Lieve Ellen, aan de vooravond van je tachtigste verjaardag. Die verjaardag vier je terwijl we in oorlog zijn, zoals je ook in oorlog werd geboren. Ja, we zijn in oorlog. Anders dan zó kun je niet kijken naar de beelden uit Kiev, Charkov en al die andere Oekraïense steden. Anders dan zó kun je niet aan kijken tegen de toestand in de wereld. Die is belabberd. Eindeloos leed. Mensen op de vlucht voor een proleet en zijn gedweeë instrumentarium. Op de dag af tachtig jaar geleden werd ternauwernood voorkomen dat een andere agressor, Japan, jouw geboortestad Bandoeng op Java bombardeerde en met de grond gelijkmaakte. Gedweeë Jappen in naam van hun keizer. Lieve Ellen vertel me, waarom maken wij zo’n verschil in vluchtelingen? Er is ook iets aan de Oekraïne-inzamelingsactie dat me niét zint. Huidskleur. Dat onderscheid. Anders zijn dan wij. Mijn vervolg op Babi Jar. Daar duizenden en nog eens duizenden executies aan de rand van een groot ravijn – omdat ze anders waren, joods, zigeuners.
We staan nog maar aan het begin. Het wordt nog vele malen erger dan nu al het geval in Oekraïne. Je hoorde het diverse deskundigen (militair en humanitair) zeggen gisteren tijdens de inzamelingsavond die meer dan 106 miljoen euro aan steun vanuit Nederland opleverde voor het vluchtelingenwerk in het brandende Oekraïne. En ondertussen liet de voormalige militair adviseur van een zekere Donald Trump vanuit zijn riool weten dat de Russen president Zelenski en zijn onschuldige Oekraïense volk nog veel te zachtzinnig aanpakten. Je wordt er stil van.
Te zachtzinnig aanpakten? Ja, Douglas Macgregor meende deze verschrikkelijke dagen vanachter een vals gebit te moeten uitbraken dat de Russen er gerust nog een schepje bovenop konden doen. Ze waren te slap begonnen. Douglas Macgregor? Was dat sujet niet de favoriet van het geboefte Donald Trump voor het ambassadeurschap in Duitsland. Het feest voor die twee ging niet door, omdat Berlijn geen moslimhater binnen wilde halen. Ach ja, Donald Trump. We zouden hem eens vergeten. We zouden hem eens uit het oog verliezen. Met hem nog in Washington zou het in Oekraïne nooit zo’n vaart gelopen hebben. Beweerde hij althans zelf. Het zieke brein vanaf een golfbaan in Florida. Gisteren werd bekend dat er wereldwijd de afgelopen twee jaar meer dan zes miljoen mensen aan corona zijn bezweken. Meer dan zes miljoen. Het aantal ligt volgens waarnemers aanzienlijk hoger. De cijfers zijn immers niet compleet. Maar zes miljoen volgens de officiële statistieken. De meeste doden vielen in de Verenigde Staten dat een zekere Donald Trump toen als president kende. Donald Trump die dweepte met Donald Trump en dat ongetwijfeld zal blijven doen.
Ondertussen wappert hier voor de derde achtereenvolgende dag de Oekraïense vlag vanaf het balkon. Het is iets, het is iets meer dan niets. Een gebaar. En 555 werd niet vergeten. Ook dat was iets, iets meer dan niets. Toch schrijnt het. Het schuurt en schrijnt tegelijk met een blik vol respect en bewondering op die ene hoek van onze woonkamer. De wetenschap van hun eigen achtergrond. Daar verzorgt de Afghaanse Diana Sharifi mijn kroonjuweel Ellen al meer dan 1500 dagen, ze loopt de marathon, Diana, en kijkt de jonge Syrische studente Geneeskunde Helin Al Muhammad toe. Drie generaties. Drie generaties die oorlog in zijn hevigste vorm hebben meegemaakt. Ellen dankt het waarschijnlijk in hoge mate aan de onverschrokken luitenant-generaal Hein ter Poorten, bepaald geen dienstklopper, dat ze op 10 maart 1942, op een paar uur na tachtig jaar geleden, überhaupt ter wereld kwam. De lucht boven Bandoeng op Java was bezaaid met Japanse bommenwerpers. Als zwermen spreeuwen die ronkende bommenwerpers, waarvoor de moeder van Ellen zich op advies van de plaatselijke overheid verstopte onder een tafel met een pan omgekeerd over haar hoofd. Een kordate Ter Poorten redde Bandoeng van de ondergang, want de Japanners zouden Bandoeng van de aardbodem doen verdwijnen als Nederland niet Java ter capitulatie opgaf en daarmee in feite heel Nederlands-Indië. Ter Poorten schonk, omdat er niets anders op zat, Bandoeng aan de Japanse agressor, wenste een massaslachting onder burgers te voorkomen, iets wat gouverneur-generaal Van Starkenborgh niet durfde omdat hij rugdekking zocht bij een koningin die op dat moment ver weg en onbereikbaar op een gazon in Londen aan de thee zat. Geen Zelenski was ze, Wilhelmina. Daar kunnen we kort over zijn.
Kerk, Koningshuis en Kapitaal. Ze komen telkens weer terug. Zo ook met de rol van de kerk in Rusland ten aanzien van het regime daar. De Russische kerk staat onvoorwaardelijk achter het Kremlin. De kerk als mede oorlogsmisdadiger met schending van het oorlogsrecht en de mensenrechten in bredere zin. Kerken hebben iets met regimes. Ze blinken uit in mee heulen. Ze schurken aan tegen de macht. Ze onderdrukken. Ze houden de mensen graag dom. Zie de Russische kerk. Lees Ruslandkenner Hubert Smeets. Ze hebben iets griezeligs, de kerken, overal ter wereld. Koningshuizen ook. Waar was het setje fuifnummer WA en M trouwens gisteravond tijdens de inzameling voor Oekraïne? Met wintersport in Lech? Op luxe dienstreis? Naar Griekenland met een boog om Moria? Koningshuizen hebben iets met foute regimes. Zo heel erg kieskeurig zijn ze in de regel niet. Kapitaal al evenzeer. De Zuidas. Altijd weer die verderfelijke drie K’s. Drie generaties dus in een hoek van onze woonkamer die oorlog met alle schendingen van mensenrechten aan den lijve hebben meegemaakt. Zoals Diana. Als jonge vrouw op een flesje water met twee kleine kindertjes onder de arm gevlucht vanuit haar schuilkelder in Afghanistan voor de Taliban. Nooit meer terug kunnen naar het land waar ze geboren werd en waar haar gesneuvelde vader begraven ligt. Zoals ook Helin, gevlucht uit Syrië – Helin Al Muhammad die als jong meisje meer meemaakte dan een gifgasaanval alleen. Een heel klein fragment van Helin gisteren over de mail naar ons gestuurd. Lees maar.
Hi Johan,
Ik ben nu onderweg naar Utrecht. Ik ben vandaag blij. Ik ben blij omdat ik mijn vakken van de eerste periode geneeskunde heb behaald. Met mooie cijfers. Ik was vandaag zenuwachtig. Ik heb de resultaten gekregen van mijn begeleider aan de VU. Ze is best streng. Ik hoop dat ik dit traject geneeskunde succesvol zal afronden. Ik bevestig nog even mijn meeloopoefeningen met Diana. Daarna zal ik haar een paar keer vervangen. Ik zal dat doen met plezier en liefde. Als vrijwilligster! Ik zou meer dan twee dagen willen komen verzorgen, maar helaas is dat voor mij onmogelijk, omdat ik de geneeskundestudie en mijn vluchtelingentraject samen doe. Het is essentieel. Vrijwilligerswerk hoort bij mij, ik doe het elk jaar.
Met vriendelijke groet, Helin.
Vier jaar in Nederland, deze dame. Zie haar beheersing van de Nederlandse taal, nu al. Net als de beste studenten vroeger op de Erasmus en in Tilburg is het er één die je geregeld moet afremmen. Een 7 moet een 8 worden en een 8 een 9. En dan naar de 10. Helin in de voetsporen van Ellen en Diana.
Er is alle reden heel blij te zijn met alle Nederlandse steun voor Oekraïne. Die meer dan 106 miljoen is grandioos. Natuurlijk is die 106 miljoen fantastisch. Maar er is ook enige schaamte hier tegenover Afghanistan en Syrië. Schaamte tegenover oorlogsslachtoffers met zwart haar en een tintje. En juist naar die mensen gaat mijn hart uit. Zoals ook dat van Ellen. En onder tussen wappert de Oekraïense vlag nog steeds vanaf het balkon. Dat is het punt ook niet. Maar moet de oorlog zich in Europa afspelen om ons zo ruimhartig te betonen als jegens Oekraïne? Reageren wij anders als de slachtoffers meer op ons lijken? Wordt het voor ons pas echt menens als een ramp, militair en humanitair, in de eigen regio plaatsheeft? Laten we ons door dit soort gevoelens leiden? We hebben collectief gefaald bij de gebeurtenissen van vorig jaar in Afghanistan. Niet alleen Biden blunderde, ook wij deden dat. We zijn de luchthaven van Kabul kennelijk allang weer vergeten. We lieten onze eigen tolken in de steek. We lieten een heel volk in de steek. Daar in Afghanistan is nu aan alles gebrek. Er heerst hongersnood. Er zijn geen medicijnen. Vrouwen mogen behalve het baren van kinderen niets anders meer. Afghanistan mede door onze lafheid ver terug in de tijd, terug in de Middeleeuwen. Afbeeldingen van vrouwen in Kabul afgerukt en afgescheurd van de billboards. We zijn het vergeten. Het is vandaag Internationale Vrouwendag. We collecteren voor Oekraïne. En dat doen we goed.
We lieten Afghanistan in de steek. We zagen toe hoe wanhopige Afghanen op een vliegtuig klommen en zich vastklampten aan de romp. Zo ver lieten we het komen. Nederlandse ministeries maakten er een blamerende competentiestrijd van. Ze logen ons voor. Ze logen de Afghanen voor. Eén zo’n minkukel zit nu waarnemend burgemeester in Almere te spelen. Ze gaat door voor de Moeder van het CDA. Ank is haar voornaam, de rest ben ik vergeten. Of heb ik verdrongen. Een zwarte bladzijde. Ook in Syrië verzaakten we. Het was de ver-van-ons-bed show. Wie hoor je tegenwoordig nog over de vluchtelingenkampen in Griekenland? Wie praat er nog over Moria? Dat interneringskamp is meer dan smerig en vervuild. We hebben er geeneens een woord voor. We zijn heel selectief in onze naastenliefde. Wat niet wegneemt dat Zelenski nu al de Nobelprijs voor de Vrede verdient. Die moet hij niet postuum uitgereikt krijgen. Maar hoe selectief zijn we? Wat niet wegneemt dat we vrouwen en kinderen uit Oekraïne met open armen moeten ontvangen. Hotels, vakantieparken, kazernes, sportscholen, tochtige leegstaande gebouwen en zo meer worden al in gereedheid gebracht. Terecht.
De beelden elke dag weer spreken voor zich. Geweldig die 106 miljoen euro. Al mag het wel een pondje minder met BN’ers en hun te grote ego bij dit soort uitzendingen. Het krijgt steeds weer iets incestueus. Die Wendy van Dijk werkte op de zenuwen. Zo aanstellerig. Zo zonder overtuiging. Gold evengoed voor Dionne Stax. Het leek wel compassie acteren. Onze ‘sterren’, soms van hopeloze kwaliteit, konden zichzelf weer in de kijker flaneren. Ze zijn me te berekenend. Te on-echt. Te veel pantoffelhelden. Maak niet zo graag verschil tussen Bekende Nederlanders en Niet Bekende Nederlanders. Niet zo graag? Het ergert me. BN’ers, ze zijn er als de kippen bij zodra het om dit soort uitzendingen gaat. Gelukkig kwamen ze niet met een variant op het coronalied. Hoorde een oproep om te bellen, want dan kon het wel eens gebeuren, als je geluk had, dat je een oud-minister aan de telefoon voor Oekraïne kreeg. Een wat? Een minister uit Rutte III. Een aanbeveling? Worden wij voor debielen gehouden? Allesbehalve een aanbeveling, iemand uit het vorige kabinet vol brokkenpiloten. Viel ook die minister voor Oekraïne aan de telefoon niet op de toeslagenmisdaad? Speelde toen Afghanistan ook niet? In de categorie NIET Bekende Nederlanders zitten trouwens waarschijnlijk naar verhouding veel meer mensen die, als het er echt op aan komt, werkelijk iets waard zijn. Die hebben geen last van een te groot ego. Die doen nog aan zelfrelativering en zelfspot. Toch fijn die 106 miljoen. Maar er is OOK Afghanistan, Syrië, Moria. Die mensen lijken minder op ons. Het is niet onze regio. NOU EN? Nogmaals werp ik een blik op Ellen en Diana en Helin daar in die hoek van onze huiskamer. Ja bekende Nederlanders, er is meer dan Oekraïne. Hier kijken we daar in elk geval wél zo tegenaan. Voor ons zijn de vluchtelingen uit alle windstreken vluchtelingen die een bed behoeven.
****
Inderdaad Johan, hier kan ik het wel mee eens zijn. Hier heb je zeker een punt. En die BN’s ja, ze drongen zich weer naar voren. Ik kom straks Ellen alvast met bloemen feliciteren, als het jullie uit komt. Albert Schuurmans.
Niet naar die uitzending van die inzamelingsactie gekeken, Johan. Bewust niet. Uit eerdere ervaringen weet ik dat mijn tenen er nog krommer van zouden zijn geworden dan ze nu al zijn. Ik verdraag zulke tv niet. Jan van Ewijk.
Leroy is met zwangerschapsverlof. Of hoe noem je dat bij een man die op het punt staat vader te worden. Diana coördineert de fysiotherapie van twee keer per week, Leroy en Max, nu vervangt ze zelfs Leroy, net als in zijn vakantie. Voor Ellen staat daarmee ook haar Oudejaarsavond op het punt van beginnen. Ellen in de volkomen ruststand.
