Een man in Groningen sprak jongeren erop aan toen ze onder het uitlaten vuurwerk onder een hond gooiden. Het baasje kwam voor zijn hond op en werd dood geslagen. De plastisch chirurgen waren net zo druk als de ijscoboer in juli bij een aanhoudende hittegolf. Ook mijn eigen jaarwisseling werd even na middernacht met het geluid van loeiende sirenes van brandweer en politie omlijst, en overstemd, en ontsierd. Politie, brandweer en een ambulance vlogen voorbij. Een onbekende had me zonet in de lobby van mijn hotel onder het lezen over Palestina en de Palestijnen een glas champagne in de hand gedrukt. Een donkere man uit de Congo, ja Wilders luister, een donkere man uit de Congo, die met zijn jonge gezin naar eigen zeggen de wereld verkende. Beeldschone mensen. In Nederland waren ze voor die verkenning op het juiste adres.

Tientallen politieagenten kwamen Nieuwjaarsdag van hun nachtdienst thuis met gehoorproblemen. Dat is normaal. Een aantal kwam niet eens thuis maar moest met ernstige gehoorschade in het ziekenhuis blijven. Of met een verbrijzelde kaak en andere kwetsuren, zoals in Nijmegen. De politieman in Nijmegen zwaar gewond. Allemaal door ‘die anderen’. Wilders, kijk verder dan je neus lang is! Want jij, Wilders, bent toch zo’n voorstander van vuurwerk met Oud & Nieuw? Een oer-Hollandse traditie. M’n schoenzolen! Die traditie is pas een halve eeuw oud. Leut van autochtone dronken Nederlanders. De Henkies met een paar Ingrids. Boem en bèng. Vinden we het gek dat de personeelstekorten bij de diverse hulpdiensten oplopen? Welke onbezonnene gaat met de jaarwisseling van 2024 nog de nachtdienst in! Gekerm van tandeloze politici. Maar geen daadkracht. Geen oplossing. Ook Cora kermde in haar avondjurk.

Nederland creëert zijn eigen problemen met wachtlijsten en personeelstekorten. De politiek van slapjanussen van hypocrieten. Maar het was gezellig in Nederland. Land om trots op te zijn. Grote saamhorigheid. Ergens in Groningen – Midwolda – werden zeven woningen, zeker geen plaggenhutten, onbewoonbaar en ontruimd vanwege een nieuwe aardbeving, de zelfontploffing van illegaal vuurwerk. De knal was aan het eind van de wereld te horen. Zó gezellig. Had toch maar ten langen leste voor de jaarwisseling een hotel geboekt tegen een zacht prijsje. Aan de rand van Apeldoorn, omringd door manshoge dennen en sparren (als geluiddempers). En schilderachtige villa’s als een waar mozaïek. De Jachtlaan en ’t Loo. Margriet en haar mr. Pieter mijn buren voor een etmaal. En dat voor iemand die het jaar 2023 vol had lopen schelden op de Oranjes. En daar graag mee doorgaat. Afgelopen week thuis gek van dat lawaaiige voorspel met vuurwerk. Alsof het oorlogsgebied zich had verplaatst. Een kraterdiep verlangen naar een staakt-het-vuren. Dat kwam er niet. We kennen inmiddels onze minister voor Justitie en Veiligheid. Of is ze dat al niet meer? Voor het omgaan met het gemis van Ellen op zo’n beladen avond als Oud & Nieuw maar beter een hotelkamer in de stilte en met een goed boek. Het roept veel op, de Oudejaarsavond.

Wat eens was en nooit meer terugkomt. Dát vooral. Maar geen zwaarmoedigheid. Passeerde Oudjaarsavond in Apeldoorn de obelisk uit 1901. De Naald. In 2009 probeerde iemand die obelisk omver te rijden. De koninklijke familie in open autobus was er net voorbij. Niet kijken, commandeerde Beatrix haar blauwbloedjes van kinderen met aanhang. Wat je niet ziet dat is er niet. Wegkijken koninklijk kroost! Maar wel acht doden. Onschuldige slachtoffers die naar de Naald waren gekomen om er even te zwaaien naar de Oranjes en hun poppenkast. Die zwaaien meestal terug. Dat is hun werk. Ellen, weet je nog? We hadden toen een paar wandeldagen in Zuid-Limburg. Was het niet Koninginnedag? We kwamen niets vermoedend terug in ons hotel in het Limburgse Mechelen toen andere hotelgasten ons over Apeldoorn en de aanslag vertelden. Nederland was ervan ondersteboven. Ineens vielen ons de vlaggen op die halfstok hingen. Leefden we toen nog in een iets ander Nederland? Het idee alleen al toen dat een Wilders ooit nog eens met veel machtsvertoon de verkiezingen zou winnen!

Oudejaarsavond 2023 en oog-in-oog met de Naald. Terug naar mijn hotel van het onvergetelijke Oudejaarsdiner met de complete familie van Helin in Emst. Van de Naald nog maar een paar honderd meter rechtdoor tot aan de stoplichten. Dan rechtsaf. Ja Ellen, 2009, wij in Mechelen, en ver weg toen in Apeldoorn die aanslag. Wisten we toen al dat jou, dat ons, nog zo’n zware tijd te wachten stond met parkinson? Nee, dat wisten we niet. Zelfs geen vermoeden. Maar een halfjaar later werd het vonnis uitgesproken. De liefde voor het leven oversteeg jouw angst, Ellen. Die oversteeg ónze angst. De stoplichten voorbij. De lobby van een niet duur maar supergezellig en smaakvol hotel. Een omvangrijke bridgeclub die is uit gekaart en de obers af en aan laat rennen. De oliebollen liggen voor het grijpen.

Hoe zou het aan de overkant zijn? Lees op mijn laptop over de royals.’ Ze schitteren en glitteren’, zo staat het er letterlijk, ‘op spetterende gala’s all over the world.’ Zwaaien doet graaien. Hoe zou het er aan de overkant aan toe gaan? De hele meute inclusief die huisjesmelker en Zandvoortse circuitbaas met bril gezellig bij Margriet en Pieter? Of zitten die twee samen te kniezen, te mokken misschien zelfs wel? En WA. Heb zelf juist deze dag weer mijn motorrijtuigenbelasting betaald. Zou WA een balorige toost uitbrengen op een van zijn belastingvoordeeltjes? Ach, zie het met die monarchieën als cabaret, het gaat vanzelf wel over als de wereld vergaat, zei een vriend mij laatst. En daarop lijkt het niet lang meer wachten.

Zie uit naar de briefjes en memo’s die weer over de Oranjes openbaar zullen worden gemaakt. Hopelijk zit de oude Bernhard er weer bij. Afluisterpraktijken op Soestdijk, heb ik al horen verluiden. Terugdenken in de lobby van het hotel. Met een door een bridgemevrouw aangereikte appelflap. Van vriendin Wil weet ik dat bridgers van een glaasje en een hapje houden. En ze maken graag een praatje, onwillekeurig waarover. Terugdenken ja. Ellen op de radar en als kompas. Aan de wandelingen, en aan zoveel meer. De Oudejaarsavonden vooral ook. Ze bijna allemaal op een rijtje gezet. Ook toen de appelflap al op was. De laatste Oudejaarsavonden waren misschien wel de meest ingrijpende avonden van mijn hele leven. En waarschijnlijk de allerbelangrijkste. Telkens toen de gedachte van: ze heeft het toch maar weer gehaald, ze is nog bij me. Misschien volgend jaar proberen nog eens naar Gran Canaria te gaan. Naar Riu Palmeras. Kamer 529 in dat schitterend geoutilleerde hotel pal aan het strand. Die zee, dat blauwgroene, die kleuren. Die onvervalste schoonheid.

In Nederland zullen de jaarwisselingen alleen maar gezelliger worden. Dus wegwezen. Als Nederland dan überhaupt nog bestaat. Wilders zit electoraal vast aan vuurwerk. Dilan en de VVD zweren sowieso bij vuurwerk. Carolien is van de carbid en de melkbussen. En Omtzigt, ach laat maar. De bivakmuts. Impulsieve politiek. Omtzigt teert op de toeslagenaffaire. Alle politiekorpsen melden zich voor Oudejaarsavond en -nacht straks massaal ziek. Geen brandweerman meer te bekennen. Ambulancepersoneel ook niet meer te charteren. Dat drinkt zich tevoren een stuk in de kraag. De Nederlandse gezelligheid eind 2024 inruilen voor de saaiheid van Gran Canaria? Zou ik het durven? Als de liefde voor het leven de angst overstijgt, ja dan… Dan misschien ook nog eens met de jaarwisseling terug naar Gran Canaria.

Een rem op de migratie zal niet tot beschaafdere jaarwisselingen leiden, zeg ik tegen Wilders en dat VVD-meisje dat voor hem op haar hurken ging zitten. Nota bene in de Tweede Kamer. Het meest afgrijselijke beeld van 2023. Nou ja… Maar daar konden geen duizend woorden tegenop.

Laat ik maar opgewekt eindigen. De jaarwisseling van 2024 op het strand van Gran Canaria in zwembroek en met bivakmuts op. Siervuurwerk vanaf zee. Op het zandstrand tussen gewone mensen met bubbels. Maar misschien kom ik er wel die geraffineerde en van twee walletjes etende Cora tegen.

Leuven en het Spoorwegmuseum met de kerst, ze zou trots op mij zijn geweest

De legendarische activist en auteur Joanna Macy schreef ooit: ‘Als de wereld voor herstel afhankelijk is van menselijke inspanningen, dan ben ik ervan overtuigd dat die inspanningen van gewone mensen zullen komen, mensen bij wie de liefde voor dit leven hun angst overstijgt.’ Daar gaan we de kerst van 2023 mee in! En met het nieuws dat mevrouw Kaag een hoge functie bij de VN is gegund voor de wederopbouw van Gaza? De wat? Kaag kan beter even wachten tot Israël is uitgegooid met die bommen en granaten. Dit is wel even anders dan een man met een brandende fakkel in je straat. En dan die Cora van de VVD. Had even haar antenne verkeerd afgesteld, zoals ze zei. In goed gezelschap van het kleutermeisje Dilan, zullen we maar zeggen.
Sfeervolle dagen, werden mij door buren van de overkant vanaf een prachtige ansicht toegewenst. En ‘op 2024’, en dat ‘het nieuwe jaar maar veel mooie momenten zou mogen opleveren’. Namen we er in Leuven alvast een voorschotje op? Of gold Leuven als de gemoedelijk ontspannen afsluiting van een in vele opzichten – persoonlijk – redelijk soepel verlopen jaar? Een jaar waarin de val van de trap mijn dood had kunnen betekenen, maar niet werd. Een jaar waarin ik voor wildplassen ergens bij Arnhem een boete van enkele honderden euro’s kreeg opgelegd. In beroep ging omdat iemand op mijn leeftijd vaker aandrang voelt dan voorheen en moeilijk zijn stuur vol kan sassen. En tot heden nooit meer iets over die boete heb gehoord. Een redelijk soepel verlopen jaar dus. Nog geen verkoudheid. Niets van narigheid. Even wegkijken dan van al dat Haagse politieke gedonderjaag. Met een buikspreekpop (zoals Youp haar noemde) die in haar glitterkledij van privécouturiers voor de spiegel thuis stond te dromen van een premierschap, maar geen premier werd. Dromen en bedrog. Politiek was het net als het weer buiten. Geen paraplu bleek er tegen bestand. Schuilen kan niet meer. Pasterk als onderkoning? Zijn columns in De Telegraaf wel eens gelezen?
Het zal nog wel erger worden. Een eventuele afschaffing van ons verkwistende koningshuis wordt al net zo erg gevonden als de afschaffing van de vrijheid van godsdienst en andere fundamentele basisprincipes waarop onze democratische rechtsstaat is gebouwd.
Een persoonlijk redelijk soepel verlopen jaar. En daarom Helin voor haar onvermoeibaar studeren (met achten, negens en tienen) getrakteerd op een bliksembezoek aan de roemruchte Belgische universiteitsstad Leuven. Het regende eens niet voor de afwisseling. Prachtig en indrukwekkend, die binnenstad van Leuven. In kersttooi al helemaal meeslepend mooi. Genieten van de architectuur. Het stadhuis, het museum, de kathedraal. De straatjes met winkeltjes, barretjes en restaurants. Het stijlvolle etablissement de Troubadour in de Tiensestraat waar het parelhoentje, gebraden en wel , je de mond in kwam vliegen, en ook de stoofschotel van hert erin ging als Gods woord in een ouderling. We verloochenen onze protestantchristelijke oorsprong niet, zeker niet met kerst. Begreep trouwens dat de Biblebelt met al zijn ouderlingen en hun domineesgezicht overwegend PVV had gestemd. Blonde Geertje als hun Messias op aarde. Alsof niet de gehele mensheid tot de schepping Gods behoort. Nee, er zijn grenzen, hoor ik de poepiechristelijken zalven. Waarom leidt de kerk zo vaak tot extremisme? Hoe gek kan het lopen in het leven. Maar ja, de rivieren in Nederland treden niet toevallig overal buiten hun oevers.
Eigenlijk is de binnenstad van Leuven, met een terugblik op gisteren en eergisteren, één grote levende ansichtkaart. Bourgondisch. Vlaams Bourgondisch. Beetje Parijs. Muziek op straat. Een kerststal zo groot dat je er binnen kunt zitten met een glühwein en abdijkaas. Zeer nat, lees ik ondertussen onderaan mijn scherm als weersverwachting voor deze Eerste Kerstdag en de dagen erna. Het zál niet! Later vandaag (Eerste Kerstdag) met Mais, haar broertje en haar ouders naar het Winterstation van het Spoorwegmuseum in Utrecht. Mais die drie was toen ze op haar vlucht voor oorlog in Syrië onderweg haar ouders verloor. Bij Mais moet ik aan de gevoelsarme VVD denken die het kabinet liet struikelen over de gezinshereniging. Aan die mislukte diepvrieskist Dilan die in de campagne in haar eigen panty schoot. Deurtje en kiertje. Dat hebben we geweten! Het Winterstation van het Spoorwegmuseum dus.
Daar is een schaatsbaan, daar is live music, een disco, daar is chocolademelk en daar zijn poffertjes. En een honderdjaar oude wagon voor tekenen en kleurplaten. Ach lieve Ellen, hopelijk ben je er trots op hoe ik me red. Het verlies van jou heeft gelukkig geen kluizenaar van me gemaakt. Tegelijkertijd kan ik me beter dan vroeger voorstellen dat dit niet voor iedereen de gezelligste dagen van het jaar zijn. Er wordt wel heel erg op het gevoel gespeeld. Als alleenstaande moet je sterk in je schoenen staan om je niet eenzaam te voelen. De kerstdagen in stilte in ons knusse boshuisje in Drenthe, met boerenkool en worst en met erwtensoep, ze liggen alweer heel ver terug en toch komen de warme herinneringen steeds weer boven. Springlevend het verleden. De week van kerst tot begin januari in hotel Riu Palmeras op Gran Canaria met zijn meesterlijke buffetten en Oudejaarsavond in gala. Oudejaarsavond op Gran Canaria: de ereronde ’s avonds van de voltallige keukenbrigade door de eetzaal en om twaalf uur op het strand naar het vuurwerk dat vanaf zee werd afgestoken. Een lopend vuurtje het hele eiland rond. Champagne en glazen op een steeltje mee naar het strand om elkaar een nieuw jaar met mooie momenten in goede gezondheid toe te toosten.
Maar het kan ook eenvoudig en gelukkig. Zoals de laatste jaren met Ellen in de huiskamer op bed door die verdomde parkinson. Zelf naast haar in bed met een boek en een oliebol. De kunst misschien wel om van alle situaties toch het beste te maken. Daar was geen gala voor nodig. Geen vlinderdas ook. Moet aan het op leeftijd geraakte huppelkutje Sylvie Meis denken. Wat las ik ook alweer over het verwende wicht? Ze was van plan met kerst maar eens flink uit te pakken en dat te delen met haar volgers. Ze prepareerde zich met haar nieuwe vriend op een magische kerstavond. Een magische kerstavond ja. Zullen in Gaza van opkijken. Ondertussen geruststellende woorden van Mark Rutte. Ook voor Sylvie Meis. Rutte zegt het hoge water onder controle te hebben. We kunnen onszelf rustig volgieten.
Geen tijd voor ‘De waarheid over het liegen’ van het Duitse schrijfwonder Benedict Wells die internationaal furore maakte met ‘Het einde van de eenzaamheid’. Het nieuwste boek van Benedict Wells blijft vanaf het eerste hoofdstuk, met een verrassend plot, in Leuven ongelezen. Geen tijd. Maar ook, hoe kunnen de volgende essays het eerste nog evenaren?! In Leuven voor de fraaiste etalages. Honingzoete dagdromen, maar desondanks nu verder eenvoudig gelukkig. Sfeervolle feestdagen. Het leven vergt aanpassing. Behalve als je in de auto hoge nood hebt. Dan geef je je blaas de schuld. En je leeftijd. Dan ga je in beroep tegen een boete van een paar honderd euro voor wildplassen langs de A12. En hoor je al negen maanden niets meer. Houden zo. Het bliksembezoek aan Leuven werd ermee betaald.
Hopelijk gebruikt België bij de komende verkiezingen beter zijn hersens dan Nederland in november. Nederland van de zwabberaars. Van een nep-liberaal gansje dat voor een splijtzwam op haar hurken ging zitten. In de Tweede Kamer nog wel. In Leuven is Nederland ver weg.

De aanloop naar kerst. De kerkklokken luiden. Ze overstemmen de straatmuzikanten. Domweg gelukkig in Leuven. Nee, niet in de Amsterdamse Dapperstraat, schitterend boek trouwens, maar in Leuven. De historie druipt er van de muren. Shoppen. Het begin van de kerstvakantie. De achten, negens en tienen van de VU, die zich aaneen regen, ook verzilveren. Op weg naar de Troubadour. Naar de parelhoen en saus van bospaddenstoelen in het chique restaurant aan de Tiensestraat. Cheers.

Eerste Kerstdag. Voor het eerst op de schaats. Wankele stappen. Kennismaking met een Nederlandse traditie. De eerste voorzichtige stappen, ja. Daar begon het mee. En geloof het of niet, tien minuten later ging ze alleen. Met in een uur vier keer vallen en opstaan. Niet slecht. Wat blief? Ongeëvenaard.! Maar vier keer gevallen. Lichtvoetig. Van elastiek. Mais, het nichtje van Helin, met dat bijzondere vluchtverhaal uit Koerdisch-Syrië. Warempel zelfs op de schaats met een mobieltje om zichzelf op de video te zetten. Niet alleen haar, maar ook haar broertje, zien stralen onder de disco, en met kleurplaten, bij de chocomel, en op de schaats natuurlijk. Wat me twintig jaar jonger maakte op het Winterstation van het Spoorwegmuseum in Utrecht. Zware regen in aantocht, lees ik op mijn beeldscherm. In het Spoorwegmuseum en daar buiten hielden we het droog. Alleen begon het ijs van lieverlee wat plassen te vertonen.

Een subliem verjaardagsfeest. Helin de keukenprinses. En van de partij natuurlijk Diana. Ze leidde de dans naar het buffet. Je wordt maar één keer in je leven 73. Een wonder eigenlijk dat ik dat heb gehaald. Ik kon het eerste jaar in de journalistiek, bij Parool Sport, geen stukkie beginnen zonder eerst een Wilde Havana van La Paz aan te steken. Tien sigaren in een doosje. Ze gingen schoon op zodra er een artikel geschreven moest worden.. Gelukkig kwamen er blikken doosjes met twintig stuks in de handel. Zo’n blikken doosje mocht er ook aan geloven. De zinnen kwamen uit mijn tenen. Aanvankelijk wel ja. Och, kon ik toen maar met zo’n vaart schrijven als nu. Helaas pindakaas, zouden Diana en Helin zeggen.

Vieren wat er te vieren valt. Mais voor het eerst op de schaats en maar vier keer gevallen. Dat verdient taart met slagroom. En koffie, in de kopjes uit Epe. Prijs me gelukkig. Nu Oudejaarsavond nog. In vele opzichten zonder Ellen de langste avond van het jaar. Opzitten tot het vermaledijde vuurwerk en de pijn voelen van wat verloren ging door parkinson. Maar ook Oudejaarsavond toch maar de rug recht omringd door fijne mensen. Ondertussen verder in de nieuwste van Benedict Wells. Een virtuoos verteller, inderdaad. Daarvan legt hij wederom een proeve van bekwaamheid af.

Het meisje in het geel. Geen wrede maar vrede bij Kerst-2023

Het meisje in het geel

Dié titel, ‘Het meisje in het geel’, gekozen voor deze kerst. Kijk mee naar de foto. Die ontroert. Het meisje in het gele T-shirt. Ik hoop dat ze nog leeft. En zo ja, dan hoop ik dat ze iets positiefs meekrijgt van de kerstgedachte. In vrede, en geen wrede. Een redeloos radeloze en niets ontziende wereld in lichterlaaie. Gaza. Een eenvoudige, gezegende kerst wens ik ook mijn vrienden en goeie bekenden toe. Zonder die hele vercommercialiseerde santenkraam. Een goede gezondheid. En sterkte die in het bijna voorbije jaar een dierbare verloor. Elly Wolf. De mensenmens Ber. De zus en zwager van Helin. Familie in Irak.

Mijn foto van 2023. Een Palestijns gezinnetje zoekt een veilig heenkomen in het barbaars vernietigde Gaza. Onevenredig militair geweld van psychopaten. Is alleen dit al een anti-Joods sentiment? Voor je het weet ben je een antisemiet. Zo maar een kind. Het had ook uit Afghanistan of Syrië kunnen komen. Uit Oekraïne. Niet de bedoeling anti-Joods te klinken. Maar geen op verzachting berustende zachtzinnigheid voor het vernietigen van het internationaal humanitair oorlogsrecht. Zelfs al ben je uitgedaagd. Proportionaliteit? Wat is dat woord in godsnaam nog waard! ‘Gooi er een atoombom op’, schijnt de Israëlische minister van Erfgoed over Gaza geroepen te hebben als ik The Guardian mag geloven. Benjamin Netanyahu kan er ook wat van: ‘Elke Palestijn, jong en oud, is een kind van de duisternis’. Kijk naar de foto. Het meisje in het geel.

Zo-even ‘Mijn Beloofde Land’ van de Israëlische mensenrechtenactivist en journalist Ari Shavit dichtgeslagen. Het zionisme en zijn existentiële trauma.’Mijn Beloofde Land’ voor de nuance en de balans. Voor de kaders in mijn hoofd. De wereldburger als een geopolitieke acrobaat op het slappe koord met het ontbreken van een vangnet. Met Ellen jaarwisseling 1995 in Jeruzalem. De Dode Zee. Ik zie ons er nog pootje baden. De ziltzoute historie. Zeker ook een historie in bloed gedrenkt. Ben Shemen en Lydda 1948.


Ein Charod. De eerste kibboets en zijn achterdochtige Arabische buren die er al woonden. Van de negentiende eeuw naar de twintigste. De kibboets breidde zich almaar uit. Jaren verder: Ein Charod waar de eerste Engels-Joodse elite-eenheid voor commando’s werd opgericht. En weer jaren verder: Alle Palestijnen uit de Charodvallei verdreven. De Nakba. Rücksichtlos hun huizen uit, naar armzalige ziekmakende tentenkampen. Dan moet je uit graniet zijn opgetrokken. En de wereld? De wereld keek weg. De zegevierende Gideon. Of de verslagen Saul? Er is nog een snipper blijven hangen van mijn gereformeerde lagere school en hbs. Al zag dat onderwijs één volk en verzuimde het ons de geschiedenis van twee kanten te leren zien.


Mijn foto. Oktober 2023. En ook daarna, de verweesde weken die volgden. Een zaterdagavond en een dancefestival. De vergelding. Geen rem op de vergelding. Een wereld die praat, we noemen het diplomatie. Ontelbare onschuldige burgerdoden. Oog om oog, tand om tand. De Bijbel zoals ik hem niét wil lezen. Mij trof op de foto vooral het meisje op de voorgrond. Zij vertelt mij het kerstverhaal van 2023. Zij beeldt mijn kerstgedachte uit. Zij ís de verbeelding. Waar naartoe met overal hekken en obstakels en luchtalarm in de volgepropte openluchtgevangenis Gaza? Hoe vernietig je de schepping? Het meisje in het geel. Zie haar doodsangst. Die lees je in haar ogen. Hoe oud zou ze zijn? Negen? Tien misschien? Kijk naar die in-en-in trieste trek om haar mond.  

De zenuwen van een kind. Die mond, en die ogen, die de mensheid vragen wat ze de wereld – ook ons Europeanen – in godsnaam heeft misdaan. Vraagt ze om vergeving voor dingen die zijzelf niet haar geweten heeft? Wat zien die ogen? Kijk naar haar schouders. Wanhoop. En toch moet ze sterk zijn, lijkt haar moeder te heben gezegd. Ze loopt bedremmeld. Ze torst iets mee wat een kind van die leeftijd niet mee moet hoéven torsen. Te veel gewicht. Wat laat de wereld dit kind in de steek. En al die andere ontelbare

kinderen. Ze draagt een onmachtige en vernielzuchtige wereld mee op haar nog jonge schouders. Ze is bang voor wat er verderop gebeurt. Een raketinslag? Huizenblokken die geraamtes werden? Gehuil van klasgenootjes, vriendinnetjes misschien wel, die verderop onder brokstenen bedolven liggen? Het is als Kabul, Aleppo, Marioepol en Charkov. En de wereld keek toe. Die zal dat niet afleren. 

Wat registreert de negenjarige? En dan die rugzak. In de kleuren van een jong meisje dat nog nooit iemand kwaad heeft gedaan. Wat zou ze in alle haast mee hebben mogen nemen. Haar knuffel? Wat zeep? Haar tandenborstel? Een schriftje en een ballpoint van Bic? Haar schoolwerk misschien wel? Maar ziet ze die school ooit nog terug? Het meisje ontroert me. Zou ze nog in leven zijn? God, alsjeblieft.

Kijk met mij tien seconden naar het meisje in het geel, zonder de anderen op de foto tekort te willen doen. Want die jongen, haar oudere broer misschien wel, hij lijkt de gids bij afwezigheid van een vader. En wat ziet hij, die broer? Zou het meisje in het geel nog meer schoenen bij zich hebben dan het paar aan haar voeten? Ze moet waarschijnlijk nog een heel eind. Wat doen die schoenen op de achtergrond? Uitverkoop? Krijgen de verstotenen die mee naar de hel? Weer moet ik aan de twee-, driejarige Ellen denken, de voettochten van het ene interneringskamp naar het andere op versleten sandaaltjes door de verstrengelde lianen en verzengende hitte van Java, de uitputting nabij. Zoveel vragen. En vooral waarom de wereld dit alles laat gebeuren. Waarom is niet elk land gehouden aan het internationaal humanitair oorlogsrecht? Waarom vecht Israël zo nadrukkelijk meedogenloos tegen zijn eigen verleden dat in vele opzichten in Europa ligt? Waarom die hersenblinde wraak? 


Lees Ari Shavit. De existentiële zoektocht. Het trauma Europa. De stichters van Israël keken en zagen, en zagen ook weer niet, omdat ze de Palestijnen van Palestina eenvoudigweg niet wilden zien. En tot hun verre nakomelingen dragen ze hun verschrikkelijke verleden met zich mee. De pogroms. En wat daarna nog allemaal volgde. De Kristallnacht en zoveel meer. En wat daarna nog volgde. Weinig gezegend de gezegenden. Shavit legt veel uit. Maar ook hij behoudt zijn vragen. Waarom weten we geen maat te houden bij zelfverdediging? Laten we de jaren ’30 in ons buurland op het netvlies houden. Ook op de stemming in Nederland.   

Mijn kerstkaart in het teken van het meisje in het geel. Ik hoop dat ze nog gezond is. Ik hoop dat ze iets meekrijgt van kerst-2023. Ik hoop het. Ik zou het God willen bidden. Net zoals we heel vroeger op de gereformeerde lagere school en de hbs met versjes van de onnavolgbare rijmelaar Johannes de Heer de week begonnen. Imagine all the people. Living… maar hoé eigenlijk, John Lennon ! Dit meisje staat voor mij symbool voor deze kerst. De verloren jeugd. Als ze nog leeft.

Het meisje in het geel dat geen kind meer mag zijn. Het verder verrechtste Nederland. Een Haags politicus die een complete migratiestop voorstaat. Die als een gêneloze zelfbenoemde barmhartige Samaritaan naar Deens model er misselijkmakend voor pleit, ons toekomstig contingent aan vluchtelingen te dumpen in Gambia en nog enkele andere Afrikaanse hongerlanden. Net als onze twijfelachtige medicijnen van ver over de datum en de roestige automobielen van de schroot. Het zijn doodenge tendensen. De geprogrammeerde welvaartskinderen van Haaksbergen met op bordkarton hun leuzen tegen asielzoekers. Zijn we ze al vergeten? De grondwet, als we voor ons morele kompas al een dictaat nodig zouden moeten hebben. Ik ben blij

Lees onder de afbeelding verder.


dat het Diana goed gaat. Zo ook Helin (‘Johan, met een zacht stemmetje, the day after the horror night before,’mag ik nu hier in Nederland niet meer zijn? Maar ik heb toch al een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd?’ Ik kon mijn tranen nauwelijks bedwingen). Helin voor wie rond deze kerstdagen een Nederlands paspoort lonkt. Niet meer staatloos. Een schitterend kerstcadeau. Zeker in een wereld als deze. Om het over Nederland zelf maar even niet verder te hebben. In handen van een volksmenner. Gedachteloos het stemhokje in. Hersenloos het rode potlood gehanteerd.

Ik heb nóg een kerstcadeau in gedachten. Voor de gemeente Utrecht. In de stad heeft 22 procent van de jongeren tussen 16 en 25 jaar matige tot ernstige klachten overgehouden aan – voor hun eigen gezondheid – de avondklok en sluiting van de Wibra tijdens de corona. Het wordt voor de gemeente speerpunt van beleid. Het stond in de krant. Zoals ook boze Nederlandse vakantiegangers die door een overvloed aan sneeuw en ijzel in München kwamen vast te zitten. Geen vluchten. Voor hun eigen veiligheid en gezondheid. Gratis hotel en maaltijden. Ieder zijn natje en zijn droogje. Ter Apel ver weg. Maar toch heel pissig op de luchtvaartmaatschappij, die Nederlandse vakantiegangers, uit Haaksbergen of waar ook vandaan, die nu Sinterklaas in Beieren moesten doorbrengen. De apocalyps in Gaza is er niks bij.

Opvang van 12.000 mentaal gekneusde jongeren. Kunnen we in Nederland nog met tegenslagen omgaan? Suggestie. We laten het meisje in het geel naar Utrecht overkomen. Als ze nog leeft tenminste. Als dat zo is dan zetten we haar op een vliegtuig naar hier. En we laten niet al die zielenknijpers en hun adviesbureaus waarvoor de gemeente krom ligt de jongeren van Utrecht begeleiden, maar dit jonge Palestijnse oorlogsslachtoffertje. Het meisje in het geel. Haar wens ik vooral iets toe wat voor haar een heel klein beetje op kerst mag lijken. Als ze nog leeft.

****

Hoi Johan,

‘Het meisje in het geel’.
Geraakt door je verhaal, wonderschoon opgetekend, zoals alleen jij dat kan, ook al is de inhoud zwarter dan zwart. Vrede op aarde, we kunnen het duizenden keren zingen met kerst, het blijft een illusie.
Ik wens je een goede kerst.
Als ik naar die foto van jou en Ellen kijk, dan begrijp ik je verdriet. Je moet verder schrijf je, maar het is zo makkelijk gezegd.
Lieve Kerstgroet,

Annet.

****

Ha die Johan,

Dank voor je kerstmail met je kerstverhaal waarvan ik al dacht dat het niet over het kindeke in de kribbe zou gaan… Het meisje in het geel is een heel mooi beeld, op het plaatje en zeker ook in jouw verhaal als eyeopener voor degene die in elke Palestijn een moordenaar of zelfs beest wil zien.

Gruwelijk, die gewelddadige verstrengeling van het lot van Joodse overlevers en hun kinderen en een uit de hand gelopen zionisme, met fanatieke tegenstanders die door niemand opbouwend geholpen worden, radicaliseren, vervolgens wel door idiote Iraanse godsdienstige criminelen worden “bijgestaan” enz enz. En dan al die snelle oordelen van buitenstaanders. Ik ben nog nooit zo somber geweest over de bekende “toestand in de wereld” als nu. Maar dat kan ook aan het klimmen der jaren liggen en aan het aan flarden gaan van idealen en utopieën.

(Fragment uit de reactie van Jeannette Klusman en Marc van Galen Last).

****

Gruwelijk mooi, de algemene teneur.

Niet alleen dank ik mijn oud-collega bij Het Parool, Annet v.d. Sloot, en mijn oud-collega op de Academie voor Journalistiek, Jeannette Klusman voor hun reactie op ‘Het meisje in het geel’. Ik dank ook Diana, Helin, 2 x Jan, Beriwan en Sores, Wil, Wietske & John, Charles, Nanny (Een openhartige en betekenisvolle kerstboodschap), Mirjam, Bert en zijn vrouw Wilma uit Obdam, ook oud-collega bij Het Parool, de moeder van Diana uit Hamburg, de familie van Helin, Manal de jarenlange buddy van Ellen bij de apotheek, Ad & Cinta, Mascha en haar gezin – ik dank velen voor hun reactie op mijn kerstverhaal en vergeef me als ik nog iemand ben vergeten. Geraakt ja, geraakt door die foto. De grenzeloze machteloosheid. Het monster dat we de wereld noemen. De schade die we voor latere generaties creëren en achterlaten.

Johan, een openhartige en betekenisvolle kerstboodschap. In een grijze wereld van beton, puin en tranen steken we lichten aan van hoop. De duisternis heeft het licht niet in zijn greep gekregen. Zeer hartelijke groet. Nanny.

‘Mag ik hier niet meer zijn?’

‘Johan, mag ik hier niet meer zijn?’

Met een zachte stem of ze hier nog wel welkom is.

Zo pijnlijk. Net als de vorige avond de emotionele reactie van Frans Timmermans op de verkiezingscatastrofe die Nederland lijkt te hebben veranderd in een schandelijk schaamteloze bondgenoot van de duisternis. De morele donkerte rond haatdragende figuren als Marine Le Pen en Victor Orban. En ook Donald Trump. Vergeet nog bijna Robert Fico in Slowakije. De positie van Rutte om de NAVO te gaan leiden is er verondersteld niet beter op geworden. Met hem, Rutte, zou het anders gelopen zijn voor de VVD en het land. Een land dat nu bezig is zichzelf op te heffen.

Ik sta op en doe het Journaal van acht uur uit. Voorlopig even geen tv meer, hoor ik mezelf vol walging zeggen. Een man die gedijt bij chaos en amusement als nieuwe premier? Weg ermee. Geen spat beter dan de platte lolbroeken van Veronica Inside. Die verdienen ook nooit meer een verkiezingsdebat.

‘Nee, wees maar niet bang. Je mag hier zijn. Dit is binnenkort ook jouw vaderland. Ik sta garant.’ Het komt er met volle overtuiging uit. Ik ga op zoek naar ‘Een wereld van vreemden’ van de wereldberoemde Zuid-Afrikaanse schrijfster Nadine Gordimer.

Onzeker: ‘Ik heb toch een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd? Ik hoor er toch al een beetje bij? Ik doe zo mijn best.’

‘Volgende maand word jij bij de gemeente verwacht voor je paspoort. Je zit ijzersterk in de procedure. Je bent al bijna niet meer staatloos.’

Op social media vieren scholieren en studenten, haar leeftijdsgenoten, uitbundig en lichtzinnig, ja dat laatste vooral, de uitslag van de verkiezingscatastrofe. Verwend tot op het bot. Jongelui , gesjeesd in hun denken, met het glas champagne in de hand. Ze feliciteren elkaar. Brengen een toost uit op… Op wat eigenlijk? Zouden ze het eigenlijk wel weten? Populisten hebben niet eens eenvoudige oplossingen voor grote problemen, het ontbreekt ze aan oplossingen. Het is retoriek. Waarom moet ik toch steeds zo denken aan het Duitsland van de jaren ’30? En aan meer, aan nog veel meer. Die brallerige propaganda. Er met open ogen intuinen. De gelijkheidsparagraaf naar de prullenbak.

‘Johan, mag ik hier niet meer zijn?’

‘Ik zal je eens wat anders laten zien. Geef me mijn laptop eens. Demonstraties van oprechte democraten in Utrecht en Amsterdam. Zie de beelden. We houden elkaars hand vast hoor, geef je hand maar. Timmermans en Jetten (‘Weet jij trouwens naam en adres van zijn kapper?’) gaven gisteravond het goede voorbeeld.’

En ja, toegegeven, heel veel anderen niet. Die mevrouw de draaitol van de VVD niet, nee. Die mevrouw zonder enige zelfreflectie. Die mevrouw met teveel eigenwaan. In het couturierspak genaaid door Zadelhoff en zijn ondernemerskornuiten. Die mevrouw van die deur en een kier. De allergrootste stommerik van deze verkiezingen.

En ook niet die andere draaitol zonder ballen die hard bezig is zijn reputatie naar de gallemiezen te helpen. Het verlegen beverige piepkuiken uit Enschede dat al meteen na de verkiezingscatastrofe stond te hjjgen om over schaduwen heen te springen. Schaduwen? En anders moest hij altijd erg lang nadenken over een antwoord. Oude wijn van het CDA in nieuwe zakken. Een bekend staaltje glibberig CDA. Wrok lijkt nu zijn voornaamste drijfveer.

Wat gaan die twee nu doen, die mevrouw die zoveel afweet van gezinshereniging en daar nu zo slecht mee omgaat? Verloochening. En die meneer die de vorige dag nog zo hamerde op de grondwet? Gaat de ambitie met het tweetal aan de haal, omdat het land nu eenmaal bestuurd moet worden, wat dit ook tegenwoordig betekenen mag, of houden ze hun slappe rug nog een beetje recht en gaan ze voor de fundamentele mensenrechten in een land dat behoort IN te sluiten en niet UIT?!

‘Nee, jij bent veilig in Nederland hoor.’ De domheid en ongeletterdheid regeren. De platitudes doen hun verwoestende werk.

‘Weet je, zodra het kerstvakantie is, laat ik je een dagje Brussel zien. Als beloofd. De beloning voor je harde studeren. We gaan samen eten in de beroemde Beenhouwerstraat van Brussel, het is daar net Parijs. Eén en al restaurantjes daar. Ik moet aan Ellen denken, weet je, we hadden daar zo’n mooie voorjaarsavond. Volgens mij was ik in Brussel voor stagegesprekken. We hadden studenten voor praktijkervaring bij de EU gestald. En we gaan ook naar de befaamde Belgische universiteitsstad Leuven. Gewoon een kijkje nemen. En daar zeggen we niet dat we uit Nederland komen.’ 

Als het moet dan laat ik haar daar in Leuven haar studie voortzetten, bedenk ik. Maar ik houd mijn mond. De Belgen gaan immers binnenkort ook stemmen. Wel vertel ik haar van Andere Tijden en de studenten van toen. De Sorbonne in Parijs, Daniel Cohn-Bendit, ik vertel haar van Leuven, van het Maagdenhuis in Amsterdam, ik vertel over 1968. Ik vertel als een Ouwe Lul uit een Antiek Tijdperk dat ik nog eens ‘Johnson Moordenaar’ schreeuwde. Ik vertel over de jongeren van mijn tijd. Met trots. Ze waren progressief. Ze waren links. Die jongeren vertoonden zich niet met De Telegraaf, welnee zeg. De Telegraaf, die stak je in de fik. Bij iedereen hing Che Guevara aan de muur. Er waren wel wat rechtse jongeren, maar daar was meestal al vroeg iets mee mis. Ze werden graag officier of onderofficier als ze voor hun nummer in militaire dienst moesten.

‘Wat was jij, Johan? ‘Niks. Manschap. Kanonnenvoer, noemden we het. Ik begon als soldaat en werd uiteindelijk soldaat-1. Het stelde niks voor. Mijn grootste verdienste in dienst was het schrijven van sollicitatiebrieven voor een aantal van mijn zestien kamergenoten, omdat ik hbs had. Ik zat tussen fantastische vrachtwagenchauffeurs. We sliepen in stapelbedden, vandaar zestien op een kamer. Ik heb het er eigenlijk wel naar mijn zin gehad. Ik geloof dat ik nog drie weken korporaal ben geweest. Maar wegens een incident, waarvan ik me niets meer kan herinneren, is die streek mij afgenomen. Werd ik weer soldaat-1. In die tijd was het geen verdienste om carrière te maken als dienstplichtige. We waren in de sfeer van Boudewijn de Groot, je weet wel, die man die we zagen op de Indië-herdenking van dit jaar op Bronbeek.’

De jongeren beklommen de barricaden. Nu zijn ze conservatief, rechts en ultrarechts, misschien zijn ze wel helemaal niets, verlummelen ze hun tijd met kromme vinger op een mobieltje, missen ze solidariteit. Ze zijn onverdraagzaam, ze leggen de Grondwet naast zich neer, als ze al weten wat die inhoud. Huisvesting is een enorm probleem, maar die los je niet op met tegenstellingen tussen bevolkingsgroepen aan te wakkeren. Wilders brengt geen beter Nederland. In geen enkel opzicht. En ik zeg haar dat ik mijn hart vasthoud. Ach, de revoluties. Ach, Praag en Portugal, heette het daar niet de Tulprevolutie? Nee, het was de Anjerrevolutie van 1974 tegen Salazar. Tulprevolutie was Kirgizië, als ik me niet vergis. En Praag, dat was inderdaad ook 1968. Dubcek. Ik was in november 1989 in Praag op een persconferentie van hem en Vaclav Havel. Havel? Ja Havel! Google hem maar eens!

Ze luistert. Ze houdt van luisteren. Ze wil de verloren jaren van de burgeroorlog in Syrië inhalen. Ze heeft geen tijd te verliezen. Haar studieboeken, haar bureautje, de leeslamp erboven. Een stichting helpt haar. Ze is die stichting intens dankbaar. Ze draait elk dubbeltje een paar keer om. In Syrië deed ze haar middelbare school bij bominslagen en luchtalarm. Vaak werd de studie voor langere tijd onderbroken. Bovendien werden Koerdische meisjes tegengewerkt. Ze kijkt naar College Tour, naar EenVandaag, naar Lubach en naar Buitenhof. Pulp is aan haar niet besteed. In amusement en chaos gedijt ze niet. Intellectueel heeft ze een honger die niet te stillen lijkt.

Ze staat op eenzame hoogte, denk ik wel eens. Wat doet het leven met je in je jonge jaren. Geen door-en-door verwend meisje. Niet door haar ouders naar de ogen gekeken. Daar was in de oorlog geen tijd voor. Ze beleefde Gaza in het noorden van Syrië. Ze krijgt een mailtje. Van de gezamenlijke organisaties voor vluchtelingen. Ze leest ‘m voor. Niemand hoeft zich zorgen te maken, staat er ter geruststelling. ‘Er is nog rechtvaardigheid in Nederland en: 1 op de 4 Nederlanders heeft een verkeerde man gestemd, maar 3 op de 4 waren zo wijs dat niet te doen.’

Ook de Raad van Kerken en het Contactorgaan voor Moslims zijn van slag. De moskeeën dicht? Hoofddoeken verboden? Inperking van de vrijheid van godsdienst en van meningsuiting? Worden de media aangepakt? Journalisten werden tuig van de richel genoemd. Als die geblondeerde meneer zijn woorden waarmaakt beleven we nog boekverbrandingen. En 2,3 Nederlanders liepen als slaapwandelaars het stemhokje in. Later zal Youp van ’t Hek de jongedame van de VVD vergelijken met een louter oneliners spuiende cassière van het Kruidvat. Een mailtje van Diana. Eén diepe zucht. En een illustratie meegestuurd. Een ontgoochelde Arabier in zijn nette pak bij zijn schoorsteenmantel met een rolkoffertje, klaar voor vertrek. Nog even de kaarsen uitblazen. De petitie tegen een ultrarechtse premier in Nederland van de organisatie Avaaz (wereldwijd zeventig miljoen leden) wordt binnen enkele uren door meer dan 50.000 Nederlanders ondertekend. We blijven niet achter.

‘Vertel me nog eens welk cijfer je vorige week had voor je toets psychologie.’

Dat montert op. De glimlach bij een kop thee. Een 9.5 voor al die uren boven op haar kamer aan het bureau. Ze wil arts worden en als arts veel terugdoen voor de veilige haven die Nederland voor haar bleek na tien traumatische oorlogsjaren in het Syrië van Assad.

Nog een keer dat cijfer?

‘Houd je daaraan vast, meisje. Opdat je weet dat de liefde het altijd wint van de haat in de maatschappij.’

****

Hallo Johan!

Nee, gehuild heb ik niet. Wel gevloekt. VVD had het grootste reclamebudget. Dankzij die Zadelhoff. En een andere zakenman (goed voor twee ton) die met zijn arbeidsbureau migranten naar Nederland haalt. VVD is geen volkspartij maar een ondernemerspartij. Natuurlijk een volkomen verkeerde strategie van de VVD. Het kabinet laten vallen over asielmigratie, (met Yesilgöz aan het roer), was een cadeau voor Wilders. In de overwinningsspeech van Wilders, in een kroeg in Scheveningen, zei hij toch echt zoiets dat de ‘Nederlanders nu weer op één kwamen’. Impliciet weer een uithaal naar allochtonen. Omtzigt c.s. is CDA 2.1 (BBB 2.0). Glibberig.

Wilders als premier is onmogelijk. Een flater in diverse buitenlanden. We wachten af. Op betere tijden.

Groet, Jan van Ewijk.

Gaza heden. Woorden overbodig. En vereist dit geen solidariteit? Het aanzien van Nederland in vele buitenlanden? In België en Duitsland bijvoorbeeld? Aangetast tot en met. Maar wat kan het ons schelen.

Hoe de oliebollenkraam op het dorpsplein van Vleuten een mens mild kan stemmen

Goede morgen Jan.

De gedetineerden in ons land eisen via hun vakbond, of hoe ze dat in hun kringen ook noemen willen, een eigen stemlokaal in de bajes voor de komende verkiezingen. Dan zijn ze van die volmachten af. Kijk, dat is nou verdraaid leuk nieuws om de dag mee te beginnen! Ik snap die gevangenen wel. Een crimineel in het Huis van Bewaring geeft een andere crimineel een volmacht en is er toch niet helemaal gerust op dat die vriend van buiten ook inderdaad op de SGP (of zo) stemt. Criminelen voor zekerheid, tegen het risico op stemfraude, tegen bedrog. Dus mogelijk krijgt Nederland als eerste land ter wereld stemlokalen in de gevangenis en ik ben benieuwd door wie die stemlokalen bemand zullen gaan worden. Door de hoofdschuldigen van de Toeslagenaffaire? Dat drietal van de mondkapjes? Het is een belangwekkend onderwerp, de gedetineerden in Nederland die er niet zeker van zijn wat er met hun stem voor de verkiezingen van deze maand gebeurt. Uit beeld geraakte advocaten genoeg.

Soms staat een cultuur – jij Volkskrant, ik NRC – tussen ons in. Doet niets af aan de onderlinge waardering. Laat ik in onze correspondentie over de verkiezingen vandaag eens zó beginnen: als ik destijds wat meer op Rutte had geleken dan zou ik nooit bij de kantonrechter zijn aanbeland. Donkere maanden rond de eeuwwisseling. Eruit gekegeld door een vijfde colonne. Het was zó onverdiend. Maar ik had Ellen. Anker. Een top wijf, zoals je zo prachtig schreef. Belangrijker dan mijn carrière, hoe belangrijk ik die ook vond. De flair van Rutte, en het alles van zich laten afglijden, is soms jaloersmakend. Een evenwichtskunstenaar die geen vangnet nodig heeft. Dansen op het slappe koord. Appeltje mee de kermis op. Dat wil elke man. En elke vrouw wil op Dilan lijken. Mannen wensen haar op hun sofa. Ze kan kiezers bekoren. Die trekt ook stemmen van mensen die van de Voedselbank leven. Net als Rutte. Kiezers tuinen er met open ogen in. Het televisietijdperk. Beeld, stem en dan even niks. En pas daarna de boodschap. Die boodschap is waardeloos. Daar zijn wij het snel over eens. Ik zag Dilan afgelopen zondag in Buitenhof. Het leek wel of ze haar pyjama nog aan had. Het was iets heel duurs. Satijn of zo. Prachtige kleding van dichterbij die paste bij de herfst en het begin van de wintertijd. Dat bekoort. Daar lopen niet alleen Wassenaar, Heemstede en Laren mee weg. Veel mensen willen zijn zoals Dilan, en door op haar te stemmen zijn ze het ook even. Maar ze sluit de antirechtstatelijke en antidemocratische PVV niet uit voor een door haar geleid nieuw kabinet. Je zou haar…

Je hebt het over die resolutie. Je had het over de VN. Ik beluisterde gisteren bij Kockelmann op de radio Jaap de Hoop Scheffer. Ik neem die man bloedserieus. Beminnelijk. Afgewogen. Goed en duidelijk spreker. Hij had het er ook niet makkelijk mee dat Nederland zich van stemming had onthouden. Maar hij neigde naar ‘beetje terecht’. En hij had goede en heldere argumenten. Zelf zou ik dik voor hebben gestemd. Daarover geen misverstand. En toch. Het is niet zwart-wit. Gaza is niet zwart-wit. De meeste Nederlanders zouden anders hebben gestemd in de VN, schrijf jij. De meeste Nederlanders gaan bijkans ongeletterd door het leven, Jan! Die verdiepen zich niet in onderwerpen. Een hoog emo gehalte. Van der Gijp. Stipt Maarten van Rossem in zijn meest recente boek terecht aan. Er wordt niet gelezen. Geen kennis van de geschiedenis. Geen contouren. Ajax en showbizz. Je ziet het ook in het achterna lopen van populisten. Die daverende verkiezingswinst van Van der Plas ineens. Eerder de charlatan Baudet. De Minerva uil. Nog eerder Rita Verdonk. De doorgewinterde Jaap de Hoop Scheffer gaf aan dat er rafelranden aan die resolutie zaten. Er ontbraken twee essentiële elementen, en die stipte hij aan. Vanuit zijn perspectief. Hier was geen kletsmajoor aan het woord. Jaap de Hoop Scheffer deed niet aan versimpeling. Lees trouwens ‘Mijn Beloofde Land’ van die Israëlische journalist en mensenrechtenactivist. De ontstaansgeschiedenis van Ein Charod. De Israëli vechten vooral ook tegen hun eigen verleden. De pogroms, hun trauma. Ik refereer ook aan Buitenhof van afgelopen zondag. De rabbijn en de vertegenwoordiger van de Palestijnen. Ze omhelsden elkaar voor de camera, grepen elkaars hand.

Overigens bleek uit het Kamerdebat over die resolutie dat het parlement in meerderheid op de lijn zit van het demissionaire kabinet. Dus ja… Zolang nog zoveel mensen op BBB en PVV stemmen, moet je over ‘DE Nederlanders’ je twijfels hebben. En als Baudet straks de kiesdrempel weer haalt nog meer. En evenzeer waar het de peilingen betreft. Nederlanders klagen, ook in de achterstandswijken. Maar stemmen ook daar doodleuk de VVD. Je bent nu eenmaal niet louter via de rijken de allergrootste. Daarom ook: alsjeblieft geen verruiming van de referenda. Niet te veel, liever minder, volksraadplegingen. Misschien wel helemaal geen referenda. Wij kiezen de Kamer en de Kamer moet zijn verantwoordelijkheid nemen. Op basis van inhoud. Van expertise. Je zou een enorme verkiezingsnederlaag voor de VVD mogen verwachten, maar het tegendeel is in Nederland waar. Het is als wat ik jarenlang geroepen heb op mediatrainingen: 1. het plaatje, 2. de stem, 3. beide, en dan pas 4. de boodschap, dan pas telt de boodschap. Rutte beheerste de punten 1. en 2. tot in heel zijn vezels. Tot in de diepste krochten van zijn wezen. Fietsen door Den Haag in tijden van nood, appeltje, spijkerbroek, losjes, je vrolijke achterneef, en een overtuigende stem daarbij. Zo lekker volks. Nederland als een vaasje. De linkse fusiepartij had een ander uithangbord moeten presenteren. Een Dilan, een sexy dame met vlotte babbel op naaldhakken en in een oufit van een couturier. En interviews in haar woonkamer van Ikea en wijlen Jan des Brouvrie. Dat trekt stemmen. De westerse maatschappij van nu met social media. De aaibare vlotte premier. Overigens geloof ik wél in de bebaarde Limburger – na Den Uyl zeker qua beeld en stem de nieuwe Sinterklaas van links – die ze uit Brussel hebben laten overkomen. Ik denk ook dat hij het internationaal net zo goed zal doen als Rutte. Anders dan Omtzigt. Omtzigt bij Biden? Zie ik niet zo. Dilan daarentegen weer wel.  Rutte en Yesilgöz verstaan de kunst elk milieu naar hun hand te zetten. Lees De Telegraaf en realiseer je inderdaad de intrinsieke hetze van dat pamflet tegen links.

Die Dilan van de VVD wordt de nieuwe premier. Wel eerlijk verdienen, niet eerlijk delen – daar stemt Nederland over drie weken in meerderheid op. Niet eerlijk delen. Daar stemt zelfs de Nederlander van de Voedselbank op. Het Journaal liet eergisteren een kakmadam uit Laren zien over de vermogensbelasting. Dat beeld van die poederdoos, dat zei alles. De miljonairsvrouw wist bij God niet waar het over ging. Meer belasting betalen over het fortuin dat haar man met eerlijk en hard werken bij elkaar had gejat? Dat is het enige wat me bij Dilan Yesilgöz interesseert. En haar migratiestandpunt. Misselijkmakend. Mij interesseert niet dat ze bij de SP begon. Niet dat ze wel of niet voor GroenLinks in een belstudio zat. Een callcenter. Al bleek GroenLinks zich dat niet meer te kunnen herinneren. En ik zie niet in waarom wij haar een opportunist zouden moeten noemen. Voortschrijdend inzicht en de tijdgeest, zo ziet ik het. Ook al ben ik het met dat voortschrijdend inzicht niet eens. En de tijdgeest is de mijne niet. Het leven heeft ook voor Yesilgöz niet stilgestaan. Wat voor een Nederland staat zij voor? Ze verstaat tot nu toe de kunst geen fouten te maken. Ook niet afgelopen zondag in Buitenhof met lastige vragen over Gaza en zo meer van Twan Huys. Ze liep op eieren maar ze bleven allemaal heel, die eieren. Knap. En ja, bij de vraag in een verkiezingsdebat waar haar liever is, de VVD of Ajax, is het binnen een seconde AJAX! Ze schrikt van de snelheid waarmee ze het heeft gezegd, slaat een hand voor haar mond en giert het uit. Mediageniek gewoon. Naturel. Kwaliteiten.

Doodziek word ik overigens, een zijstap, van al die anonieme verklaringen van mensen die in hun werk waarschijnlijk herhaaldelijk steken lieten vallen, of die te beroerd waren het ene been voor het andere te trekken. Meelifters op de energie van anderen. Ondermijning, klagers. Zo’n rapport over Arib bijvoorbeeld. Schande. Van één of ander tweederangs amateur onderzoeksbureau. Was het gisteravond roerend eens met Johan Derksen, zoals wel vaker. Je moet niet in de val trappen van anonieme bronnen. Als je te klagen hebt, komt er dan publiekelijk voor uit met naam en toenaam. Dit noem ik het Berghuis-scenario. Ik vind het vals, achterbaks, laf. Arib was een goede Kamervoorzitter. Dat bleef in het rapport onderbelicht. Misschien was ze wel mede zo goed omdat ze haar op haar tanden had. Zachte heelmeesters maken stinkende wonden. Zwakke leidinggevenden brengen de boel om zeep. En die Bergkamp was natuurlijk een volslagen nitwit. Een kermisklant, die Vera Bergkamp. Probeer vandaag de dag maar eens een personality te zijn, ze slachten je. Anonieme bronnen zouden niet moeten gelden, tenzij de bronnen in levensgevaar komen als hun naam breed uitgemeten openbaar wordt. Doet me aan jaren geleden denken. Ik was adjunct en redactiechef bij Wolters-Kluwer. Ik werkte me een slag in de rondte. Van de abonnees kreeg de krant een waarderingscijfer 8. Dat was een 5 toen ik aantrad. Ik had ook te maken met een vijfde colonne. Die gasten waren levensmoe. Ik duldde hun gegaap niet. Het waren geen journalisten. Ze hadden er niets mee. Het waren ambtenaren op een redactie. Ze gingen bij de directie over mij en de hoofdredacteur, ook hem, klagen. Ik schoot zo nu en dan uit mijn slof. Ik maakte bang. Nee, ik was bevlogen. Er kwam een onderzoeksbureau. De intriganten voelden zich serieus genomen. Fluistergesprekjes achter gesloten deuren. Anonieme smaad. En de hoofdredactie legde het loodje. Dat werd de kantonrechter. Die stelde me in het gelijk. Uitspraak: ik kreeg een vol jaarsalaris mee. Maar wat vond ik die val bij Wolters-Kluwer erg voor Ellen. Eerder voor haar dan voor mij. Oneerlijkheid heeft veel impact op je persoonlijk leven en dat van de persoon die onvoorwaardelijk van je houdt. Er is geen tweede Ellen. En zo leef ik met Arib mee. En met haar familie.

Iets anders, totaal anders. Kwam eerder vanmiddag terug van station Breukelen, Helin ophalen. ‘Zullen we oliebollen kopen’, glunderde ze. ‘Zo lekker Johan, en ook voor Berivan?’ Dat is de andere Koerdische die ik les geef. Die Helin. Zó ontwapenend. En als je dan die oorlogsverhalen hoort. Die gevangenis in Syrië. En zo jong nog. vijftien jaar en in een kerker van Assad. Gepakt op haar eerste vluchtpoging. Geen besef van tijd, van dag en nacht. Ja joh, en dan sta je in Vleuten voor die oliebollenkraam en komen de herinneringen aan Ellen weer volop boven. Aan die zondag bijvoorbeeld dat ik het niet meer met haar redde. De Lewy Body. De paranoia. Ik was kapot en bracht haar via Vleuten verslagen en boos tegelijk – ontredderd in feite – terug naar het verpleeghuis in Nederhorst den Berg. Maar bij de oliebollenkraam van Vleuten wilde ik al dat Ellen bij me bleef. Het werd al een beetje donker, de kerstverlichting van het winkelcentrum.  Ik hield zo verschrikkelijk veel van haar. ‘Zullen we oliebollen kopen, Ellen, en weer naar huis gaan, zullen we het gewoon weer proberen?’ Ze was ziek. De parkinson had haar ook Lewy Body bezorgd, ze kon er niks aan doen. Oliebollen gekocht en weer samen terug naar huis. Wintertijd. De kaarsen aan. Muziekje. Oliebollen. Het huiselijk geluk bovenal. Nog altijd samen. Crises doorstaan als geschetst met dat rapport van die vijfde colonne. Ik was nog altijd iemands liefste. De oliebollenkraam ook op Oudejaarsdag in 2009. We kwamen terug van het Diaconessenhuis. Ellen werd onderzocht. De diagnose parkinson kwam een week later. Maar 31 december 2009: in de rij voor oliebollen bij de kraam op het dorpsplein van Vleuten. Ik voorvoelde onheil, maar stopte het weg. Ellen evenzo. Die kraam in Vleuten heb ik heel lang gemeden. Vandaag niet. Afijn, sterk zijn. De potjes appelmoes in de supermarkt. Ook zoiets. Ze waren niet aan te slepen om Ellen te helpen soepel haar dagelijkse medicijnen te laten innemen. De potjes appelmoes pijnigen me nu.

Bij Dilan denk ik dikwijls terug aan Ellen. Daarom waarschijnlijk ook mijn milde toon. Zeker ook de oliebollen stemmen me mild.

Je hoeft geen fan van haar te zijn om aan elk journalistiek portret dezelfde journalistieke eisen te stellen

Beste Jan (van Ewijk):

Bedankt voor het toezenden van dit artikel. Waar ik overigens niet zo stuk van ben. Ik ben geen fan van Dilan Yesulgöz. Maar ook geen fan van het door elkaar husselen van journalistieke genres. Er is nieuws en opinie. Je hebt portretten en necrologieën en je hebt columns en blogs. Voor een portret vind ik het artikel over de lijstaanvoerster van de VVD nogal tendentieus. Het ademt een beetje (een beetje veel eigenlijk) de sfeer van de Volkskrant. Zo van: ik deug, de ander niet. Het zit ‘m in het woordgebruik. De eenzijdige belichting ook. Open deuren. Clichés. De politica streng en gracieus? Wat is daar mis mee? Kip, friet en appelmoes, wat is daar mis mee? Hoge hakken en mantelpakjes. Wat is daar mis mee? Wat is daarvan de relevantie? Het is de vooringenomen ondertoon.

Die Botje schrijft wat links graag wil lezen. Hij interviewt uitsluitend personen die binnen zijn raamwerk vallen. Alles binnen zijn eigen kaders. Dilan is een frisse wind, alleen komt die wind helaas uit de verkeerde hoek. Wat kan mij die ouwe SP’ers nou schelen. Die verliezen elke verkiezing en dat zal toch wel een oorzaak hebben. Mijn Ellen was vroeger bij de Dolle Mina’s. Daar was later weinig van terug te vinden. Ook Ellen was van de hoge hakken en mantelpakjes. Ook zij was gracieus. Ze brak met het Leger des Heils. Wat was daar mis mee. Ellen ging voor nagellak en lippenstift. Dilan, lees ik, zette zich later af tegen de linkse SP waar ze had rondgekeken. Nou en? Een ommezwaai overkomt toch elk mens waar een beetje leven en avontuur in zit? Ik zie die Dilan liever dan mevrouw Van der Plas. Snedig en sprankelende lach bij Dilan – wat is daar mis mee? Misschien zou links zich daar met zijn dogmatisme vaker van mogen bedienen. En als Dilan zich in linkse kring te vaak een slachtoffer voelde, mag ze dat toch uitspreken. Dat is haar volste recht. Misschien is het ook wel zo. Ik kan me daar ook wel iets van voorstellen. Moet je daarvoor een oorlogsvluchtelinge op kamers hebben genomen? En zes jaar lang een andere oorlogsvluchtelinge als verzorgende van je vrouw hebben gehad? Ze houden niet van zielig doen en te worden gepamperd. De American Dream van ons vroeger, de European Dream van een bootvluchteling nu. Woonde ze een paar maanden bij haar moeder op het KNSM-eiland in Amsterdam? Wat interessant, jeetje!

Die Dilan toch, woonde toen ze ziek was een paar maanden bij haar moeder! Op een eiland in Amsterdam nog wel! Ik vind dat met dit artikel geen faire journalistiek wordt bedreven. Het is de teneur. Die van een overloper. Het is een puzzel leggen en alleen die stukjes willen gebruiken die van pas komen voor de teneur. Dilan heeft onmiskenbaar statuur. Ze was goed in de Amsterdamse gemeenteraad. Ze heeft zich een uitstekende minister op misschien wel het zwaarste departement getoond. Ze maakte het uit met een strenggelovig Nederlands-Marokkaans vriendje (al verjaard!) die begon te bidden als zij een wijntje nam. Nou en? Wat is daar mis mee? Liever een glaasje dan spruitjeslucht. Of dat bidden dat niks uithaalt. Voortdurend die kletskoek aan irrelevante details. Het is het kinderlijk inkleuren. Iemand stempelen. Story en Weekend. De ouders van Dilan werken niet mee aan interviews. Nou en? Mogen ze. Heel verstandige ouders.

Het is zo opgeschreven dat de connotatie overheerst. Ouders gescheiden. Ja en? Wat is daarvan de relevantie? Dit verhaal lijkt op afbreuk te zijn afgestemd. Contraproductief voor Timmermans (die inderdaad niet op naaldhakken loopt). Die zal (met of zonder mantelpakje) met deze leuterpraat niet blij zijn. Ik ga niet op deze fraai uitgedoste vrouw stemmen. Niet op Yesilgöz. Op geen enkele gegadigde van de VVD. Al verschijnen ze in een bananenrokje. Want de VVD sluit de PVV niet bij voorbaat uit. Om maar eens iets te noemen. Bovendien heeft de VVD voor een maatschappelijk trauma gezorgd. En wie benoemt zo’n Henk Kamp nou tot erelid. Hoe verzint die VVD dat! Ik ben het bijna altijd met de VVD en de allerrijksten oneens. Onvoorwaardelijk achter Israël? Oh ja? Proportionaliteit is een leeg begrip geworden. Internationaal Humanitair Oorlogsrecht evenzo. Daarop valt ook de politica te beoordelen. Tweedeling in de maatschappij, de VVD staat garant. De VVD blijft ook voor de monarchie. Wil handhaven dat die klanten geen belasting betalen. Verzwijgt het vermogen van de Oranjes. Kijkt de andere kant op waar het de bij elkaar gejatte kunstschatten betreft die nu te zien zijn in Gouda, als ik me niet vergis. Ik vind er niks verkeerds aan dat iemand haar weg zoekt in het Nederlandse politieke krachtenveld. Een heel belangrijk punt is dat LINKS de kwalijk riekende reputatie heeft heel slordig met de eigen mensen om te gaan. Arib is er weer een voorbeeld van. Die mevrouw op plek 17 van de huidige kandidatenlijst van de fusiepartij. Maar er zijn veel meer voorbeelden te geven. Vooruit: Samson, Asscher, Cohen, Van Thijn. Tissues. Pedaalemmerwerk.

Te vaak is gebleken dat het klimaat en de onderlinge verhoudingen binnen de VVD zodanig waren, en zijn, dat de PvdA daar nog een puntje aan kon, en kan, zuigen. Helaas, stel ik. Ik zou me dus heel goed kunnen voorstellen dat er nog andere motieven zijn voor aansluiting bij de VVD. Egards en zo. Omgangsvormen. Niet die dogma’s. Dansjes om een boom op padvindersdag. Niet dat gelijkhebberige. Grijstinten zien. Wat dat betreft zou ik zelf ook meer bij de VVD passen. Het glas in de hand. Geen geitenwollen sokken. Lachebekjes bij de liberalen. Ze draaien elkaar geen poot uit. Ze houden de rijen gesloten. Thorbecke. Liberalisme. Geertsema, Molly en zijn vrouw. Frits Bolkestein: eerbiedwaardig. De Nelie Kroes-look? Schitterend toch. Die look had mijn Ellen ook. Maar als bekend: ik stem uit overtuiging -en zeker ook vanwege migratiestandpunten – op de groen linkse fusieclub. Maar ik voorspel je dat Dilan premier wordt. En op buitenlandse reizen zullen de huwelijksaanzoeken binnenstromen. Maar ze is al getrouwd. Met iemand die bij Ajax zit, de nummer laatst in de eredivisie. Ze was een zeer sterke minister van justitie. Op die post zou ik haar graag zien terugkomen. Het mag best een beetje rechtlijnig. Ze krijgt de premierbonus. Een pitbull? Ach, weer zo’n cliché. Een man moet dat zijn, voor een vrouw dus een diskwalificatie. Ze werd ook al een opportunist genoemd (hoezo?) en kittig. Kittig? Een woord dat in de radio-uitzendingen van Frits Spits op de zaterdag past. bij het thema ‘Vergeten woorden’.

Kittig? Zoeken we even op. Dus modern, modieus, parmantig, vlot en kek. Zo iemand is een prachtig affiche. LINKS moet uitgaan van zijn eigen kracht. Dikke buik en nauwelijks passend op één stoel. Onvervoerbaar in een vliegtuig. Frans Timmermans dus. Met baard. Ook een voormalige bootvluchtelinge maakt in haar leven een ontwikkeling door. Die Dilan was aanvankelijk zoekende. Wat niet wegneemt dat het jammer is – dood- en doodzonde – dat ze bij de VVD zit. Het valt ook niet te rijmen met haar achtergrond. Maar dat zou ook zo zijn als ze niet op naaldhakken liep en in mantelpakjes. Als ze niet gracieus wa en kittig, en haar ouders nog bij elkaar waren. Was ze maar de nummer 1 van GroenLinks/ PvdA geweest, dan zou links de verkiezingen zeker winnen. Onevenwichtig stuk van Botje. Had ook een paar zeer positieve dingen van Yesilgöz gezegd. Die zijn er. Ze is zeer wel in staat het op rellen beluste gespuis in de Tweede Kamer te weerstaan. Beschaving kun je haar niet ontzeggen. Ik doel op meer.

Hallo Johan. Het artikel van Harm Ede Botje in Follow the Money. Ik lees je commentaar wel. Groet, Jan van Ewijk.

VVD-lijsttrekker Dilan Yeşilgöz zet in op hard rechts beleid. Ze sluit samenwerking met Geert Wilders niet uit, propageert een streng migratiebeleid en wil een zeer strenge aanpak van criminaliteit. Twintig jaar geleden was Yeşilgöz nog lid van de Socialistische Partij en keek ze rond bij de PvdA en GroenLinks. Een reconstructie van de lange weg die Yeşilgöz van links naar rechts maakte. Op een warme dag in september maakte Dilan Yeşilgöz haar opwachting in ‘de kippenschuur’ op de 17e-eeuwse buitenplaats Groenevecht in Breukelen. De kersverse VVD-leider en lijsttrekker was het stralende middelpunt van een bijeenkomst van potentiële donateurs voor de verkiezingscampagne. Gastheer was vastgoedondernemer Cor van Zadelhoff. Hij is een van de oprichters van de stichting Ondersteuning VVD (SOV), waar tientallen VVD-leden jaarlijks 4500 euro inleggen om de campagnekas te spekken.

Nadat afgelopen zomer het kabinet-Rutte IV viel, moest er extra geld worden ingezameld om de VVD ook na het vertrek van stemmenkanon Mark Rutte de grootste te maken. Op het menu die avond: kip met friet en appelmoes. ‘Dat eten we altijd als we daar een bijeenkomst organiseren,’ zegt Van Zadelhoff. Op wat Yeşilgöz die avond zei, wil hij niet ingaan. Wel meldt de zakenman dat hij van haar onder de indruk was. ‘Dilan heeft absoluut potentieel. Ze heeft charisma, ze doet het heel goed. De partij heeft de afgelopen jaren veel te veel compromissen gesloten en is naar links opgeschoven. Dilan gaat weer terug naar de oorsprong van het liberale gedachtegoed.’ Dat Yeşilgöz ook op de andere aanwezigen indruk maakte, blijkt uit de bedragen die de zakenmannen en miljonairs die avond neerlegden. Jan Dobber van beursbedrijf Optiver, horecaondernemer Won Yip, Rob Thielen van Waterland Private Equity, miljardair Marcel Boekhoorn en de Brabantse zakenman en PSV-bestuurder Robert van der Wallen stopten ieder vijftigduizend euro in de pot. Frank van Gool, man in bonis na de verkoop van zijn uitzendbureau voor arbeidsmigranten OTTO Work Force, legde zelfs honderdduizend euro in.

Dilan Yeşilgöz maakte een bliksemcarrière bij de VVD. Als raadslid in Amsterdam viel ze op door haar stevige standpunten over veiligheid en krakers, en was ze de initiatiefnemer van een verbod op straatintimidatie. Ze gaat immer goed gekleed, met hoge hakken en strakke mantelpakjes; de Neelie Kroes-look, zo schreef Het Parool in die jaren. ‘Streng en gracieus, zoals de liberalen het graag zien. Die krant noemde haar ‘de pitbull’ van de VVD in de gemeenteraad. De term is blijven hangen: door de jaren heen namen vrijwel alle kranten hem over. ‘Pitbull op de rechterflank’ (Trouw), ‘pitbull met empathie’ (de Volkskrant), ‘pitbull op pumps’ (AD). Ze werd vaste gast in talkshows, waar ze met snedige oneliners en een sprankelende lach de camera’s wist te vangen. In 2016 belandde ze in de Tweede Kamer en in het kabinet-Rutte III was ze korte tijd staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat.

De afgelopen twee jaar was ze minister van Justitie en Veiligheid. Ze hamert op het keihard aanpakken van zware criminaliteit naar Italiaans voorbeeld. Na de val van Rutte IV maakte ze bekend dat ze het leiderschap van de VVD op zich nam. Dat deed ze in De Telegraaf, waarmee ze de afgelopen jaren een warme band opbouwde – vooral met misdaadjournalist John van den Heuvel. Een paar dagen later baarde ze opzien door de deur naar de PVV van Geert Wilders op een kier te zetten. Cor van Zadelhoff is ervan overtuigd dat Yeşilgöz hoge ogen zal gooien bij de verkiezingen en over een paar maanden mogelijk in het torentje zit. ‘Ze heeft de capaciteit om het land te leiden, daar moet je zuinig op zijn.’

Yeşilgöz begon haar politieke carrière bij de Socialistische Partij, waar ze zich fel afzette tegen het asielbeleid van toenmalig minister Rita Verdonk. Verdonk, toen nog stemmenkanon voor de VVD, wilde uitgeprocedeerde asielzoekers op straat zetten. Actiegroepen en politieke partijen lieten vervolgens op 14 februari 2004 door het hele land van zich horen, verenigd onder de noemer ‘Van Harte Pardon’. In Amersfoort was Dilan Yeşilgöz de contactpersoon; ze organiseerde een demonstratie in die stad. Yeşilgöz was toen al vijf jaar lid van de SP, zat in het afdelingsbestuur en had asielzoekers en vluchtelingen in haar portefeuille. ‘Bestuurder word je niet zomaar bij de SP,’ zegt haar toenmalige medebestuurder Bets Beltman. ‘Dan moet je je wel actief inzetten. In april 2004 organiseerde Van Harte Pardon een demonstratie op de Dam onder de leus ‘Stop de uitzettingen’. Er sprak een Kamerlid van de SP, en er waren duizenden mensen, ‘waaronder vele SP’ers en vele Amersfoorters,’ rapporteerde het Amersfoortse afdelingsblad later die maand trots.

Naast het bericht over de demonstratie in Amsterdam stond een column van Dilan met als kop ‘Ik ben …… een vluchteling’. Yeşilgöz schreef daarin dat ze op 7-jarige leeftijd met haar moeder en zusje uit Turkije moest vluchten voor het Turkse regime en naar Nederland reisde. Haar vader, die al eerder via de bergen van Iran en Irak was gevlucht, was hier al. Waar ze als VVD-voorvrouw de nadruk legt op de beperking van de instroom van asielzoekers en daarvoor desnoods Europese en internationale verdragen wil aanpassen, bekommerde ze zich destijds vooral om het lot van mensen in asielzoekerscentra. Die werden volgens haar behandeld als ‘derderangs burgers’ dan wel ‘gelukszoekers’. ‘Als wij vijftien jaar later waren gevlucht, zat ik nu nog in een AZC, wachtend op het moment dat ik gedeporteerd zou worden,’ schreef ze.

 Aan de keukentafel van huize Yeşilgöz zal het in 2004 vaak zijn gegaan over Rita Verdonk, de VVD en het asielbeleid – en niet in lovende bewoordingen. Moeder Fatma Özgümüs was in die jaren directeur van Vluchtelingen Organisaties Nederland (VON), die de belangen behartigt van in Nederland wonende vluchtelingen en migranten. En terwijl Dilan de demonstratie in Amersfoort tegen Verdonk voorbereidde, was Özgümüs verwikkeld in een hoogoplopend conflict met de minister. De bestuursvoorzitter van de VON was voormalig minister en PvdA-kopstuk Jan Pronk. Hij had bij het actualiteitenprogramma Nova en in dagblad Trouw gezegd dat Verdonks beleid neerkwam op het ‘deporteren van mensen’. Verdonk eiste tijdens een ontmoeting op het ministerie dat Pronk zijn woorden terugnam. Hij weigerde, en de minister verklaarde het gesprek voor geëindigd. De gemoederen liepen daarna hoog op en Özgümüs dreigde zelfs met een kort geding om de minister te dwingen alsnog in gesprek te gaan. De zaak liep uiteindelijk met een sisser af. Marcha Glaser kwam veel bij Dilan over de vloer, en bevestigt dat de familie Yeşilgöz thuis veel over politiek sprak. De twee raakten op de lagere school bevriend, ze zijn elkaar nooit uit het oog verloren. Een dubbelgesprek met de ‘hartsvriendinnen’ is opgenomen in de bundel Gewoon vriendinnen.

Vluchtelingenvrouwen en hun Nederlandse vriendinnen als changemakers in een gepolariseerde samenleving. ‘Doordat Dilan en haar familie veel hebben meegemaakt, reageren ze fel en zijn ze extra sterk,’ zei Glaser in dat gesprek. ‘Zij hebben het altijd over politiek, over wat er in de wereld moet veranderen.’ Yeşilgöz: ‘Er is onrecht in de wereld en daar kun je niet omheen. Ik kan me heel kwaad maken om onverschilligheid. Ik vind dat je moet weten wat er in de wereld aan de hand is.’ De vriendinnen vertelden over een vakantie in Bodrum, waar ze Israelische militairen ontmoetten die trots vertelden dat ze vrijwillig in het leger zaten. Yeşilgöz stapte meteen op.

 Yeşilgöz verklaart haar aanvankelijke keuze voor linkse partijen uit haar opvoeding. ‘De keus voor links, daar dacht ik niet eens over na, want mijn ouders waren altijd links georiënteerd,’ zei ze deze zomer tegen Trouw. Vader Yücel behoort tot de Koerdisch-alevitische minderheid. Zijn familie is afkomstig uit Dersim, in het noordoosten van Turkije. In 1938 kwamen in die streek duizenden alevieten om het leven bij een moordpartij door de Turkse overheid. Yücel Yeşilgöz (1951) studeerde rechten en werd jurist bij een linkse vakbond in een periode dat er in Turkije relatieve vrijheid bestond. Na een militaire coup in 1980 moest hij vluchten. Hij verbleef een aantal jaren in de bergen van Irak en Iran en wist toen naar Nederland te ontkomen. Hier maakte vader Yeşilgöz snel carrière. Hij werkte als criminoloog bij het Willem Pompe Instituut in Utrecht. Met hoogleraar Frank Bovenkerk schreef hij De maffia van Turkije (1998). Dat boek leidde destijds tot ophef. De Turkse overheid was volgens de auteurs betrokken bij de handel in verdovende middelen en een ‘belangrijk deel’ van de Turkse en Koerdische gemeenschap in Nederland was volgens de twee criminologen op de een of andere manier betrokken bij de drugshandel. Aan het boek werd zelfs een Kamerdebat gewijd.

 Tijdens haar lidmaatschap van de SP maakte Yeşilgöz een uitstapje naar de Jonge Socialisten (JS), de jongerenafdeling van de PvdA. Voor het JS-blad Lava schreef ze twee artikelen. Een ervan bespreekt een televisieserie over het leven van de Cubaanse revolutionair Fidel Castro. Hoewel de Cubaanse revolutie ontspoorde en Fidel en zijn regime elke criticus als vijand zagen, vond Yeşilgöz het moeilijk om Castro en zijn compañero Che Guevara uitsluitend als ‘moordenaars of dictators’ te zien. ‘De aanvankelijke doelen, het uitroeien van het kapitalisme en de macht teruggeven aan de arme bevolking, zijn in een wereld als deze bewonderenswaardig,’ schreef ze. Ook publiceerde ze in Lava een coververhaal: ‘Het falen van de medische zorg in asielzoekerscentra’. Daarin is een heldenrol weggelegd voor de organisatie die haar moeder bestierde. Het was immers Vluchtelingen Organisaties Nederland die al ‘geruime tijd’ de verantwoordelijke bewindslieden ‘attenderen op dit dringende probleem’, waarbij ‘misbruik [werd] gemaakt van de afhankelijke positie waarin asielzoekers verkeren’.

 In diverse interviews vertelt Yeşilgöz voorts dat ze ook ‘stage’ bij GroenLinks heeft gelopen. Navraag bij toenmalige prominenten van die partij levert niets op. Via een woordvoerder laat Yeşilgöz desgevraagd weten dat ze als vrijwilliger in een callcenter van GroenLinks werkte. Later zette Yeşilgöz zich stevig af tegen de linkse partijen waar ze heeft rondgelopen. Bij de SP ‘klikte het voor geen meter’. ‘Wat zien die mensen de wereld merkwaardig’, zou ze al binnen een paar weken hebben vastgesteld. Dat lijkt in tegenspraak met het feit dat ze zes jaar lid is geweest en er een bestuursfunctie heeft gehad. Linkse partijen namen haar niet serieus, vertelt ze in interviews, omdat ze een buitenlandse achtergrond had. ‘Ze zagen mij als een slachtoffer. Het was paternalistisch: we gaan je redden, maar niet te snel, want daar ben je nog niet klaar voor. Die houding zit diep bij links,’ zei ze in 2020 tegen de Volkskrant. Dat was bij de PvdA en bij GroenLinks niet anders. ‘Ik zag weinig verschil. Ik werd er anders bekeken dan ik mezelf zag.’

In de zomer van 2006 ging een hartenwens in vervulling: Yeşilgöz kreeg een baan als ambtenaar bij de bestuursdienst van Amsterdam. Maar al na een paar weken werd ze door een auto-immuunziekte geveld en moest ze een operatie ondergaan. Die zomer woonde ze bij haar moeder (haar ouders waren inmiddels gescheiden), op het KNSM-eiland in Amsterdam. En ze maakte het uit met haar vriendje, een streng gelovige Nederlands-Marokkaanse jongen. ‘Hij begon te bidden, als ik een wijntje dronk…,’ zei ze later in Trouw. Het was de zomer dat alles anders werd: relatie uit, naar Amsterdam verhuizen, nieuwe baan, heftige operatie ondergaan. Maar ze bleef bij haar politieke voorkeur. Patricia Collette, destijds senior bestuursadviseur bij de gemeente, zat in de sollicitatiecommissie. ‘Ik vond haar meteen pittig en kittig,’ zegt Collette. ‘Verder was het leuk om iemand met een SP-geluid aan te nemen in een PvdA-bolwerk.

Ze was jong, en daarmee een mooie versterking voor een team dat uit wat oudere collega’s bestond en het was vanuit het oogpunt van diversiteit goed om iemand met haar achtergrond aan te nemen.’ Indertijd had Amsterdam een links college van PvdA en GroenLinks, met Job Cohen (PvdA) als burgemeester. Yeşilgöz werkte voor wethouder Marijke Vos (GroenLinks) en hield zich onder meer bezig met prostitutiebeleid en de versterking van de positie van vrouwen in de stad. Een van de projecten die Yeşilgöz op zich nam, was contacten leggen met vrouwen die in gedwongen huwelijken vastzaten en die door hun echtgenoot en schoonfamilie gedwongen binnen werden gehouden. ‘Dilan was heel gemotiveerd, we hebben toen samen gekeken hoe we die vrouwen konden bereiken,’ zegt Vos.

Bij Yeşilgöz begon het in die jaren naar haar zeggen te broeien. In 2008 deed zich een incident voor, dat ze in een interview in 2015 gebruikte om te illustreren waarom ze zich niet meer thuis voelde bij links. Wethouder Lodewijk Asscher (PvdA) was op bezoek gegaan in Amsterdam-West, vergezeld van zijn adviseur Julia Wouters. Ze bezochten een straatcoach-project, en werden gevolgd door een journalist. Een van de straatcoaches weigerde Wouters een hand te geven. Dat voorval belandde in de krant en leidde tot een rel. Kon dit zomaar, werd burgemeester Cohen gevraagd in de raad. Ja, antwoordde Cohen, zolang hij zijn werk maar goed deed. ‘Verschrikkelijk vond ik het,’ zei Yeşilgöz in 2015 in Trouw. Asscher of Cohen hadden een streep moeten trekken, vond ze. Anders sta je toe dat een collega-ambtenaar vrouwen anders behandelt dan mannen. ‘Hij werd betaald uit gemeenschapsgeld en werkte met jongeren die hij ook weer dit gedrag aanleerde. Een overheid moet duidelijk stellen: dit is het land waarin jullie leven, hier zijn man en vrouw gelijk.

Julia Wouters, tegenwoordig coach, mediatrainer en veelgevraagd politiek commentator, herinnert zich dat Yeşilgöz op het stadhuis enigszins een vreemde eend in de bijt was. ‘We vroegen haar wel eens op dinertjes en dan vertelde ze dat ze door taxichauffeurs als hoer werd gezien, omdat ze als Turkse vrouw alleen op pad was. Dat soort verhalen waren ongewoon voor PvdA’ers, die het toch vaak opnemen voor de Turkse gemeenschap. Zij liet zien dat haar vrijheid werd beperkt.’ Over het bewuste incident denkt Wouters – hoewel ze Yeşilgöz graag mag (‘ik ben fan van haar!’) – toch wat genuanceerder. Zelf heeft ze ook liever dat er handen worden geschud, en vindt ze dat duidelijk en helder moet zijn wat wenselijk gedrag is. Maar waar Yeşilgöz zich een hardliner betoont, is Wouters rekkelijker. Ze noemt de coach ‘een bijzonder prettig mens die mij met alle egards behandelde,’ die zijn werk deed op ‘een manier waarvoor ik alleen maar bewondering kan hebben.’ Daarom wilde ze er destijds geen principekwestie van maken.

Wat vindt Wouters ervan dat Yeşilgöz dit voorbeeld aanhaalt als uitleg waarom ze zich niet langer bij links thuisvoelde? Wouters: ‘Dilan is succesvol bij gratie van het feit dat ze zich afzet tegen “allochtonen” en vrouwen. Haar boodschap is: Ik zie er dan wel uit als een Turkse vrouw, maar ik ben niet zo. Ze moet mensen geruststellen. Ze is hier strategisch opportunistisch bezig. Oud-beleidsadviseur Patricia Collette merkte gaandeweg dat Yeşilgöz haar koers aan het verleggen was. ‘Ze vertelde ooit dat ze Neelie Kroes had gesproken en dat ze wilde worden zoals zij. Daarmee maakte ze haar ontluikende sympathie voor de VVD voorzichtig bekend. Ik was verbaasd, omdat ik haar had leren kennen als SP’er.’

Het ergert Collette – net als de SP’ers in Amersfoort – dat Yeşilgöz in interviews steeds herhaalt dat ze in linkse kringen als slachtoffer werd gezien. ‘Daar was op het stadhuis echt geen sprake van,’ zegt ze. ‘Dilan profileerde zich als de dochter van een criminoloog en een directeur en never nooit vond iemand haar zielig. Ik vind dat ze dat frame uitbuit om te rechtvaardigen dat ze naar de VVD is gestapt.’ Collette zag niet alleen een jonge ambtenaar die zich inzette voor de emancipatie van de achtergestelde vrouwen, maar ook iemand die bezig was met haar carrière. ‘Ze was ambitieus en wilde werken op de dossiers waar de meeste politieke aandacht naartoe ging.’ Ze kreeg het dossier zorg en veiligheid onder haar hoede, en was betrokken bij de Top600: het prestigeproject gericht op veelplegers van overvallen, straatroven, woninginbraken, zware mishandeling en drugscriminaliteit. Het idee was om snel en consequent te straffen, maar dat te combineren met zorg. De Top600 was een initiatief van burgemeester Eberhard van der Laan.

Collette benadrukt dat Yeşilgöz niet direct voor de burgemeester werkte: ‘Die indruk wil nog weleens ontstaan in de media, typisch Dilan, jezelf net iets groter voordoen dan je bent.’ In die periode was Yeşilgöz bevriend met Firoez Azarhoosh. Hij zag hoe ze in deze jaren los kwam van haar linkse wortels. Zelf is hij lid van GroenLinks (‘ik doe ook wel eens dingetjes voor de partij’) en is onder meer betrokken bij het buurtinitiatief ‘Samen vooruit’. ‘Dilan is niet anti-migratie maar vooral tegen politieke islam,’ zegt Azarhoosh. ‘Ze vindt het vreselijk dat hier mensen komen die wel van de verworvenheden van Nederland profiteren, maar zelf niet willen veranderen en daarmee anderen onderdrukken. En ze verweet mij en anderen op links dat we geen stelling namen, maar betuttelen en pamperen. Zij vindt dat je keihard moet zijn en moet zeggen dat Nederland dit niet accepteert. Maar is dat de oplossing? Ik vind dat hard optreden niets oplost.’