Onversaagd en ongebroken al laat vijand Parkinson steeds meer zijn sporen na

Lieve Ellen, hierbij mijn bijdrage, zoals Johan ons per mail vroeg, aan jouw verjaardag. Het draait in het leven om liefde. Die is meer waard dan ontelbaar veel goudstaven. Jij weet er alles van. En zó mee eens over het aanpraten van depressies bij met name jongeren – hoe anders verliep jouw jeugd – in deze tijd van noodzakelijke restricties door corona. En zó eens met de onderwijspassages. We hebben wat af geleden door onderwijsvernieuwingen die al meteen verslechteringen bleken. Je bent een voorbeeld van wilskracht en doorzettingsvermogen. Een druppel liefde is alles waard. We gunnen je een oceaan aan druppels liefde en omringen je daar graag mee. Altijd weer fijn op een zondagmiddag jou te bezoeken en tegelijkertijd ‘op café’ te gaan. Van harte gefeliciteerd. Carpe diem. Tot gauw weer, Wil.

****

Een huis vol bloemen. Een huis vol kaarten. Parfum en champagne. Ellen, je bent verwend. Telefoontjes en de felicitatiemails als hieronder. Bij het cadeau van de verzorgenden begint Ellen te huilen. We zetten de cd zachter. ‘Ellen, niet huilen, of zal ik ook een beetje huilen?’ En we hoorden het toch echt, Trudy en ik: ‘Nee, jij niet’. ‘Ik niet niet huilen?’ Ze schudt heel lichtjes haar hoofd. De belangstelling voor haar verjaardag ontroerden haar.

Bij de verjaardag van Ellen:

‘Niet zeuren maar pas je aan’, zou ze in deze corona episode zeggen als ze dat nog kon. En ook: ‘Er zijn ergere dingen dan even, al is het meer dan een jaar, een pas op de plaats.’ Ze leed zoveel honger in haar eerste levensjaren dat ze ratten at.

‘Moet je daar nu nog op terugkomen, op die ratten en zo, dat heb je toch al eens geschreven’, merkte een oud-collega uit Brabant hier thuis dezer dagen wat dommig op. Daar moet ik inderdaad op terugkomen, op die ratten. ‘Het kwam wel binnen hoor, zo heftig’. Maar wat is het bezwaar daartegen? We staan stil bij zaken die het verdienen om jaar in jaar uit bij stil te staan. Er is meer onder de zon dan een televisie die zijn programma’s vult met, tussen alle hedonistische reclameboodschappen door, een aldoor klagende medemens voor wie sommige dingen nu eens even niét direct en op commando bereikbaar en beschikbaar zijn. ‘Een mens niet tot inleveren in staat? De mens zal soms wel moeten. We lezen te weinig en we leren te weinig van de geschiedenis.

Niet piepen, hoorde ik Ellen destijds tegen haar piepende kleuters op school zeggen. En de kleuters stopten met piepen. Ze was een onvoorstelbaar goeie leerkracht, mijn Ellen. De gemeente Utrecht gunde haar een speciale afscheidsreceptie aan de voet van een kasteel in een bocht van de Vecht en bij die receptie een reproductie van de vermaarde Cobra’s. Sommige kinderen kregen pas op hun zevende hun eerste cadeautje. Zoals Ellen toen ze zeven werd. Speelgoed? Nooit in handen gehad. Wel mieren en zandkorrels. Van hun eerste levensjaren geen enkele foto. Niets, niets, niets. De oorlog, de kampen. We zijn momenteel alleen nog maar met die kampen bezig als ze uit machteloze frustratie en woede door het bijeengedreven menselijke vee in brand worden gestoken. Moria. Het beeld van Moria. Het zou hartverscheurend op ons moeten inwerken. Zeg nooit dat je honger hebt maar trek. Zo kan ik nog wel even doorgaan over Ellen, ik ben nog maar net begonnen. Volgende week is ze jarig. Lees over toenemende corona depressies onder jongeren, en ik geloof het graag. Ik geloof het maar àl te graag. Als je er maar veel aandacht aan besteedt op alle nieuwszenders, en dat doen we hijgerig en naar harte lust, dan stijgt het aantal gevallen van corona depressies met de duizelingwekkende snelheid van een supersonische raket. Het is heerlijk toeven met toegeven aan een modetrend.

In Nederland hebben we zeventien miljoen experts in van alles en nog wat. En zeker als het om een pandemie gaat. Tegelijkertijd zijn de psychologen, psychiaters en andere therapeuten, bedenk ze maar, niet aan te slepen. Dat zijn er ook zeventien miljoen. Zouden we ons óók bezig kunnen gaan houden met het wérkelijk dramatische leven van honderdduizenden oorlogsslachtoffers in draconisch mensonterende vluchtelingenkampen als bijvoorbeeld Moria op het vergeten Lesbos! De van huis en haard verdreven, verweesde, getraumatiseerde kinderen van wie een handje vol naar Nederland mocht, jawel hoor, hand over het gewetensvolle hart, maar over wier (geringe) aantal ook de christendemocraten van het CDA nog durfden te steggelen. Dit mag ons niet onverschillig laten. Als we eens begonnen met tegen de mondaine rijke westerse jongeren te zeggen dat ook tegenslag en aanpassing bij het leven behoren. Ze zullen in veel gevallen niet weten waar we het over hebben. Aanpassen? Hoezo?

Ik schrijf dit alles en denk in opperste dankbaarheid aan de vrouwen aan wie Ellen in belangrijke mate te danken heeft dat ze over een paar dagen in huiselijke sfeer andermaal haar verjaardag kan vieren. Ik denk aan Diana, Trudy, Elly, Esmé en de als nieuweling aangetreden Jacy-Jacy: ‘unieke mensen’ met een unieke prestatie, zoals directeur-generaal Ronnie van Diemen naar Ellen schreef vanuit het zorgministerie van Hugo de Jonge. Nul procent ziekteverzuim, de dames in 2020. Altijd nog een stapje meer dan waarvoor ze werden gevraagd. Ik denk ook aan de huisarts, de buddy bij de apotheek, de fysiotherapeuten, ik denk aan het volledige dreamteam, een hecht collectief. Dat orkest met de loepzuivere noot hoor ik niet klagen, nooit. Het is de betrokkenheid, de passie, de liefde voor het vak, de identiteit die niet alleen uit de hobby’s maar wel degelijk ook uit het werk wordt gehaald. Het werk als mede bouwsteen voor de eigen identiteit.

Er is meer onder de zon dan vakantie en het stimuleren van de vrije tijds-economie. Als het leven even niet meer leuk is, ja wat dan?! Dan geven we er de brui aan. Er lijkt maar één perspectief voor de ingedeukte jongeren van nu: aanschuiven voor de rest van hun leven bij het mummificerende leger van gemeenteambtenaren en verdere allerhande duffe en op toeslagenaffaires en dergelijke aansturende overheidsinstellingen. Een baan van negen tot vijf met zo min mogelijk verantwoordelijkheid en ruggengraat. Broedplaats voor mentale schade. Belde vrijdagmiddag naar de gemeente Utrecht omdat die een abacadabra brief had gestuurd over de eigen zorgbijdrage. Het bekende bandje van alle medewerkers en andere technocraten in gesprek en een ogenblik geduld alstublieft. Eindelijk een mevrouw die de telefoon opnam en die vertelde dat het gebouw leeg was en dat de ambtenaren na 12.00 uur vrijdagmiddag niet meer te bereiken waren. De ambtenaren van de gemeente Utrecht werkten vrijdagmiddag thuis heel druk – ze had het over ‘snoeihard’ – hun dossiers af. Ik zag het voor me. De gemeente bleef het bandje afspelen met alle medewerkers die in gesprek waren en met even geduld alstublieft. Onze vakantie- en vrije tijds-economie kortom. Aanpassen? Hoezo? Aan wie?

Ik citeer fragmenten uit het NRC-interview van zaterdag 6 maart met Tahmina Mitra Ashraf (30): ‘Mijn vader werkte als apotheker, mijn moeder voor Unicef. We hadden het goed in Mazar-i-Sharif in het noorden van Afghanistan. We hadden een mooi huis, geen gebrek aan geld. Mijn ouders hebben gewacht met vertrekken tot we echt niet meer konden blijven. Het werd te gevaarlijk door de taliban. Ik was zeven in 1998 toen we vluchtten. Ik herinner me alleen nog momenten. Onderweg werd mijn jongste broertje geboren. De reis duurde een aantal maanden. We gingen via Oost-Europa. Steeds weer een andere auto of vrachtwagen. We zijn niet opgepakt, niet verdronken, we hebben wel veel moeten lopen maar niet dagen achtereen. Mijn moeder was net bevallen, die had het zwaar. We kwamen uiteindelijk in Ommen terecht. Mijn ouders hadden nog de droom dat ze hetzelfde konden doen als in Afghanistan. Dat ging niet, de diploma’s van mijn vader werden niet geaccepteerd. Mijn vader legde zich daar gemakkelijker bij neer dan mijn moeder. Hij ging in een restaurant werken. Mijn moeder had in Afghanistan twee hulpen gehad voor de huishouding en de kinderen. Ze had een auto met chauffeur. Nu moest ze alles zelf doen en zat ze met vier kinderen. Aanvankelijk raakte ze in een isolement. Ze richtte zich op ons. Ze legde de lat hoog. Wij moesten allemaal hard werken. We moesten tevreden zijn. We hebben alle vier gestudeerd, ik deed rechten, mijn zusje geneeskunde, mijn broertje ging naar de TU Delft en de jongste deed business. Ik heb twee masters gedaan. Soms was de aandacht van mijn moeder een beetje veel, maar het was ook positief.’ Vandaag de dag is Tachmina Mitra Ashraf directeur van een stichting die opkomt voor de rechten van vrouwen met een vluchtelingen- en/ of migratie-achtergrond. Die stichting is opgezet door haar moeder. 

Ik probeer te begrijpen dat jongeren spontaan in een zware burn-out schieten als ze nu zelfs in maart nog steeds perspectiefloos ronddwalen omdat ze niet zeker weten of er in juni of juli wel op een strand in Spanje gefeest kan worden. Ik scheer ze over één kam, ik realiseer me dat, maar toch, de vooruitzichten op de arbeidsmarkt en de woningmarkt zijn aanmerkelijk wezenlijker problemen dan een avondklok en lockdown. Het is vreselijk dat de jongeren een poosje niet naar school konden voor fysiek onderwijs, terwijl ze tot voor een jaar geleden voor geen enkel college uit hun bed te rammen waren. Ik spreek uit ervaring. Op de academie in Tilburg dacht het management er dienaangaande serieus over na de eerste colleges niet ‘s morgens om half tien maar een uur later te laten beginnen. We hadden de verontruste Ad Verbrugge met Beter Onderwijs Nederland. Maar ik besef terdege te generaliseren. Beter geformuleerd: het zijn de verkeerden die de toon zetten en het beeld bepalen. Heeft de journalistiek daarmee te maken? Is het de pers die depressief maakt? De televisie vooral? De vele zwamprogramma’s? De over elkaar heen tuimelende talkshows met hun vaste bataljon aan wijsneuzen? Gelukkig zijn er in Nederland overal deskundigen voor te vinden om ons te vertellen hoeveel psychische schade, mentale vernieling, hoeveel destructie de lockdown met avondklok toebrengt aan vooral de jongeren. Aan wie nu al in praatprogramma’s wordt verteld dat, als zij over twintig jaar in hun werk niet goed functioneren, en dat zit er dik in – dat als ze tegen die tijd niet goed functioneren ze Mark Rutte en Hugo de Jonge daarvan de schuld mogen geven. Omdat die twee in het verleden weigerden naar het danswonder Willem Engel te luisteren en naar het onbegrepen genie Thierry Baudet, een dwaallicht, ondanks de stank om hem heen gastpresentator van een zich serieus nemende talkshow bij de zich al even op goede zeden beroepende NPO. We leven anno 2021. We stappen klaarblijkelijk nog steeds gemakkelijk omwille van de kijkcijfers over Jodenhaat en racisme en homofobie heen. 


Ik probeer me een voorstelling te maken van de peuter Ellen in het jappenkamp van het riool Ambarawa waar geen eten was en waar het ongedierte vrij spel had. Waar ook jonge kinderen, onder de bulten van insecten, de dag begonnen met buigen en nog eens buigen voor de Japanse vlag en keizer. Waar jongeren zagen hoe hun ouders in het openbaar werden afgeranseld voor ook maar het minste vergrijp, en zelfs dát nog niet eens. Waar volwassenen voor straf voor dagen achtereen in een hondenhok in de brandende zon werden gefrommeld en opgesloten. Letterlijk beestachtig. De ooit zo lieflijk idyllische tropen. Het is fout geweest van Rutte en de anderen om bij de lockdown ook de boekhandel een winkelsluiting op te leggen, en niet bijvoorbeeld de slijter. Niet alleen fout maar ook oer stom. De lockdown had kunnen worden aangegrepen om de jongeren op hun zolderkamer tot lezen te dwingen en een groter historisch besef bij te brengen van hoeveel er geleden is door de nu oudste generatie in Nederland. Een generatie die op jonge leeftijd leerde wat het leven betekent in een maatschappij vol discriminatie, racisme, antisemitisme, homohaat, vrouwonvriendelijkheid, trumpisme al bestond dat woord nog niet, rechteloosheid, complottheorieën en normverlies. Een maatschappij van onrecht en angst met brallende woestelingen aan het roer. Was voor de jongeren een leescampagne begonnen. Had de schrijfachterstand van middelbare scholieren aangepakt. Onzichtbare sof Arie Slob waar was je? Had enige creativiteit aan de dag gelegd. Had met de boekhandel en met tot de verbeelding sprekende schrijvers als Adriaan van Dis en Geert Mak voor een tegenwicht gezorgd in de ongewenste opkomst van steeds meer populisten en andere valse profeten. Een campagne met de thuiszittende scholieren om hun spreek-, lees- en schrijfvaardigheid op een beter niveau te brengen. In de buurt van hun Vlaamse leeftijdgenoten net over de grens.

Als Ellen het nog zelf zou kunnen zeggen dan zou ze met afschuw spreken over de toenemende klaagcultuur in ons nog steeds verwende land met de journalistiek als een opvallende katalysator. Leve het zeurverhaal vol misère van de neuzelende zich achtergesteld voelenden! Kom daar eens om bij iemand die het jappenkamp wist te overleven. Met postuum een hulde voor haar moeder Bé. ‘Wist je dat je ratten eet als je radeloos bent van de honger’, citeerde ik in 2010 mijn lief in het boek ‘Mam, kijk naar de sterren’. Elke dag maagkramp. Elke dag diarree. Elke dag de racekak. Uitdroging. Misselijk makende hoofdpijn. Kapotte voet door het verlies van een schoentje, een kostbaarheid in de tropen. En toen de oorlog over was begon er een andere oorlog, de Bersiap. Het boekje ‘Mam, kijk naar de sterren’ was een ode aan de vrouw die mijn leven glans gaf, en dat nog steeds doet, een vrouw die nog élke dag alles, maar dan ook werkelijk alles, voor mij betekent. Volgende week is ze weer jarig. We hadden niet kunnen denken dat ze het zou halen, maar daar lijkt het wel op. Het is een onnavolgbaar proces, het proces van parkinson en Lewy Body. Ik weiger steeds meer over dementie te spreken. Het is een syndroom. Ellen is niet dement. Ze weet wat haar is overkomen. Ze beseft dat het leven haar een streek heeft geleverd. Ons leven, ons een streek. Het leven dat ons een poets heeft gebakken. Dan huilt ze. Dan huilt ze in mijn vertrouwde oksel. Maar net als in haar vroegste jeugd weet ze ook nu van geen opgeven.

De overlevingsdrang. Iemand uit onze directe woonomgeving schamperde tijdens de lockdown eens over de ouderen die in deze corona crisis met al zijn veiligheidsrestricties te dikwijls (naar haar zin) over de oorlog begonnen. Het kwam haar de keel uit, die oorlog. We moesten er eens over ophouden, over die oorlog. Anders dan anders wist ik mijn mond te houden. Soms kun je jezelf overtreffen en jezelf versteld doen staan. Maar ik dacht: pak eens een boek, lees eens ‘De tolk van Java’, of ‘Revolusie’, of ‘De tuinen van Buitenzorg’, of…. Indrukwekkend, en zo op de actualiteit toegesneden, ook de toespraak van Geert Mak pas geleden bij de herdenking in Amsterdam van de Februaristaking. En natuurlijk was er weer zo’n populist die de volgende dag bij Goede Morgen Nederland mocht opmerken – een niet geheel onomstreden oud-wethouder van Den Haag – wat Mak niét had moeten zeggen en wat wél, en het kwam er vooral op neer dat we geen parallellen moesten trekken, vond die omstreden oud-wethouder, tussen toen en nu. Maar gelukkig deed Mak dat wel, hij trok wél parallellen. Ik weet dat het in de geest van mijn lieve Ellen is als ik schrijf over het aanpraten van depressies bij jongeren en over een oorlog in Nederland en in de koloniën die we in deze tijdsspanne juist niét moeten vergeten.

En ook Moria mogen we niet vergeten. Nee zeker niet. De jongeren van nu hoeven geen ratten te eten om hun honger te stillen. Ze hoeven niet tussen het ongedierte te leven. Ze hoeven niet voor een Japanse vlag en keizer te buigen. Ze hoeven hun moeder niet achter spijlen opgesloten in een hondenhok te zien zitten. Ik weet nagenoeg zeker dat de moeder van Ellen meermaals gemarteld is geweest waar Ellen als dreumes bij stond. Ik weet het nagenoeg zeker. Opdat wij nimmer vergeten, zoals met het eenvoudig prachtige monument op het landgoed Bronbeek in Arnhem de miserabele en deerniswekkende Japanse kampen voor vrouwen en meisjes worden herdacht. Er zaten er 100.000 opgesloten. Ja 100.000. Onversaagd en ongebroken, naar de tekst bij het door Frank Nix ontworpen monument met bronzen beeld van een moeder die haar dochtertje beschermt, het nog zo onschuldige kind beschermt tegen alle gevaren, los van alle bombardementen, waaronder het kind werd geboren en haar eerste vijf jaren van haar leven doorbracht.

Ellen is volgende week woensdag jarig. We vieren het samen en samen in stilte. Met een eresaluut, wederom, naar de moeder van Ellen die door haar dochtertje van drie, het cherubijntje, ja van drie jaar nog maar – de moeder die tijdens een lange voetmars door de jungle van bloedheet Java werd aangespoord vooral de moed niet op te geven en naar de sterren te kijken. Een Britse krant maakte er in 1947 melding van met een ooggetuige verslag van een Britse Heilssoldate. Lopen tot je er dood of nagenoeg dood bij neerviel. Ellen op de arm van haar moeder of anders zelf lopen door de bush bush op één schoentje. Niet piepen, placht Ellen nadien te zeggen. Met haar zie ik uit naar een herhaling van het voorjaar en de zomer van 2020, lockdown of niet. De zon en de zonnebril en de zonnebrand. De zon als weldaad.

Ter gelegenheid van de verjaardag van Ellen de persoonlijke uitnodiging aan enkele getrouwen om als gastschrijver iets op papier te zetten wat ik volgende week als bloemlezing aan Ellen wil gaan voorlezen. Ze beseft meer dan we veronderstellen. Het zal haar goed doen die bloemlezing. We lezen te weinig, het wordt ook misschien te weinig gestimuleerd, we weten te weinig van de geschiedenis en deze corona episode kan nog steeds mede worden aangegrepen om de achterstand in kennis van de geschiedenis te gaan inhalen. Ja, ze at als kind van drie ratten in gevangenschap omdat ze rammelde van de honger.

****

Kom in de supermarkt de dochter tegen van een mevrouw die destijds op de kamer naast Ellen in De Ingelanden woonde. ‘Neeeee !!!! Ik geloof je niet. Ik geloof je werkelijk niet. Leeft Ellen nog steeds? Dat is toch werkelijk onvoorstelbaar! Dat ga ik mijn man vertellen. Ellen die nog steeds leeft. Ze is thuis hè, alweer een paar jaar, dat is het verschil met het verpleeghuis hè, dus Ellen leeft nog steeds en ook nog jarig vandaag. Ik weet niet wat ik hoor.’

****

De bijdragen voor de jarige Ellen mogen met recht als een panacee worden gezien. Een wondermiddel in tijden die niet de gemakkelijkste zijn. Na Wil het woord aan Trudy en zo verder:

Mijn bloemenhulde voor Ellen.

Van harte gefeliciteerd met je verjaardag. Speciaal voor jou dit mooie boeket van woorden.

De AKELEI is een prachtige opvallende bloem die exotisch overkomt. Zo zie jij er ook uit met je zoekende mooie ogen en je stralende lach. Elke dag zoekt Johan met de grootste zorg kleding voor je uit.

Net als VIOLEN ben je een kleurrijke en vrolijke verschijning.

De KLAPROOS, ze zien er zo kwetsbaar uit maar ze zijn echte doorzetters……net als jij Ellen. Wat een krachtige, dappere en sterke vrouw ben jij. Bewonderenswaardig.

De ZONNEBLOEM houdt van de zon. Staat symbool voor betrokkenheid, geluk, toewijding, bewondering en een lang leven. Jij Ellen houdt ook van de zon. Je blijft ondanks alles betrokken bij het leven. Soms ver weg, en dan weer heel dichtbij, met een gebaar of met woorden. Iedereen bewondert  jou om wie je bent . Ik in ieder geval zeker! Pluk de dag lieve Ellen. Geniet er samen met Johan van.

Liefdevolle bloemengroet (en -hulde) van Trudy.

****

Leeuwarden, 10 maart 2021

Ik had je weer gevonden, na al die jaren.

Lieve Ellen,

Vandaag , op je 79e verjaardag , schrijf ik je wat herinneringen die ons aan elkaar verbindt. Samen in de vijftiger jaren, op de middelbare Van  Loonschool in Amsterdam,  met allemaal meiden , onder andere Caroline Baan, Marianne Toonen , Ellen Palstra, Ikzelf, en natuurlijk juf Balhuyzen. We hebben er veel plezier gemaakt! Ook was ik, samen met jou , op de Reinier Vinkeleskade in je ouderlijk huis. Samen liepen wij de Trouw Mars, en wachtte bij de finish jouw vader je op, hij was zo trots op je!

Na de middelbare school gingen onze wegen uiteen. Ik heb vaak aan je teruggedacht En ben rond 2012 gaan zoeken of ik je kon vinden op internet. Helaas een dood spoor! Maar in december 2014 heb ik je toch gevonden! Ik heb de stoute schoenen aangedaan en via Kimberly in De Ingelanden gevraagd of je daar verzorgd werd. Kimberly vroeg zich af of  ik van het programma ‘Opsporing’ was, en beloofde mij ons telefoonnummer aan Johan door te geven.

En zo kon het gebeuren dat Johan mij ‘s avonds belde en zei: ‘ik zit op het randje van het bed bij Ellen , zeg maar wat tegen haar want ze luistert mee.’ Ik was sprakeloos! Dit was een prachtig moment voor mij dat ik nooit zal vergeten! Ik had je weer gevonden! En hoe! Het voelde als ongelofelijk.

Meerdere keren hebben John en ik jullie bezocht op verschillende plekken. De laatste jaren aan de Zonzijde in De Meern , waar je al veel jaren, samen met Johan, woont en door hem , samen met Diana cum suis , wordt verzorgd. Allemaal dierbare herinneringen aan jullie gaan door mijn hoofd.

Vandaag vier jij je 79e verjaardag, samen met Johan en Diana (want zij heeft dienst, begreep ik) als lieve en zo toegewijde verzorgende. Geniet van de lente, de zon, jullie mooie tuin en de liefde van Johan.

Via de mail stuur ik je een dikke verjaardagzoen, en een heel hartelijke groet, ook van John,

Wietske, je oude schoolvriendin in Amsterdam 65 jaar geleden.

****

Lieve Ellen,

Je bent jarig! En je zult het weten ook, want Johan wil je weer in het zonnetje zetten. Niet in de felle tropenzon, die ken je goed genoeg. Helaas niet alleen van zijn warme koesterende kant die zoveel tot leven weet te brengen. Je hebt onder die brandende zonnestralen dingen moeten meemaken waarvoor ieder aardig normaal mens een klein kind altijd zou willen behoeden.  Maar de macht van de kwaadwillenden was groter dan die van je moeder die jou natuurlijk wilde beschermen tegen alle ellende van kinderjaren achter de kawat – zó heb ik het van jouw Johan begrepen.

Ellen het is een wonder, een ander zou zeggen een godsgeschenk, dat je het allemaal hebt overleefd zonder anderen daarmee lastig te vallen. Je bent geen zielepoot of borstklopper geworden die voortdurend wil laten zien wat ze allemaal heeft moeten doorstaan!

In tegendeel, de Ellen die ik een beetje heb leren kennen, de vrouw van Johan – Jopie voor jou! – van mijn collega journalistiek uit Tilburg, is een heel aardig mens dat niet op de voorgrond treedt, voorzichtig met anderen omgaat en zeer meelevend is. Volgens mij heb je altijd liever piano gespeeld dan aan de bel getrokken!

Het is en blijft een rotstreek van het lot dat je op een kwade dag ziek bent geworden en dat je nu voor heel veel dingen zo  afhankelijk van anderen bent.  Maar jij zou Ellen niet zijn, als je ook daar niet op zo’n aardige manier aan zou meewerken: zacht en vriendelijk, nooit mopperend, nimmer lastig, laat staan bozig.  En je maakt Johan zo blij wanneer  je zo tevreden en mooi bent of ineens onverwacht met een treffend woord iedereen verrast!

Ellen, ik wens je toe dat je ook zonder veel woorden weet te genieten van Johans liefde en zorg. En van die van Diana en Trudyen de anderen  die van je houden en daarom zo liefdevol voor je kunnen zorgen!

Ik omhels je in gedachten zonder overbodig gepraat, veel liefs uit Amsterdam voor jou en voor je gekke lieve Jopie!

Jeannette en Marc

Lieve  Johan,

Een heel goed idee om Ellen weer door anderen te laten groeten en omarmen. Ik hoop dat zij je weer ineens onverwacht weet te verrassen met een rake liefkozende opmerking! Dat verdien je en dat geeft moed, anders kan ik me het niet voorstellen.

Houd vol jongen, want zwaar blijft het, gegroet en omhelsd,

Jeannette.

****

Wonderbaarlijk hoor.

Lieve dame, van harte gefeliciteerd met je verjaardag. Ik ken jou nu al langer dan vier jaar, sinds 1 november 2016, de dag dat je weer definitief thuis kwam wonen, en elke dag, elke week, elke maand en elk jaar heb ik weer nieuwe mooie herinnering aan je. Ik bewonder jou als persoon, sterk met veel kracht,  een vechter. Soms word je ook emotioneel, dan vraag ik aan jou ‘Ellen ben je mooie madam?’ en dan begin je weer te lachen en zeg je ‘ja’ met een dikke smile en knipperende ogen ….ik vind het geweldig dat ik jou heb leren kennen, tot woensdag! Je blijft wonderbaarlijk hoor.

Liefs Diana.

****

Lieve Johan,

Vanuit het diepe zuiden, vanuit Valkenburg, van harte gefeliciteerd met de verjaardag van jouw Ellen, ik wens jullie een mooie zonnige dag toe met veel geniet momentjes.

Liefs Moni.

****

Nergens in de wereld een verjaardagskalender op de wc, behalve in Nederland, zo leert Daphne Deckers ons in haar nieuwe boek Uitwaaien. Het schijnt een heel leuk boek te zijn waarin Deckers ook de herkomst van woorden opzocht en uit de doeken doet. Zoals yankee. Dat woord stamt uit de tijd dat New York nog van Nederland was. En yankee blijkt de samenvoeging van Jan en Kees.

Lieve Ellen,

Vandaag ben je jarig. Dat wist ik natuurlijk al. Want als vele Nederlanders heb ik een verjaardagskalender hangen op de wc. 79 jaar. ‘Reeds’, zou Sjef van Oekel zeggen. En -net als ik- het sterrenbeeld Vis. Ik behoor, zoals Johan schreef, tot een ‘klein en select’ gezelschap. Trots. ‘Niet zeuren, maar pas je aan’ zou volgens Johan jouw adagium altijd zijn geweest. Volstrekt terecht. Ik vertaal het maar naar ‘niet lullen, maar poetsen’. Vooral, hartelijk gefeliciteerd! Ik hoop dat vandaag ook die heerlijke zon weer schijnt.

Tot die selecte groep zullen zeker jullie dreamteam van mantelzorgers behoren. Diana was, geloof ik, de eerste. Al meteen vanaf het eerste uur. Die ken ik ook het beste. Ook Elly. Bij mij befaamd om haar erwtensoep. En Trudy. Natuurlijk ook Trudy. De dochter van Elly, Esmé, meerdere keren ontmoet. En er is de nieuwste kracht Jacinta uit Nigeria bijgekomen. Johan slaagt er fantastisch in om de juiste verzorgenden te kiezen. Ook zij verdienen mijn felicitatie bij jouw verjaardag.

Ups en downs kent jouw leven. Ik heb het maar even niet over jouw verleden in Nederlands-Indië. Ook niet over politiek. De ‘down’ begon toen je Parkinson kreeg. Wanneer daar Lewy Body bij kwam kan ik me niet herinneren. In welk jaar ik de eer kreeg om de boeken van Johan te redigeren, weet ik ook niet meer. In ieder geval zat je al niet meer in verpleeghuis De Ingelanden. Het eerste boek dat ik redigeerde, heette ‘Raadselziekte’. En dan doelde Johan met name op de component Lewy Body. Had ik nog nooit van gehoord. Dus eerst daarover me ingelezen. Dementie blijkt het officieel te zijn. Naarmate de tijd vorderde ben ik daarover toch anders gaan denken. Want hoe kon jij mij dan herkennen nadat we elkaar zo lange tijd niet hadden gezien? Terwijl jouw ogen glinsterden. En ik je kuste op je voorhoofd. Dus ik hou het maar op ‘raadselziekte’, zonder dementie. Want je eigen lichaam ten diepste begrijpen is geen enkel mens gegeven. Zelfs niet een arts.

Door corona kan ik helaas niet bij je langskomen. Dat had ik graag gedaan. En dan had ik zeker bonbons van chocolaterie Stam hier in Hoofddorp voor je meegenomen. Plus je een dikke zoen hebben gegeven. Lieverd, op naar de tachtig! Oh, mijn adagium is van Joop den Uyl: ‘Als je over de hoofdlijnen wil spreken, moet je de details kennen’. Dat geldt zeker ook voor jouw raadselziekte. De wetenschap zou er veel meer details over moeten zien te achterhalen.

Jan.

****

Lieve Ellen,
Van harte gefeliciteerd met jouw verjaardag. Alweer een jaar voorbij. De tijd gaat snel. Weet niet hoe jij dat nu ervaart. Vliegt een jaar voorbij of ervaar je dat toch anders? Weet wel dat je, samen met Johan, nog geniet van de vele dingen die nog altijd wél kunnen. Samen ontvangen jullie regelmatig vrienden en kennissen. Je ziet er dan altijd tiptop verzorgd uit. Onder het genot van een goed glas wijn volg jij de conversatie. Als elementen daarvan jou aanspreken laat je dat duidelijk merken. Een muziekliefhebster ben je ook nog steeds. Je luistert er dan ook graag naar. En zit het weer mee? Erop uit hoor! Naar het Maximapark (naam park zal royalty fan Johan zeker aanspreken), naar het nieuwe huis van Diana in Nieuwegein kijken of genieten van de zon in jullie eigen mooie tuin. Zo kan ik nog wel even doorgaan. Er is nog best veel de moeite waard. Niet zeuren maar pas je aan was jouw motto begreep ik van Johan. Nou dat doe je dan nu ook weer en op een formidabele wijze. 
Lieve Ellen, wens jou een fijne verjaardag toe en nog vele jaren.
Dikke kus! 
Charles



Lieve Ellen, van harte gefeliciteerd met je verjaardag. Hoe bijzonder is het om deze mail voor je te (mogen) maken! Bij een felicitatie horen wensen.  Dit zijn onze wensen voor jou: veel mooie momenten, samen met Johan,  in de aankomende lente en zomer. Dat je heerlijk mag genieten van de geuren uit jullie mooie tuin die binnenkort zal ontwaken. Dat je fijn de zonnestralen op je mag voelen en je heerlijk buiten kunt zijn. Dat je samen met Johan nog vele 'Geef ons ook morgen' (naar de titel van één van jullie boeken) mag beleven. 
Johan, natuurlijk ook van ons felicitaties voor jou. 
Liefs, Ad & Cinta.

Lieve  Ellen,

Allereerst hartelijk gefeliciteerd met jouw verjaardag. Ellen, ik ken jou nog niet zo lang, maar in de korte tijd dat ik jou heb leren kennen, vind ik je een indrukwekkende vrouw. Een vrouw met karakter, met een goede wil. Zo positief. Ongeacht de ziekte die je berooft van zoveel probeer je nog steeds te genieten van het leven, ben je een hele sterke vrouw en ontzettend wijs. Ik vind het super fijn en heel belangrijk hoe je reageert als ik bij je ben. Zo positief en af en toe een lach, of woorden zeggen, of ze proberen te zeggen.  Ik zou nog wel duizenden woorden willen schrijven,

Ik wens je een hele fijne verjaardag.

Groetjes Jacinta (Jacy-Jacy).

****

Lieve Ellen,

Van harte gefeliciteerd met je verjaardag! Ik wens je een prachtige dag vol licht en bloemen. Ik wens je lieve omhelzingen en vrolijkheid. Wat fijn en een eer je te kennen en dat alles mee te mogen vieren vandaag. Ook al is het op afstand. Je kracht, zachtheid en doorzettingsvermogen zijn een inspiratie voor me. Je leert me om het bestaan te vieren, om de ander te zien voor wie zij of hij er is, om te kijken naar wat er wél is, in plaats van wat er niet (meer) is. Ik ben blij dat er mensen om je heen zijn die samen met je jouw leven vieren, die je omarmen, ik hoop dat ze je vandaag extra knuffelen.

Heel veel liefs,

Annelies.

****

Ook reacties van Taco, Albert, Leroy, Max, Elly, Nelly, Hans vanuit Bali, buurman Niels en zijn ouders in het Groningse Musselkanaal in wier familiehuis met park eromheen Ellen haar verjaardag mocht komen vieren maar dat was te zwaar. Ellen werd verwend en zeker niet vergeten.

Johan