Johan Carbo

Hallo Johan! Zo te zien wordt je artikel ook in de a.s. editie niet geplaatst: De Oud-Utrechter opent deze keer met een verhaal van Peter Velo over de omgeving van het Zandpad in Utrecht. Verder in deze krant onder andere: Koos van Schaik die vertelt over Utrechts carnaval van vroeger een interview van Jan Jansen met Mies Kroese over één van de chicste huizen van Utrecht dat ooit door de armste weesjongens werd bewoond, een grappig verhaal over etalagepoppen, een bijdrage van Bep Sturkenboom over uitgaan in Utrecht, een prachtverhaal van Rob van den Hurk over een dode goudvis aan de Vecht en weer een leuke aflevering van ‘Geluksvogels’ over de kantoorbelevenissen van Clasien Calboo-Heide. Kortom: weer een nummer dat de moeite van het lezen meer dan waard is! Halen maar weer die krant! Donderdag a.s. om 16.00 uur bij jullie? Is reserveren bij v.d. Valk nodig? Groet, ook aan Ellen. Jan van Ewijk.

Ha Jan. Bij het eerste kopje koffie deze ochtend even een korte reactie:

Clasien Calboo-Heide, ik lig hier bulderend van de lach over mijn bureau! Dat is Koot & Bie. En de dag moet nog beginnen. Hoe bedenk je dit! Ben je niet in de war? Keek gister naar een programma dat meldde dat het bij één op de vier Nederlanders in de bovenkamer niet meer klopt. Je levert me bouwstenen voor een nieuw blog. Alleen al daarvoor veel dank. Maar wel slordig van die redacteur, die Peter, natuurlijk. Als het klopt tenminste. Eerst eind oktober, toen 14 november, toen 28 november. Beloven en niet zijn toezegging nakomen. Daarna nog een keer beloven en weer niet doen wat hij toezegt. Ik zal hem eens vragen of ik ook zonder publicatie die beloofde drieduizend euro tegemoet kan zien. Want je kent het tarief toch? Drie euro per woord. Maar je merkt terecht op: de onderwerpen van deze week zijn stuk voor stuk duizelingwekkend goed. Scoops. Daar leggen wij het natuurlijk weer tegen af. Maar misschien is er voor ons toch nog een klein gaatje gevonden. Ik was zo-even al naar de Jumbo voor een krantje, maar die Jumbo bleek om half zeven nog gesloten. Niettemin al een lange rij ongeduldige lezers daar voor de deur bij die winkel. Ik heb al mijn hele leven iets met goudvissen. Onbedwingbaar is dat. Tast dan altijd meteen naar mijn gulp. Ik zal niet verder gaan met deze ontboezeming. Want het zou me gemakkelijk bij een equivalent van #metoo kunnen brengen. Clasien Calboo-Heide. Denk er het permanentje bij. Spruitjeslucht. Plissérok. Mephisto’s met extra steunzolen en verhoogde hak. Het werkt nu al op mijn lachspieren. Het is karikaturaal. Moet je er maar geen Koot & Bie act van maken op de vroege morgen Jan! Misschien moeten wij ons interview actualiseren. Zeker als onze negentigjarige Henk de Kerst niet haalt. Dan lijkt mij een dubbelinterview met Clasien Calboo-Heide en jou een schitterende opening krant. Ik weet nog niet waar het over moet gaan, beetje kerstgedachte, maar op voorhand belooft het een kaskraker te zullen worden. Jij kunt waarschijnlijk ook het één en ander vertellen over het kantoorleven eertijds. Misschien heeft Clasien Calboo-Heide wel ooit een blauwe maandag gesoftbald. Of er stiekem naar gekeken. Weet jij dat toevallig? Clasien Calboo-Heide: heerlijke naam. Gaat veel gezag vanuit. Geluksvogels en kantoorleven, dat lijkt me overigens toch vooral de onvervalste tegenstrijdigheid. Die goudvissen waar de Oud-Utrechter op inzoomt. Je haalt veel bij me naar boven. Ik ben ooit voor een paar maanden interim-chef (crisismanager) in Gouda geweest. Ik moest orde op zaken stellen op de redactie van de Rijn & Gouwe. Ik kwam er al gauw achter dat er ergens anders orde op zaken moest worden gesteld. Namelijk binnen de hoofdredactie. Maar dit terzijde. In die tijd in Gouda heb ik ook zelf een aantal verhalen geschreven. Eén daarvan betrof een straat (achter de sportvereniging ONA als ik me nog goed herinner) tijdens een EK-voetbal, of WK, dat weet ik niet meer, maar die buurt kon zó mee als één van de meest versierde van Nederland. Het zag compleet oranje voor je ogen. Nooit meer zoiets meegemaakt. En nou komt het. Op alle vensterbanken in die straat stond een vissenkom en daarin zwommen goudvissen rond. Bij één van de buurtbewoners nam ik een kop koffie voor mijn verhaal. Ik wijs naar die goudvissen, zegt de bewoner: ‘Ze hebben ook een naam. De ene heet Cocu en de andere De Boer.’ Ik vroeg of hij die twee goudvissen uit elkaar kon houden? Dat kon hij. ‘Loop maar mee’, zei hij. Wij naar die vensterbank. ‘Kijk’, zei hij, ‘zie jij dat puntje daar op die ene goudvis?’ Ik moest heel scherp kijken, maar ik zag inderdaad een puntje. Nou, dat was nou Cocu. En toen vertelde hij me iets werkelijk verbijsterends. Lees de Rijn & Gouwe van destijds er maar op na. Hij had De Boer net aangeschaft in de dierenwinkel. Waarom? Omdat hij uit woede om een keepersblundertje de zielige Hans van Breukelen uit de kom had gevist met een theezeefje en vervolgens met een slok bier naar binnen had gewerkt. Enfin, dat EK of WK is nog volop aan de gang en één van de redacteuren neemt mij in Gouda mee naar een café bij de Markt. Blijkt het daar tijdens een EK of WK heel gewoon te zijn om een pilsje met een goudvis te bestellen. Zo’n goudvis diende als hartigheid bij je borreltje. Het is dat ik het met eigen ogen heb gezien! Ik had het anders niet geloofd. Ik wist al dat Gouda een hele rare stad. Woonde staatssecretaris Aad Kosto daar niet, de man wiens huis ze later nog in de fik staken? Hij kon nog net zijn lieve kat redden, legendarische foto. Maar die goudvissen… Op een gegeven moment, geloof het of niet, kwam er een plaatselijke verordening dat de horeca geen goudvissen meer ter consumptie mocht aanbieden. Het liep uit de hand met die goudvissen. Achter de bar hadden ze joekels van plastic zakken waar die beestjes in rond zwommen. Een soort coffeeshop maar dan anders. Er zullen mensen zijn die zeggen: je kletst uit je nek, maar het is echt allemaal waar. Gouda leverde me krankzinnige weken op. Ik weet nog dat de hoofdredacteur mij vanuit Alphen aan den Rijn meenam naar Gouda om met mijn nieuwe onderdanen voor het eerst kennis te maken. Hij zet stoer een stap over de drempel van het redactiekantoor in zo’n steegje, had toch maar mooi de chef nieuwsdienst van Het Journaal gestrikt, en krijgt een vuurrood hoofd van woede. Waar je ook keek, lege flessen wijn, louter lege flessen. Ik lag in een deuk. Die flessen moesten onmiddellijk naar de glasbak en er mocht nooit meer een fles wijn op de redactie worden gesignaleerd. Dat heeft twee dagen geduurd. Die redactie functioneerde al dan niet op wijn honderd keer beter dan die hoofdredacteur op zijn pickwickthee. Toen ik daar in Gouda zogezegd het bed had opgeschud door alles bij het oude te laten, kregen Ellen en ik een geweldig afscheid met een barbecue en cadeaus (o.m. twee goudvissen in een kom) die echt op de achterbank van onze auto moesten worden opgestapeld. Met Ellen ging ik toentertijd ook in mijn vrije tijd nog wel eens naar Gouda. Om er te winkelen. Die thermoskan voor de LavAzza hier vlak voor mijn neus komt nog uit Gouda. Maar zodra het donker werd moest je uit dat schilderachtige binnenstadje weg zijn. Johan Derksen had het er laatst op tv ook over. Aan het eind van de koopavond werden de winkelmeisjes met speciale busjes naar het station gereden en daar veilig afgezet. Hebben we toen nog een reportage over gemaakt. Het is daar de gekste journalistieke baan geweest die ik ooit heb gehad, maar in zekere zin ook één van de leukste. We moesten met zes man elke dag vier pagina’s Goudse editie vullen. Dat kon helemaal niet, maar het lukte wel. Simpelweg door alles wat je al had gezegd in je artikel nog maar eens te herhalen. ‘Zoals al drie keer eerder opgemerkt beste lezer, maar voor u nog een keer…’ Zo kletsmajoorden we die pagina’s vol, elke dag opnieuw. Desnoods ook bliezen we de foto’s op tot abnormale grootte. Maar ja, onze staffotograaf had last van trillende handen, dat wist heel Gouda, en zeker de Goudse horeca. Als het echt niet meer ging, lieten we zijn vrouw de foto’s maken. Het was het betere stampwerk. Snap jij dat die redactie aan de alcohol was? Die krant werd in een roes gemaakt. Kon niet anders. Werkdagen van negen tot negen, van een cao hadden ze daar nog nooit gehoord. Je leerde er relativeren, jezelf vooral ook, en alles om je heen niet al te serieus te nemen. Elke dag onderweg naar de Rijn & Gouwe bad ik in de trein dat er maar niemand ziek zou zijn. Het was slavenarbeid. Maar voor de beginnende redacteuren ook een geweldige leerschool. Er werd heel veel van hun creativiteit en doorzettingsvermogen gevraagd. Daar mocht best dagelijks een goeie fles wijn tegenover staan. Die bleven dus met kratten tegelijk het redactiehol binnenkomen. De slijter van om de hoek kwam ze persoonlijk afleveren. Op de redactie zat ook ene Bart, een bioloog van 25. Een quasi intellectueel. Hij was verantwoordelijk voor Schoonhoven en een hele boel plaatsen in een wijde boog daar omheen. Barts grootste verdienste zat niet zozeer in zijn pennenvrucht, alhoewel hij ook heel verdienstelijk regels kon kakken, net als iedereen, maar zijn grootste verdienste school hem in de schoonheid van zijn vriendin Inez met wie hij samenwoonde. Inez was een soort Ellen op pumps en gekleed naar het romantische hart van Yves Saint Laurant. Ze werkte bij de uitgevers van Wolters-Kluwer. Of gewoon Kluwer, dat weet ik niet meer. Bart had thuis niet veel in te brengen. Inez bepaalde wanneer hij kookbeurt had en dan had hij maar op tijd thuis te zijn. We waren allemaal zo bang dat het Bart zijn verkering met die spetter zou kosten dat we hem voor zijn kookbeurt maar op tijd naar huis lieten gaan. Op voorwaarde dat hij extra weekenddiensten voor ons draaide. Na zijn kookbeurt kwam Bart terug op de redactie met voor ons de etensrestjes. Dat vond Inez goed. Jaren later heb ik voor die Bart nog eens journalistieke workshops gegeven in Doorn. Hij had zich intussen via Schoonhoven aardig opgewerkt in ons vak. Vergat in Doorn naar Inez te vragen, of het nog aan was en zo. Jammer. Hoe kom ik zo ineens over dat maffe Gouda te spreken? Oh ja, door Rob van den Hurk die ons met een dooie goudvis in De Oud-Utrechter meeneemt naar de Vecht. Misschien hadden de artikelen van Peter Velo over het Zandpad en Rob van den Hurk over de dooie goudvis in de Vecht in elkaar gevlochten kunnen worden. Ik zal daar Peter van De Oud-Utrechter vandaag even op wijzen. Goudvissen wilden vroeger door al die volle condooms in de Vecht ter hoogte van het Zandpad nog wel eens vroegtijdig en zelfs op jeugdige leeftijd het loodje leggen. Wat is een vriendelijker dood voor een goudvis Jan? In de Vecht temidden van volle condooms of in een Goudse kroeg bij een pilsje? Maar alle gekheid op een stokje: die Oud-Utrechter is een leuk gratis krantje hoor. Ik ben er prachtige verhalen uit de oude doos in tegengekomen. Over Lombok, om maar eens wat te noemen. Ik heb Taco gesuggereerd anekdotes over zijn tijd bij het UN op te schrijven en die aan Peter aan te bieden. Die krant doet je immers zwelgen in nostalgie. Taco is in een grijs verleden begonnen als presentator van een televisiekanaal van het Utrechts Nieuwsblad. Hij zond uit vanaf de planken van een verder lege winkeletalage op Hoog Catharijne. Zeg maar een soort raamprostitutie met stropdas voor. Ze hebben er ook eens per ongeluk de verkeerde band gestart. Moet je maar eens aan Taco vragen. Heel Hoog Catharijne genoot een half uurtje mee van onvervalste porno. Voor het grote televisiescherm bij V & D zag het zwart van de kijkers. Dat gebeurde anders nooit. Ze hebben het jaren en jaren voor hoofdredacteur Max Snijders verzwegen kunnen houden. Ik stop. Ik zie je donderdag. Kom maar eerst hierheen. Daarna eten bij Toos en haar familie. Reserveer maar uit voorzorg. De keren dat ik er met Ellen kwam, was het er meestal behoorlijk druk. Om niet te zeggen stampvol. En dat was dan doordeweeks. Gegroet, en tot horens weer. Johan. 

Jan van Ewijk had net even te vroeg gemopperd.: Johan! Hoho! Foutje. Dat van Clasien c.s. was kennelijk nog de tekst van het vorige nummer. Je artikel staat er wel in. Het huis van Aad Kosto stond overigens in Grootschermer. Ik reserveer bij Valk. Jan.

Johan, mooi stukje van je in de Oud-Utrechter over het honkbal van UVV en Henk Ferwerda. De laatste jaren zat ik altijd achter hem op de tribune op de Paperclip en dan gaf ik commentaar en deed verslag van de wedstrijd. Cees Hiele kwam voor zijn overlijden de laatste jaren ook nog kijken en die zat dan naast Henk. Leuk, want Cees was toen al een beetje de weg kwijt en vroeg steeds wie er nu weer aan slag was. Zou je mij misschien het telefoonnummer van Henk kunnen geven, dan zal ik hem nog eens bellen. Verder de groeten van het andere geinponem naast Van Bavel – wij leidden toen het beruchte 4e honkbalteam tezamen met Cas Davids. Wouter Baars. 

Wim Onderstal hield woord. Hij regelde voor UVV de korte stop Henk van ’t Klooster en ook nog eens als bonus de werper Jan Lodder en de tweede honkman Frank van Krimpen. Feyenoord infiltreerde in Utrecht. Een volle auto met vier inzittenden voor de prijs van één, de coach. Wim Onderstal. Hier ging een waaier aan koopmansgeest achter schuil. Mijn faux pas bij het contracteren van Onderstal had ik ruimschoots goedgemaakt. Onderstal bleek ook bij UVV al gauw een tapijtlegger naar hoogpolig succes. Het kwam als manna. Een van die drie passagiers van de frik heeft in de blije jaren zeventig nog eens op een feestje bij mij thuis in IJsselstein (weer die visnetten, maar nu al meer strakke witte muren) het toilet ondergekotst en niet opgeruimd. Ik had al direct een vermoeden wie, maar ben nooit achter de dader aangegaan. Hij kwam uit Rotterdam, dat weet ik zeker, Utrechters doen zoiets niet. Die laten op z’n minst een briefje achter op de wc-bril. Misschien had één van die Rotterdammers ’s morgens wel ontbeten met zo’n smerige vette kroket van voetbalclub De Musschen naast Varkenoord, het zou zo maar kunnen.

Het combo was populair bij UVV, Wim Onderstal nog het meest. Net zo bezeten van sport en net zo’n lastpost en kwelgeest voor scheidsrechters als de vroegere concertmeester Kees Hiele. In dat opzicht was UVV wel wat gewend. Al gauw hing er in het paviljoen een grote elftalfoto van NOAD uit 1959 met punaises boven de bar. Het was een staatsieportret van voornamelijk oerlelijke vroegoude mannen in een blauw shirt met een gele V. En, dat maakte het zo griezelig: boeventronies zonder gebit. Zeker twee op de voorgrond kon je maar beter niet in de tobbende textielstad Tilburg in het donker tegenkomen. Keeper Wim Onderstal grijnsde op die plaat van pompstation Esso wat filosofisch afwezig naar de fotograaf in zijn Beaujolaisrode sweater en met een bruinleren knikker onder de arm. De tandarts verdiende zo te zien in 1959 niet veel aan NOAD, maar hijzelf beschikte nog altijd wel over de meeste van zijn eigen tanden, kregen we van de schoonzoon van Feyenoord-manager Guus Brox telkens weer te horen zodra die poster ter sprake kwam. En dat gebeurde nogal eens. Als ik me goed herinner, ruilde Brox in Tilburg zijn schoonzoon plus een zak geld voor stopperspil Jo Walhout en rechtsbinnen Rinus Bennaars. Met vroom roomse Walhout was het volgens de overlevering in De Kuip even schrikken. Die bleek voor het eten altijd eerst te bidden. Dat vonden ze bij het Feyenoord van kolenboer Cor Kieboom (‘Waar staat geschreven dat een mens consequent moet zijn?’) en (‘Als ik met Coentje Moulijn op een doordeweekse dag alleen maar in ons nette pak op de middenstip ga zitten barst De Kuip al uit zijn voegen’) een hele rare gewaarwording. Aanstellerig. Een echte voetballer verdeed zijn tijd niet met prevelementen naar God. Naar wie wel trouwens? Die vloog op het eten af en zette meteen zijn vork in de bord aardappelen met jus. Andere arm om met de vlakke hand het hoofd te ondersteunen. Het was voor de hoekige pasja Kieboom duidelijk dat ze beneden de grote rivieren de Hongerwinter niet hadden meegemaakt.

Na verloop van tijd vroeg Onderstal het barpersoneel van het UVV-paviljoen of die benzineplaat van NOAD niet zoetjesaan van de muur boven de kassa kon worden gehaald. Hij was een man van de wereld, maar zo gedroeg hij zich niet, zo werd hij daarentegen wel bij UVV behandeld, als een man van de wereld, hij genoot aanzien, die elftalposter werd verwijderd. Met Ruben Leysner en Jan Dalmeyer kwam het honkbal van UVV na vele benauwde jaren op een afvalberg vol goede voornemens weer tot aan de vestibule van de hoofdklasse, met Onderstal volgde de ware pathetische zegetocht met praalwagens en bloemen van het corso. Hij werd het tafelzilver van het honkbal in Utrecht. De gemeente begon tribunes bij te bouwen. De accommodatie werd sowieso eigentijdser. Ma Jenken zette zich maar weer eens achter haar naaimachine en stak de selectie in opvallende rode pakken. Voorheen was het altijd wit of grijs geweest. Ola was als sponsor een magnum. Promotie naar de hoofdklasser zat er in dat eerste jaar met Onderstal nog niet in. We legden het in beslissende duels af tegen het rivaliserende HCAW uit Bussum. Maar in het bekertoernooi kreeg hoofdklasser Feyenoord er voor een uitgelaten Utrechts publiek ongenadig van lang en ging ook landskampioen Haarlem Nicols er in de finale bijna aan. Het scheelde met 1-2 maar een neuslengte. Harold Wout sneuvelde op de thuisplaat, een twijfelgevalletje, en als die nou eens ‘in’ was gegeven. Ja als. In die wedstrijd tegen Feyenoord was het op de Hoge Weide een regelrecht gekkenhuis. Het werd 10-0 of 11-1, een monsterscore. Alles lukte en tegenwoordig zou een achterdochtig bondsbestuurder UVV naar de dopingcontrole hebben gestuurd. Maar UVV was superclean en haalde gewoon alles uit de kast voor die ene man: Wim Onderstal. Feyenoord zat binnen een mum van tijd weer op de snelweg terug naar de Kuip en omgeving. Onderstal zelf moest naderhand ook die kant op maar liet zich veiligheidshalve maar liever rijden. Hij kwam met een te veel aan adrenaline gedrogeerd uit het weerzien met zijn oude team tevoorschijn en droeg het huzarenstukje met overslaande stem op aan zijn onverschrokken werper Joop Maalsté uit Leerdam of daar ergens in de buurt. Die Maalsté had het die memorabele zaterdagmiddag geweldig op zijn heupen. Was daarvoor en erna zelden zo goed als toen. Hij had de geest alsof die in al zijn Heilige Heiligheid voor een paar uur in hem was nedergedaald.

Het vibreerde aan de overkant van het kanaal achter de dampende en welriekende koffiefabriek van Douwe Egberts. Wat UVV in de jaren zestig niet lukte, daarin slaagde het in de jaren zeventig wonderwel: het naar voren schuiven van pitchers uit de eigen opleiding. Maalsté stopte en in de wachtkamer stonden alweer klaar Paul Mulder en Ruud Kok. Mulder mocht zelfs als broekie met het Nederlands team mee naar een wereldkampioenschap en gooide tegen de Cubanen van Fidel Castro.  Toegegeven: aan de Cubaanse slagkracht offerde je niet je beste werpers, maar toch, hij stond er toch maar, Paul Mulder. Ruud Kok kwam in de kerosinedampen naast vliegveld Zestienhoven in Rotterdam tot een bijna zeldzame no hit no run. Wim Onderstal greep thuis meteen de telefoon en lichtte ’s avonds alle dagbladen in. Die pakten uit. Als het eerste van voetbal en honkbal op dezelfde dag en op hetzelfde aanvangsuur thuis speelden dan waren de rijen voor de kassa van honkbal aanzienlijk langer dan die voor het voetbal. En zo niet dan liepen we de toeschouwers al op de parkeerplaats een paar meter tegemoet en zeiden we dat ze voor korting het beste het linker houten loket konden nemen, of het rechter, al naar gelang waar penningmeester Bossenbroek en later Baars zich bevond. Langere rijen, met eerlijk spel en oneerlijk spel, hoe ook: daar had een aantal voetballers van ongetwijfeld de Hollandse pot met spruitjes thuis ongelofelijk de pest over in. Want was honkbal niet zo’n beetje een onderafdeling (en niet meer dan dat) van het voetbal? Nee dus. Het honkbal was het voetbal bij UVV al royaal voorbij gestreefd en de afstand werd in die jaren almaar groter. Mijn ouders zeiden altijd dat normaal doen al gek genoeg was. Hoe blij wel niet me daar nooit ene donder van te hebben aangetrokken! Nooit! We gedijden op de golven van de gekkigheid en de gekte.

Eén keer nam Onderstal mij als wisselspeler mee, naar Pirates aan de Jan van Galenstraat in Amsterdam. Ik schaamde me dood. Gelukkig stond er niks meer op het spel. En nog beter: hij hield me op de bank. Een hele opluchting. Ik hoorde niet in het eerste, voor nog geen korte invalbeurt zelfs, daar was ik een veel te middelmatige honkballer voor. Maar uitgerekend toen Onderstal een keer in Hilversum naar het tweede kwam kijken stak ik, nog het meest tot mijn eigen verrassing, in een bloedvorm. Ik millimeterde twee keer voor kostbare punten de bal langs de goede kant van de krijtlijn. Het was meer biljarten. Een parodie op Raymond Ceulemans carambolerend in een honkbalpak. En als eerste honkman stretchte ik naar een paar schier onmogelijk te pakken aangooien. Ik had ze. En ook meteen pijn in mijn liezen. Wim Onderstal zag in mij een bondsridder: goed over honkbal kunnen lullen, er al even aardig over kunnen schrijven, en het nog prachtig kunnen spelen ook. Dat laatste was een momentopname en een misvatting van zijn kant. Ik liet het maar zo. En goddank riep hij me nooit meer op. Ik in één team met Roley en Harold Wout als in een weinig realistische Bollywoodfilm.

Het is herfstig als ik dit alles optik. Het is guur deze zondag van 12 november 2017. Plensbuien, de eerste tekenen van natte sneeuw. Niet alledaagse luchten. Ellen is beneden in diepe rust. Weggedoezeld bij de poëet van de piano, bij de mazurka’s van de aristocratische en melancholische Poolse Parijzenaar Frédéric Chopin. Gisteren was het Sint Maarten en hadden alle koeien staarten. Kinderen uit de buurt kwamen op snoep af. Ik liet ze binnen en zette ze in een halve cirkel rond de rolstoel van juf Ellen. Ze vonden het prachtig. Ellen ook. En maar galmen die jonge keeltjes dat alle koeien staarten hadden. Onder die kinderen de kleinzoon van Mien Konings. Hij loerde onder het zingen begerig naar de zak met snoep die ik had klaarstaan. Oma Mien was ook altijd van UVV, net als haar man Henk en hun zoon Hans die ballenjongen was in de tijd van Wim Onderstal. Een batboy, noemden we zo’n onmisbaar jochie. Zou die Hans iets hebben meegekregen van de memorabele, bijna roemruchte trainingskampen onder Onderstal met de paasdagen in het Brabantse Made? Vast wel. Zijn ouders zullen de honkballers wel eens voor een paar uurtjes naar Made zijn nagereisd, dat deden veel supporters. Het was er een gezellige boel. Totdat het helaas weer net even te gezellig werd. Toen liep het mis. Heel erg mis.

Die trainingskampen ja. Behalve een kampioenschap met directe promotie naar de top en enkele internationals leverde de Rotterdamse infiltratie ook tot drie keer toe een lang paasweekend in Made op. De eerste en tweede keer waren grandioos. Na het eerste trainingskamp besloot ons hotel de drankvoorraad iets aan te passen. Vooral vanwege de voorzitster die knipperbollen dronk als leidingwater, tussen het roken van mega mentholsigaretten door. Niemand anders in Made zette tot dan een knipperbol aan de mond, totdat Line Klein daar haar opwachting maakte. Na één trainingskamp van UVV geraakte ineens half Made aan de knipperbol die al gauw een ‘Line-tje’ werd genoemd. Het leuke was dat de verhouding van fifty fifty, van jus d’orange en sherry, al gauw werd losgelaten. Ook daarin ging de grand dame van de Utrechtse Lessinglaan voor. Maar om geen verkeerd beeld te creëren: in Made werd ook hard gewerkt, niet alleen door de spelersselectie, maar ook door het bestuur, want er viel administratief bij een nieuw seizoen genoeg te regelen. Van de sponsor herinner ik me dat die de eerste keer hele dagen in zijn zwembroek voorbij het buitenveld lag te maffen. Drukke baan bij Unilever, nog niet vrijgesteld van dividendbelasting, en in Made er even los van alle beslommeringen. Iedereen liet hem maar begaan, want ’s avonds was hij goed voor een paar rondjes. Op één van die avonden een verwonderde Onderstal. Die was eerder ontdaan dan boos. Hij deed zijn ronde langs de slaapvertrekken en was zijn halve selectie kwijt. Bij Feyenoord ging de voetbalcoach Happel in zulke gevallen nooit zoeken. Die ging in de hotellobby zogenaamd een tukje doen boven een gedateerde krant en met een literfles whisky in de buurt, en zag zijn avonturiers op kousenvoeten na middernacht naar binnen glippen. En soms dat nog niet eens. Met de bordeelbezoekers mocht de assistent-trainer dan de volgende ochtend ver voor zonsopgang in de modder van een varkenskot de tijgersluipgang oefenen. Happel zelf draaide zich nog eens om. Wim Onderstal was anders. Hij had zijn autosleuteltjes al in zijn hand. Wie er met hem mee wilde? Er meldden zich geen vrijwilligers. Onderstal vond het verdwenen groepje uiteindelijk op een Brabantse bonte bruiloft in een achteraf straatje. Het werd ook voor hem daar bij dat pas getrouwde stel een geweldig intermezzo.

Een jaar later hield de coach een voorbespreking op de paasdagen in Made. Of er nog vragen waren, informeerde hij aan het eind. Jawel, er waren twee vragen. Of Onderstal al wist waar ditmaal de bruiloften waren, en of hij Ruud Kok ook kon uitleggen wat reveille was, zoals in het programmaboekje stond vermeld. De werper slaagde er niet eens in het woord reveille fatsoenlijk uit te spreken. Hij kreeg te horen dat reveille zoiets betekende als het tijdstip waarop hij in Made van een bruiloft werd terugverwacht in het hotel. In Made ging de vlag uit als UVV er neerstreek. Stef Daniëls, een vriend van Onderstal, Rotterdammer maar verhuisd naar Made waar hij honkbalclub Frogs oprichtte – Stef Daniëls regelde alles tevoren tot in de puntjes. Wim Onderstal hield nog altijd de wind eronder. Het was beslist een toptijd. De voorzitster knipperbolde zich naar een ongekende populariteit in Made en dat gold zeker ook voor de coach die nota bene gevraagd werd voor de officiële opening van een winkel. De selectie werkte zich nog altijd in het zweet. Maar het derde jaar ging het mis. Een anticlimax. Een fiasco. De aanvoerder troffen we huilend op zijn hotelkamer. Woorden gehad met één van de importspelers. Brutale aap. De nieuwe secretaris troffen we nergens, wat nog veel erger was, want die hadden we nog wel eens nodig. Heimwee naar zijn voorganger, de stiptheid zelve. Was een oud-grensrechter uit het betaalde voetbal. Vlagde in de eredivisie en vond niets zo leuk als een zaterdag op en neer naar Arsenal in Londen. Bij hem waren de dingen al gebeurd nog voordat een ander eraan gedacht had. Ach die nieuwe secretaris… De honkbalbond kon er later over meepraten. Te losjes, te onvolwassen, een hoofd dat schuil ging achter de wolken, of erin. Terug in Utrecht stopte de voorzitster, stopte ook ik, onafhankelijk van elkaar zeiden we tabee UVV, maar om dezelfde reden, en zwaar teleurgesteld. We hadden de hoofdklasse bereikt, maar gingen niet verder mee. Achteraf geen goeie beslissing. Ik had moeten doorgaan. Al was het maar voor die ene man geweest: Wim Onderstal. 

In een grijs verleden gold ik bij het voetballen van UVV als ‘een niet onaardig keepertje’ dat met zijn ’tafeltennisreacties’ best nog wel eens zou kunnen uitgroeien tot ‘de showbink’ van het Utrechtse Majellapark en omliggende straten. De woorden tussen aanhalingstekens zijn niet van mij, daarvoor ben ik altijd net even te bescheiden gebleven. Ik schopte het tot een selectie-elftalletje van Wim Haazer en dat alleen al was een verdienste op zich. Voor UVV-begrippen was Wim Haazer in die tijd zo’n beetje de kieskeurige rechter hand van God. Ik moet een jaar of dertien zijn geweest toen Haazer (bijnaam merkwaardigerwijs Ootje, Joost mag weten waarom, z’n benen misschien?) ons in een touringcar meenam naar een aspirantentoernooi van De Musschen in Rotterdam. Jos van der Linden was de andere doelman, hij woonde achteraan in de Cremerstraat. Die Jos was beter, maar gek genoeg vond niet iedereen dat. Mijn vader bijvoorbeeld was een andere mening toegedaan. Grapje trouwens. Want hij is in heel zijn leven één keer naar me komen kijken. Merkte na afloop alleen maar droogjes op dat we thuis een wasmachine hadden.

Ik weet nog dat we die touringcar instapten. Misschien was ik wel één van de weinigen die in die bus op voorhand per se rechts van de chauffeur wilde zitten. Dat had ik tevoren uitgedokterd. Als ik rechts in de bus zat dan kon ik De Kuip beter zien dan van links. Wist ik nog van een schoolreisje naar de Deltawerken in Zeeland. Neeltje Jans kon niet tippen aan dat gitzwarte, imponerende, ijzeren gevaarte van Feyenoord. De Kuip, het veruit mooiste stadion van Nederland waar elke bibberende tegenstander zich in het hol van een uitgehongerde leeuw moest wanen: adembenemend. Neeltje Jans legde het af tegen Eddy Pieters Graafland, Coen Moulijn, Cor van der Gijp, Rinus Bennaars en de oude Kraay met zijn voortdurend opengesprongen wenkbrauwen en bebloede tulband in de kleuren van het Rode Kruis. Benfica thuis en uit, de supportersbootreis naar Lissabon en Cor Steyn (‘Schep vreugde in het leven’).  En dan te bedenken dat ik er ooit nog eens van mijn leven als vaste volger van Feyenoord voor Het Parool dagelijks over de vloer zou komen. Geen deur bleef gesloten. De kamer van technisch directeur Guus Brox stond blauw van de sigarettenrook. En wat ergerde hij zich aan zijn dominee-achtige opvolger Peter Stephan van mijnwerkersclub Limburgia uit Brunssum. In alle opzichten een provinciale geheelonthouder. Maar als gezegd, dat kwam later, veel later pas. Pulserende nabeelden. Ik vertrouw op mijn associaties en herinneringen. Terug naar mijn tijd als snotneus van de lagere school en Ootje. Blijf toch even haken aan die bijnaam. Het kan ook zo zijn geweest dat de man zich gemakkelijk in het ootje liet nemen en dat ze hem bij UVV daarom zo noemden. De Musschen speelde aan de overkant van De Kuip. En ik herinner me dat daar mijn veelbelovende carrière als keeper eindigde, nog voordat die nog maar goed en wel begonnen was. Hoe gaat dat bij toernooien? Het is vooral veel hangen en verveling in afwachting van de volgende wedstrijd. Dat was bij De Musschen niet veel anders. Het toeval wilde dat op een paar velden verderop met ruim zicht op de glorieuze Kuip voor de tweede klasse werd gehonkbald door het eerste van Feyenoord tegen Schiedam.

Dus in de benen en daar gaan kijken, samen met een ploeggenootje. Ootje was ons anderhalf uur kwijt. De Musschen kon het dak op met zijn voetbaltoernooi, of beter: we vergaten Wim Haazer gewoonweg. Vervolgens konden wij voor hem, beledigd als hij was, de boom in. We konden alvast naar de bus tot na de prijsuitreiking. Co Adriaanse had ons waarschijnlijk voor straf terug naar Utrecht laten lopen. Maar Co was toen nog niet echt uitgevonden en alleen nog maar als voetballer bekend bij De Volewijckers aan het Mosveld in het communistische en pacifistische gebroken geweertjes bolwerk Amsterdam-Noord. Pas veel later werd Co een kapitalistische militarist – hij was van stevige wandelingen (voor anderen dan) met volle bepakking zodra het voetballeven hem een streek had geleverd. Zulke maatregelen waren gelukkig nog niet tot het brein van onze trainer Haazer doorgedrongen. Als Co Ootje was geweest had hij ons waarschijnlijk vermoord. We laten, inderdaad ja, we laten weer even de leer van Nietzsche los. Trouwens, de eigen geschiedenis is als een perpetuum mobile. We tasten ons geheugen af en gaan vol op het hammondorgel en kiezen opnieuw voor de aanlegsteiger met een magna van herinneringen. Aan bijvoorbeeld de keeper die ik nooit geworden ben en die ik ook zonder honkbal onherroepelijk nooit geworden zou zijn. De lat lag letterlijk en figuurlijk te hoog. Dat ondervond ik ook eens toen Flip Bertram op veld 3 van UVV achter mijn doel stond. Een bal suisde onbereikbaar voor mij in de kruising. Het was bijna de dood van Flip Bertram geworden. We speelden tegen Hercules en alleen al bij het horen van die naam begon de fanaticus Bertram altijd spontaan te ijlen. ‘Man, had godverdomme die bal gepakt, wat sta je te klootviolen, dat schot was houdbaar.’ Sodemieter op, dacht ik opstandig. ‘Sorry meneer Flip’, huichelde ik deemoedig. De bemoeial Bertram (die zichzelf nooit enige beperking in zijn clubliefde oplegde) droeg toen een crèmekleurige regenjas, ik zie hem nog zo voor me, en poetste in de motregen om de haverklap zijn hoornen bril op.  

Van De Musschen in Rotterdam staat me geen ene bliksem meer bij. Vergeten is ook een kunst. Wel daarentegen herinner ik me de kroketten die we daar als traktatie te vreten kregen. Penetrant en moddervet. Ze lagen ons zwaar op de maag. Rotterdam een half mensenleven geassocieerd met een frituurpan. Krokettenboertjes zijn hinderlijk voor een keeper in opkomst. Evenmin vergeten na al die jaren het honkbal bij Feyenoord. Er is een grens van waaraf het verleden genegeerd moet worden, maar de pot hoor, roep ik naar Friedrich Nietzsche. We stonden als prepuberalen in onze voetbalplunje tussen een stel Schiedammers die het ‘op Zuid’, zoals ze dat het uitspuwden, een verschrikking vonden. Voor het honkbal van Rotterdam moest je bij Sparta zijn, zo kregen we te horen. En daar klonk vanzelfsprekend het bekende rijtje Antillianen. Als je die Schiedammers mocht geloven sloegen die Antillianen louter homeruns die ver buiten Hoek van Holland als vuurpijlen de Noordzee bereikten. Hudson John kon vele jaren later over Sparta schromelijk overdrijven, het zat er bij die Schiedammers al veel eerder in. Of toen bij Feyenoord Marcel de Bruyn en de Duitse catcher Huub Kohl speelden, weet ik niet meer. Moet haast wel. Krijg wel de outfielder Harry Blijden op mijn netvlies. En natuurlijk coach Wim Onderstal die ik ooit nog eens in het Utrechtse stadion Galgenwaard (met wielerbaan nog) voor het Tilburgse NOAD had zien keepen in het in 0-0 eindigende eredivisieduel met DOS. Wim Onderstal die ik begin jaren zeventig naar UVV hielp verhuizen en die ik nog altijd beschouw als de beste honkbalcoach in Utrecht ooit. Wim was van de binding, van de saamhorigheid, van de droge humor en van de sprong vooruit. Hij maakte van poepjes gebakjes. Maar voordat hij naar UVV kwam voor achtduizend gulden per seizoen zag ik hem ook nog als coach van Feyenoord op die broeierige zwoele zondag van 25 juni 1967 toen ik met enkele maten UVV na treinde. Weer die Kuip als imposant kunstwerk op de achtergrond. Bij UVV in het buitenveld Guillaume Campagnard en op het tweede honk Roley Wout in hun debuutjaar voor ons. Er was nog een Arubaan in deze ploeg: de luidruchtige praatgrage Leito. Die zou verdrietig aan zijn einde komen. Ze schoten hem in het avondschemer dood bij een bushalte. Ik volgde de moord als politieverslaggever voor het Utrechts Nieuwsblad. Nooit opgelost die zaak, naar mijn beste weten. Maar ik weid uit. Jan Kars coachte UVV in de jaren zestig, dus ook op 25 juni 1967.

Ik weet niet eens meer of dat duel werd uitgespeeld. Zou best kunnen zijn geweest van niet. Alles namelijk werd die dag finaal overschaduwd door een windhoos als in Nederland zelden of nooit meegemaakt. Ineens werd het in Rotterdam-Zuid pikkedonker. De gitzwarte magische Kuip kreeg iets macabers, iets dreigends, duidelijk iets onheilspellends met veel onversneden Alfred Hitchcock. Het begon ongelofelijk te waaien. De straatverlichting floepte al om vier uur ’s middags aan maar begaf het even later. De bedrading van de karakteristieke geelzwarte trams deinde als in een griezelfilm op en neer. Treinen vielen uit. Hagel? Ja ook. Van die duiveneieren. Er zaten ook knoeperds tussen. We sloegen op de vlucht langs de troosteloze verveloze pakhuizen en hoge woonblokken van de veel te lange en in alles  bar ongezellige Oranjeboomstraat van Zuid. En maar stormen en loeien, en dat in het naoorlogse Rotterdam van de wederopbouw met al die hoogbouw en die talrijke verraderlijke tochtgaten. We kwamen soms wel een meter of twee van de grond. Die 25^ste juni 1967 richtte de windhoos onvoorstelbaar veel schade aan in Chaam en in Tricht. Er vielen vijf doden. In Tricht werden complete huizenrijen verwoest. In Chaam niet anders. Een beetje Sint Maarten, iets meer zelfs dan een beetje. Chaam en Tricht, hoe betrekkelijk dichtbij in Rotterdam.

Zijn naam is al een paar keer gevallen: Wim Onderstal. Hij kwam vlak na de oorlog met zijn ouders vanuit noordwest Brabant of Zeeland, dat weet ik niet meer precies, naar Rotterdam. Zoals zoveel anderen. Werklozen op drift naar de grote stad. ‘Zuid’ in Rotterdam was vooral van de import. Wim Onderstal begon als voetballer en doorliep als doelman de jeugd van Feyenoord. Hij won het van zijn concurrent Teun van Pelt en speelde vanaf zijn zeventiende 39 wedstrijd als eerste keus totdat Feyenoord Eddy  Pieters Graafland voor een (toen) recordbedrag van 134.000 gulden bij Ajax wegkocht. De gewiekst en katachtig ballen van schoenen plukkende ‘PG’ werd in De Kuip één van de beste keepers van Nederland ooit. Onderstal verdween naar NOAD en speelde naderhand nog voor Hermes DVS uit Schiedam. Hij trouwde met dochter Anneke van de legendarische manager Guus Brox van Feyenoord (jaren zestig, winnen Europa Cup 1 in 1970 in Milaan). Die verkocht dus alles als het moest, ook zijn eigen schoonzoon! Voetballers honkbalden ’s zomers, Wim Onderstal niet uitgezonderd. Groeide uit tot de vormgever van het honkbal van Feyenoord, zeker als coach nadat hij als speler was gestopt. In 1968 bracht hij Feyenoord naar de hoofdklasse en het kunstje van kampioenenmaker flikte hij daarna ook bij UVV, PSV en ADO. Ik dacht in die volgorde. Met Neptunus werd hij Nederlands kampioen. Het was Jan Kars die tijdens een bestuursvergadering van UVV ons attendeerde op Wim Onderstal met wie hij in een bondscommissie zat en van wie hij had gehoord dat die wel eens een ander behangetje wilde dan eeuwig Feyenoord. Dat kan na zijn pensioen ook nog altijd. Kars werd er op uitgestuurd Onderstal te polsen. Een afspraak tussen die twee volgde daarna gauw op mijn kamer van drie bij drie in een studentenhuis aan de Utrechtse Frans Halsstraat. Voorbij Galgenwaard rechtsaf langs het Diaconessenhuis en dan nog even een klein stukje door – Onderstal wist genoeg.

Die zolderkamer was geen toevallige keuze, het was een strategische zet. Ik was de jongste in het bestuur en woonde het simpelst. In die eenvoudige omgeving zou Onderstal de prijs niet te ver opdrijven. Hoopten we. We mochten achtduizend gulden uitgeven, niet meer, zeer beslist niet meer. Er zijn dingen die je nooit meer vergeet. Eenmaal twee trappen op naar mijn zolder complimenteerde het museumstuk uit Rotterdam me met mijn ‘gezellige woonruimte’ waar het nog rook naar aangebrande macaroni met ham en kaas. Een koningsmaal in die tijd. Kars en Onderstal namen in bijna chronologische volgorde hun honkbalbelevenissen door en daar leek geen eind aan te komen. Tricht bleef gelukkig buiten beschouwing. Toen was het mijn beurt om met onze gast de spelersselectie door te nemen. Globaal natuurlijk, heel globaal. Er waren nogal wat spelers uit onvrede gestopt. Ik wilde tempo want ik had mijn krant Het Nieuw Utrechts Dagblad een primeur beloofd. En jawel hoor, daar merkte Jan Kars op dat hij uit alles begreep dat Wim Onderstal wel oren had naar een overstap. De klassieke tactiek van de overrompeling. Hij informeerde naar een prijs. Achtduizend gulden, antwoordde Onderstal meteen. ‘Dan is dat geregeld en ben jij volgend jaar coach van UVV’, galmde ik iets te hard en zeker iets te snel door de bonte zolder van bruin, paars en oranje, de bekende foeilelijke kleurschakeringen in die tijd. Ik zag Jan Kars kijken. Een glimlach kan ook bestraffend zijn. Even later deden we onze nieuwe technisch leider uitgeleide. We liepen mee naar buiten. Toen Onderstal de hoek omdraaide van de Frans Halsstraat begon Kars te grinniken. ‘Dat had wel voor minder gekund als ik die auto van hem zie. Hij zit er warmpjes bij. Zullen we er boven nog één nemen?’ De volgende avond sprak Kars in het voltallige bestuur van ‘moeizame onderhandelingen’. Maar we hadden het ‘binnen te perken’ kunnen houden. ‘Knap werk’, wreef Pa Jenken zich verheugd in de handen en Kars moest ineens hoognodig. We vertelden het bestuur in wat voor een mooie auto Onderstal wel niet reed. Spoorwegman Jenken was er als de kippen bij, had zijn ‘dienstregeling’ meteen klaar en stak nog maar eens een sigaret op. ‘Dan kan die kerel best voor die achtduizend gulden een goeie speler van Feyenoord meenemen.’ Iedereen mee eens. Een naam hadden we ook al: korte stop Henk van ’t Klooster. Die moesten we dan schaken. Voorzitter Line Klein bestelde haar zoveelste knipperbol van steeds meer sherry en steeds minder jus d’orange. Kars wees naar mij. ‘Mooi klusje voor jou om dat bij Onderstal voor elkaar te krijgen.’ Kars kon nors zijn en was niet voor iedereen een even toegankelijk mens, maar dat lag met mij anders. Ik moest soms ook gewoon bij hem blijven eten. Had zijn vrouw op gerekend, mompelde die dan binnensmonds. Wist ikzelf van niks. Een afspraak bij Wim Onderstal thuis op een zaterdagmiddag. Zo maakte ik voor het eerst kennis met de charmante Anneke. Wim was ervan op de hoogte dat ik kwam en waarvoor. ‘Eén speler meenemen van Feyenoord? Er kunnen er wel drie in mijn auto’, had hij nog geroepen. Met zijn aangekondigde vertrek bij Feyenoord had hij daar ineens een stel vijanden. Op het tijdstip van de afspraak bleek Wim niet thuis. Anneke: ‘Weet ik veel waar hij is. Dat kan overal zijn waar een bal rolt. Je moet hier in de buurt maar eens gaan zoeken.’ Ik heb hem gevonden die zaterdagmiddag. Hij was de tijd uit het oog verloren. Honderd keer sorry. Waar hij was? Bij …. De Musschen. Op een bankje bij De Musschen. Was ik daar niet eens eerder voor een voetbaltoernooi geweest? Haazer, het beeld van een ontstemde Ootje drong zich aan mij op.

  Actie eerste honkman Jan van Ewijk, links Mike Howick. UVV-De Volewijckers: 5-4. 1964. 

Hij is al 74 jaar lid van het honkbal bij UVV, Henk Ferwerda. Een eeuwigheid kortom. Maakte de oprichting mee. Weinigen van het eerste uur leven nog. Pas geleden werd hij negentig. We zochten contact. Hij was hier te gast. ‘Ik kan nog heel goed uit de voeten. Ik rijd nog auto, en bijna overal naar toe. Maar ik mis mijn vrouw, haar nog veruit het meest van iedereen.’ We kennen het gevoel. Ook al is Ellen er nog steeds. Het verleden bindt. 

Tijdens het schrijven aan dit verhaal is op het nieuws dat de oude Kraay is overleden. Hans Kraay senior, de stopper met bebloede wenkbrauwen en tulband van het Feyenoord uit de jaren zestig. Hij was van gewapend beton. Dood nu. Zijn echtgenote ging hem drie maanden geleden voor. Ze was zwaar dement. Ze herkende de oude Kraay niet meer met wie ze toch meer dan een halve eeuw was getrouwd. Elke dag bezocht de oude Kraay zijn Grote Liefde in het verpleeghuis. Ik zie hem daar zitten, ik zie hem daar zitten te zitten met een kruiswoordpuzzel. Naast zijn vrouw die nog leeft maar allang van de wereld is. De hondstrouwe rechtlijnige oude Kraay stierf tenslotte zelf aan een gebroken hart. Het hoefde niet meer. Honkbalde ook Hans Kraay niet? Zeker wel. Bij DOS. Was dat toen in die jaren vijftig midden tussen de huizen aan de Thorbeckelaan op Zuilen? Welke voetballer bracht destijds niét honkballend de zomer door? Verre vakantiereizen werden niet gemaakt. Korte vaak evenmin. Hemelsbreed was het een afstand van niks van waar Henk Ferwerda toentertijd woonde naar de Marnixlaan en Thorbeckelaan. En woonde Hans Kraay heel vroeger niet in een straatje met van die kleine laagbouw net achter de Marnixlaan? 

Van de oprichting van een honkbalmuseum mocht het in Utrecht niet komen. Dan maar middagen herinneringen ophalen met museumstukken van vlees en bloed van UVV. Zoals Henk Ferwerda. Van de Duurstedelaan vroeger, ergens in de Utrechtse zuidelijke wijk Hoograven. ‘Je schreef vorig jaar voor De Oud Utrechter een in memoriam van Riek van Fulpen. Wat een hoop rake typeringen las ik. Van haar vader Flip Bertram vooral ook.’ Niet toevallig dat Jan van Ewijk aanschoof voor het gesprek met Henk Ferwerda. Met Jan imiteer ik intussen een paar keer per week de geheugentrainer van de Messias van omroep Max, Jan Slagter. ‘Noem eens vijftien spelers van Storks, ABC en Ajax uit de jaren zestig.’ En: ‘Zeg eens voor welke clubs die en die zoal hebben gespeeld?’ Inmiddels blaast Van Ewijk het stof van zijn plakboeken.

Er is een mate van herkauwen, van historisch besef, waardoor het leven geschaad wordt en tenslotte ten onder gaat, citeert ik uit ‘Wie goed bedoelt’ de Surimaans-Nederlandse schrijfster Ellen Ombre die op haar beurt Friedrich Nietzsche aanhaalt. In ‘Vom Nutzen und Nachteil der Historie für das Leben’ stelt Nietzsche dat er een grens is van waaraf het verleden vergeten moet worden, wil het niet tot doodgraver van het heden worden. Ai! Tik op de vingers? De jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw, een heel eind weg, een vreselijk eind weg – we wagen het er met Henk Ferwerda en Jan van Ewijk toch maar op. Henk Ferwerda opent een linnen hengseltasje met daarin kiekjes van vlak na de oorlog. Laten ze nooit in de kliko belanden. Wat ook geldt voor het honkbalarchief van wijlen Kees Hiele dat zich op de zolder van broer Adrie schijnt te bevinden. Clubs die het verleden verloochenen hebben geen toekomst. De tijd zal het leren. Dat is een andere benadering dan die van Friedrich Nietzsche. 

 Al vroeg verslaafd. Aan honkbal wel te verstaan. Het bleek een hardnekkige verslaving. Ook voor Henk Ferwerda en Jan van Ewijk. De sport had eertijds ook werkelijk iets onweerstaanbaar fascinerends. Het paste in de tijdgeest. Mensen als de aartsvader Kees Hiele hielden ook ’s nachts het honkbalpak aan. We liepen weg met de Amerikanen van de vliegbasis Soesterberg. Met het honkbal in de stadsparken en plantsoenen had Utrecht achter zowat elke grasspriet een spelertje zitten. De besten gingen naar UVV, de wat minderen naar HMS, Elinkwijk, Domstad Dodgers en misschien vergeet ik nog een vereniging. De internationaal georiënteerde bondsbestuurder Jan Hartog had het bij UVV zó naar zijn zin dat ook hij er zijn handen uit de mouwen stak. Kees Hiele verdiende als catcher veel meer interlands. Maar toenmalig bondscoach Henk Keulemans van de toonaangevende vereniging Schoten wist niet beter dan dat er alleen in Haarlem gehonkbald werd. Dus zat zijn clubgenoot en vriendje Joop Geurts achter de plaat. Haarlemmers zijn vreemde snuiters. Ze claimen ook de uitvinding van de bloembol.

UVV stond in de bond bekend als een dwars en te vooruitstrevend kind. Het was zijn tijd in een aantal opzichten mijlenver vooruit. Met de sponsoring (verketterd door de conservatieven) van het straat- en wijkhonkbal bijvoorbeeld. Fanta, Coca Cola, Bleijenberg, Geesink. Met bovendien die lange stoet aan veel bekijks trekkende Amerikanen die in stelling werden gebracht. Met een kwartet (en meer) aan Antillianen als showbinken die de meisjes net als de kauwgom kauwende Yankees het hoofd op hol brachten. Ik denk aan Nietzsche. Misschien is er inderdaad een grens van waaraf het verleden moet worden vergeten, wil het niet tot doodgraver van het heden worden. Maar het vergeetachtige UVV dat niet of nauwelijks naar zijn verleden omkijkt, hoe zit het daar dan mee? Roemloos gedegradeerd op een prachtige locatie waar tribunes volstrekt overbodig zijn. Wie zijn verleden verlochent heeft geen toekomst, zeggen ze ook. Jan van Ewijk houdt het erop dat ‘het verdwijnen van het straat- en wijkhonkbal op termijn zijn tol heeft geëist’. Zoals ook ‘het in de ban doen van de Amerikanen van de vliegbasis’. Eigenlijk kon UVV niet zonder. Zeker niet waar het in de jaren zestig werpers betrof. Met Ron Sampson lichtte UVV in 1968 de hand met het afzweren van Marschallhulp. Gehaald als ‘redder in de nood’, luidde de kop boven zijn artikel als medewerker van de krant ‘Het Centrum’. Henk Ferwerda knikt. Het is uiteindelijk niet geworden wat we er allemaal van verwacht hadden. ‘Ik zag meer dan zeventig jaar geleden op een onnozel grasveldje bij ons in de buurt een gymleraar met scholieren bezig aan een soort slagbal met rondjes, zo is het begonnen. Dat wàs het voor mij. Het liet me niet meer los. Later werd het honkbal. Met in Utrecht een enorme opmars. Onvergetelijke jaren. En een volk langs de kant, onvoorstelbaar.’ Hij grijpt maar weer eens naar zijn linnen tasje en gaat op zoek naar de inhoud. 

Noem het toeval, maar synchroon aan de kerken liepen ook op de honkbalvelden de banken leeg. Utrecht niet uitgezonderd. De geruisloze degradatie van UVV uit de hoofdklasse deze nazomer, met nog slechts een handjevol laatste parochianen langs de kant, versjteerde de negentigste verjaardag van de honkbalapostel Henk Ferwerda nog net niet, maar het scheelde weinig. Waar nu achter de afrastering vooral in de fluisterstilte een enkele kinderwagen staat, klommen ruim een halve eeuw geleden schreeuwlelijkerds en heethoofden als apen in de backstop als ze het op de scheidsrechters gemunt hadden. En daar was niet veel voor nodig. Met de honkballers van UVV op sportpark Hoge Weide ‘feestte’ je vroeger aan de overzijde van het Amsterdam-Rijnkanaal in de portiekflats van de Cervanteslaan ‘gezellig’ mee. Honkbal beloofde met kauwgom, cola, de militairen van de vliegbasis Soesterberg, Engels als voertaal, afgetrapte gympies, jeans en pruimtabak naar Amerikaans voorbeeld een onvervalste publiekssport te worden. Het liep anders.

De medegrondlegger van het Utrechtse honkbal Henk Ferwerda moppert en zoekt zijn wandelstok. Waar had hij die ook alweer? ‘Gedegradeerd nu, spelers die weglopen, ze weten tegenwoordig niet eens meer voor wie ze honkballen, en dat alles op mijn negentigste verjaardag, waardeloos natuurlijk.’ 

Zijn vroegere pupil van eind jaren vijftig, daarna eerste teamspeler van UVV, en voormalig international Jan van Ewijk is hem vanuit Hoofddorp komen feliciteren. ‘Je rijdt op je negentigste nog auto, man.’ Maar hij mist zijn vrouw en clubcoryfeeën als Kees en Wim Hiele, Jan Kars, Jack Keja, Henk Heinen, geinponem Roland van Bavel en zo nog een heel stel. Allemaal dood. Zoals ook het honkbal. Dood als een pier. Geen functie meer in de passieve recreatie. 

Van Ewijk (72): ‘Maar we blijven plezier maken Henk.’ Het wordt een middag vol zoete herinneringen aan honkbal voor barstensvolle ongemakkelijk zittende tribunes van gruizige B-2 blokken en zwermen amechtige tienermeisjes die naar de ‘verlegen’ Yankees en Arubanen kwamen loensen. Het veld dat tijdens kurkdroge weken stiekem onder water werd gezet door voor een hele nacht de kraan achter de werpheuvel open te laten staan. Te weinig spelers en aansturen op een afgelasting. En de bond zich maar verbazen over een wolkbreuk boven Utrecht waarvan niets bij het naburige KNMI viel terug te vinden. UVV was trendy en rebels. Ferwerda en Van Ewijk liepen mee in de slipstream van de pionierende ritselaar Kees Hiele. Ferwerda: ‘Hij van de ideeën, ik van het uitzoeken van de uitvoerbaarheid ervan.’ Hiele bracht met straathonkbal de sport tot in de voortuintjes van de stadswijken. Hij kwam vlak na de oorlog voor het eerst op vliegveld Gilze-Rijen met honkbal in aanraking toen hij daar in Brabant als weerkundige was gestationeerd. De Amerikaanse vliegers van Gilze-Rijen zouden hem jaren later voor UVV naar Soesterberg gidsen.

Ferwerda, wiskundeleraar aan het Grafisch Lyceum op de Jutfaseweg, is 74 jaar UVV’er . Maakte de oprichting van de honkbalafdeling in 1948 mee. ‘Ik kwam uit de Seringstraat bij de watertoren aan de Straatweg. Ik kon niet zo goed honkballen. Ik had knieën van niks. Maar bestuursbaantjes bij de vleet. Ik herinner me een toprecette voor die tijd van 28,75 gulden. En ik was jeugdleider.’  We zien een foto met Rob Rijnders, Jan van Ewijk, Wim van der Ster, Peter Janssen, Jan van Oostrom, Peter Terstall en jazeker wel: onze vriend Ad Brevet. Ad die later aan het begin van de jaren tachtig het eerste zou gaan coachen met nog altijd wel tweeduizend tribuneklanten toen. Tegen Van Ewijk: ‘Jou wilden we er in de teams altijd graag bij hebben. Mijn mooiste herinneringen? De promotie naar de eerste klasse in 1957 met 6-2 winst op het tweede van HHC uit Haarlem. De Amerikaan Reardon van de vliegbasis gooide voor ons twintig keer drie slag, kijk maar in mijn plakboek. Korte stop Jimmy Stanton, ook Soesterberg, was een echte clubman. Sjouwde mee met kruiwagens bij de aanleg van ons eerste officiële Amerikaanse honkbalveld. Bijna een primeur in Nederland. PSV was ons net een paar weken voor. Maar ja, die lieten alles doen via Philips. Eigenlijk telde dat niet. In die tijd bemoeide ook Jan Hartog zich nog veel met UVV. Hij was voor de bond de ambassadeur. ‘John from Holland’ op de internationale luchthavens en een ware krachtpatser die het bij ons geweldig naar zijn zin had. Ons was niets te dol, Kees Hiele dan vooral niet natuurlijk. Noem hem de motor. Mooie herinneringen. En ruim tien jaar later in 1968 die grand slam van Henk Heinen waarmee we de degradatie als een mirakel ontliepen. We lagen al in de touwen. Allemachtig! Weet je, in mijn eerste slagbeurt van mijn leven eind jaren veertig gunde de scheidsrechter me een vrije loop naar de honken. Ik begreep er niks van. In die tijd kenden we de spelregels nog niet zo goed. Hinderen door de catcher, maar wist ik veel. Ik dacht nog: het zal wel goed zijn, die scheidsrechter zal het wel weten.’

UVV begon bij de stinkfabriek De Benenkluif waar de maden onder de schoenen van spelers en publiek doorkropen. Veel tegenstanders kwamen er niet graag en deden de wedstrijd liefst per ansichtkaart af. Daarna met uitroeptekens de Hoge Weide achter de koffiebranders van Douwe Egberts waar tegenwoordig elke overlevende van bouwput Leidsche Rijn hopeloos de weg kwijtraakt. Terzijde: de overtreffende trap van verandering van aroma van die beenderentroep naar de koffiegeur. De Hoge Weide dus voorbij de Vleutenseweg en het Majellapark de brug over. Van Ewijk: ‘Voor mij was daar op de Hoge Weide de promotie naar de hoofdklasse in 1962 een hoogtepunt. De wedstrijd tegen de latere landskampioen Sparta van de legendarische coach John Heyt begonnen we in 1963 met drie homeruns. Ik dacht van Ruben en Vincent Leysner en van Aldrick Victoria. Het werd uiteindelijk 3-3 omdat we vanwege de Dodenherdenking eerder stopten. Die Amerikanen van Soesterberg gaven ons honkbal smoel. Zeker Reardon en Stanton, Duncan, Ike Eigen (met brandende sigaret het veld in, kon zelfs toen niet), Meredith – geweldig. Kenny Tynen, nog zo’n naam. En een paar met dezelfde achternaam: Campbell. Dat Kees Hiele vaak aan de arm van andere Amerikanen moest zwengelen om ze vanuit beschonken toestand weer tot leven te wekken vergeten we dan maar even. Sommige dronkenlappen bleven comateus. Daardoor kreeg ik trouwens al heel vroeg een kans in het eerste.’

In 1968 werd Van Ewijk (Tuindorp) geschorst en verdween hij naar HCAW (van sterwerper Rob Hoffmann) in Bussum. ‘Maar dat weet ik nog heel goed’, reageert Ferwerda. ‘Ik was net teruggehaald als secretaris. Op mijn eerste vergadering ging het over jou Jan. Je had een kritisch artikel in de krant ‘Het Centrum’ geschreven. Ik dacht nog: zo’n goeie speler, niet schorsen, ga met hem praten, maar ik mocht je een brief schrijven en die bij jou posten. Zwak bestuur toen.’ Jan: ‘Schreef jij mij in opdracht die brief? Het is je vergeven. We trainden twee keer per week waarvan eenmaal vrijblijvend. Waren we op donderdagavond met z’n vieren. En maar vechten tegen degradatie met veel te goede spelers daarvoor. Mijn vader heeft nog geprobeerd me via de clubicoon Jo Verthoren van die schorsing af te helpen. Niet gelukt.’ Hij had natuurlijk recht op zijn mening. Bovendien had de krant hem niet als medewerker aangesteld voor het stompzinnig overschrijven van de scorekaart alleen. Zijn analyse van de problematiek was uit de eerste hand en goed onderbouwd. Maar van vrije meningsuiting kon geen sprake zijn. Vond de goegemeente. Het werd gezien als nestbevuiling. De rijen sloten zich. Braafheid binnen gelijkgestemden was het devies. Een schaap dat de kudde verliet. Hoe kortzichtig. De goegemeente sneed zich zelf flink in de vingers. Met Jan van Ewijk verlieten ook Rob Rijnders en Wim van der Ster eind 1968 UVV. En een jaar later Roley Wout. Bussum spon er garen bij. 

Ferwerda draait zich om naar Ellen. Zijn wandelstok valt op de grond. Waar hij een plasje kan doen? Hij moet ervoor naar boven. Het toilet beneden is opgeofferd aan doucheruimte voor Ellen. Naar boven dus met ondersteuning van ook Jan als cipier. ‘Heeft Ellen parkinson? Rot ziekte. Hebben twee van mijn vrienden ook. Je hoort het steeds vaker.’ We vertellen hem dat Vincent Leysner aan epilepsie is overleden. Op Aruba. Ook iets van parkinson? Bill Nardi zeker weten wel. Hij trad twintig jaar later als clubman in de voetsporen van Stenton. Een fantastische Amerikaan, die Nardi, weggeplukt uit Bologna. Ruben Leysner schijnt nu ergens in Colombia te zitten. Kippenboer af? Kersout, een onvergetelijke Antilliaanse catcher, al jaren dood. Kersout bereikte het Nederlands team, net als Ruben Leysner. Hij maakte de allereerste Haarlemse Honkbalweek als UVV’er mee. In 1961? Badmintonpad? Ron Fraser als coach bij Oranje? Alle vraagtekens kunnen uitroeptekens worden. Er komen veel namen en de daarbij horende gezichten langs deze middag. UVV’s internationals van de jaren zestig: Kees Hiele, Ricky Kersout, Ruben Leysner, Wim van der Ster en Jan van Ewijk. Als gezegd: even lak aan Nietzsche. Maling ook aan het nihilisme. De geschiedenis heeft wel degelijk zin. 

Zo iemand als Henk noemden we altijd een ‘ouwe taaie’. En ‘kras’. Moet bij dat laatste woord onmiddellijk denken aan de schrijver Godfried Bomans. Ferwerda trouwde in 1957 uitgerekend op de dag dat voor het eerst het honkbal live op tv kwam. Het Nederlands team tegen de Sabres van vliegbasis Soesterberg. Voor het eerst honkbal op de het toestel met daarop nog een spriet voor ontvangst. Maar ging de boot in, de huwelijksboot. ‘Daar had ik zo verschrikkelijk de pest over in. Die wedstrijd werd nota bene bij UVV gespeeld. Mijn zwager Jan Dassen was regisseur. Die legde nog even tevoren de spelregels aan zijn cameramensen uit. Ach ja die trouwdag en ik was nog wel honkbalvoorzitter. Zag ik op weg naar het stadhuis die geluidswagen van de NTS quasi treiterig naast ons komen rijden met mijn zwager erin. Ja, wrijf het er maar in, dacht ik nog. Ik stond zes van de zeven dagen op het veld. Moet je die ouwe foto’s eens zien, wat een vracht publiek hadden we toen. Kom daar nu eens om.’

Als de heren weg zijn tovert Ellen haar onweerstaanbare glimlach op het gezicht. Ze had ondanks haar gesloten ogen kennelijk genoten van de verhalen. Maar ze kan moeilijk de woorden vinden. Het honkbal leidde naar de kennismaking met Ellen. Om nooit te vergeten. Alles er omheen is leuk, heel erg leuk, maar ook niet meer dan dat. Al blijf ik de historie herkauwen. Bij verschraling kan een vlucht in de romantiek een steiger van troost zijn. 

Dag Johan en Ellen, gefeliciteerd met het nieuwe boek! Werkelijk schitterend! Wat zijn Ellen en jij ondanks (en misschien tegelijkertijd ook wel een beetje dankzij) ziekte toch een prachtig stel! Dit mag gezegd en helpt mee om de publieke opinie ook eens wat te veranderen. Jullie hebben in lief en leed voor elkaar gekozen. Zo kan het ook. Helaas is de hele maatschappij hier niet erg op ingericht. De verpleeghuiszorg is ziek. En wordt vrees ik nog zieker. De verzorgingshuizen zijn al een zachte dood gestorven.

Wat valt er als mantelzorger en partner veel te beleven. Johan, je  geeft een mooie inkijk van goede en slechte dagen. Jullie band doorstaat ze! Iedere dag wordt het weer morgen, een nieuw begin en een steeds blijven zoeken naar wat er allemaal WEL mogelijk is. Jullie laten daarmee zien wat de werkelijke waarde van het leven is. Ik zie een gezonde kijk op een zieke gezondheidszorg. Gelukkig werken er ook juwelen! Mensen (lees: Home Instead) die er nog steeds vanuit hun hart voor kiezen. Ook dat kunnen we bij je lezen.

Ik hoop dat jullie voor velen een voorbeeld mogen zijn (en blijven) van hoop en verbondenheid, ook als je met dementie te maken krijgt, want daar samen goed mee omgaan is echt een levenskunst. Ik wens jullie van harte nog veel geluk!

Maria Scholts. Oprichter zorgketen ECR/RAZ

Ach, mijn beste Maria, zoals Spinoza ooit zei: accepteer het leven zoals het zich aan je presenteert. Maar dat is veel en veel moeilijker dan zo’n ene volzin suggereert en in ons geval misschien bovendien wel lijkt. Het is toch veelvuldig vallen en weer opstaan. Ellen slaapt veel, slaapt héél veel. Moe, hondsmoe. Dat geldt ook voor mij. Ik mis Ellen heel erg. Tegelijkertijd is ze nog heel dicht bij me. Dat voel ik, dat weet ik. Ik moet ook niet denken, niet te vaak denken in elk geval, aan wat we nog allemaal voor moois hadden kunnen doen als Ellen niet ziek was geworden. Dan word ik gek. Ik verdring. Ik ben openhartig geweest in de boekenreeks over het omgaan, samen met Ellen, met parkinson en Lewy Body dementie. Nu stop ik met het schrijven van boeken daarover. Ik wil mezelf niet gaan herhalen. Ik ga nog hooguit door met blogs. In december zijn we dertig jaar getrouwd. We gaan het halen. Daar richt ik me nu op. We weten ons omringd door veel lieve mensen. Er zijn er ook die niet zo veel meer voor ons kunnen betekenen. Hetgeen overigens geen verwijt is. Maar we moeten zuinig zijn met onze energie. Sommige vrienden en goede bekenden ontgroeien ons. Of misschien is het eerder wel andersom. We doen een enorme levenservaring op. Terecht stip je de waarde aan van de goede caregivers van thuisservicebureau Home Instead. Ze zijn voor ons van onschatbare waarde. Ze vragen ook geregeld hoe het met mij is. Zo anders dan wat er over het algemeen in het verpleeghuis werkt. Meer en meer realiseer ik me dat Ellen en de andere bewoners er de facto slechts een nummer waren. Diana Sharifi is zo blij met haar baan dat ze voor een groepje bekenden binnenkort een avondje organiseert met een glaasje wijn en een Afghaanse maaltijd. Klasse. Op Wereld Alzheimer Dag ben ik ergens gastspreker. Ik ga daar zeggen dat ook ik meermaals hopeloos verdrietig ben en kan snakken naar nieuwe energie. Maar opgeven, nee. Het is ons overkomen. Ik hoorde laatst een opmerkelijk verhaal uit een verpleeghuis. Een dementerende bewoner was ‘m gesmeerd. Die liep ergens buiten. ‘Nou’, zei er één van het personeel, ‘ik ga niet zoeken, dat vertik ik. Het regent. Ik kom net van de kapper. Ben juist zo blij dat mijn haar voor 25 euro weer een beetje leuk zit.’ Ach Maria, ik dank God op mijn blote knieën dat ik nog in staat was Ellen vorig najaar weer fulltime naar huis te halen. Zie je het voor je? Niet achter een voortvluchtige dementerende aan omdat anders je haar in de war raakt. Nog zo’n voorval van pas geleden waar geen haan naar kraait. Een kennis van me bracht in het verpleeghuis twee dementerende bewoners vanuit het restaurant terug naar hun afdeling. Eenmaal boven was er geen personeel te bekennen. Zoeken dus. Mijn kennis deed het kantoortje maar open en zag toen de deur naar het balkon openstaan. Zaten de twee jongedames er te roken. Mijn kennis zei dat hij twee bewoners bij zich had. De reactie, met een armzwaai: ‘Zet ze maar zolang daar.’ Alsof mijn kennis twee postzakken binnenbracht. Razend was-ie. Het is de onverschillige mentaliteit binnen een verdorven cultuur. Volgens mijn zegsman zaten die twee verzorgenden een kwartier laten nog te paffen op het balkon. Die twee verdienen leiding, de harde hand. Maar ze hebben vrij spel, helaas. De ervaring is dat er weinig leiding wordt gegeven in de verpleegzorg. Zelfsturende teams maken het er niet beter op. Het is een verkeerde besparing. Ik kreeg naar aanleiding van ons laatste boek ook een verdraaid aardige mail van de voorzitter van de koepelvereniging van particuliere zorghotels en dergelijke. In een korte mailwisseling met haar stipte ze enkele punten aan waarvan ik dacht: ja verrek, dat is gewoon waar. Er zou bij plaatsing in een verpleeginstelling veel meer rekening moeten worden gehouden met het sociale milieu waaruit de dementerende komt. En niet van: stop ze allemaal maar bij elkaar, ze weten toch niet meer van hun gezond af. Want dat leidt tot een verkeerde aanpassing. Bij de muziekkeuze bijvoorbeeld. En dat terwijl de geleerden zo benadrukken dat voor dementerenden muziek voor een sprankje essentieel is. Klassieke muziek? Daar was het verpleeghuis van ons helemaal niet op ingesteld. Die valse nichten Joling en Gordon deden het beter dan Händel en Chopin. De voorzitter van jullie koepelvereniging schreef ook over de treurig stemmende inrichting van de gemeenschappelijke woonkamers in verpleeghuizen. Dat Brabantse, die ontluisterende Oisterwijktroep, die Perzische kleedjes op tafel, die koekoeksklokken aan de wand die het gelukkig niet meer doen. Waarom, opperde ze, geen Jan des Bouvrie met licht, strak en vrolijk? Volkomen eens natuurlijk. Ellen en dat Brabantse bont. Het is als zwarte sneeuw. Ik luisterde gistermorgen naar een radio-uitzending over de veranderingen in de zwakzinnigenzorg eind jaren zestig. Het werd helemaal anders. Er kwam ook geheel nieuw personeel. Daar zaten alcoholisten en drugsverslaafden onder. Die waren niet van de dwangbuis. Die hadden lak aan regels. Managers waren nog niet uitgevonden. Revolutionairen deden hun intrede. Men koos veel meer voor de menselijke intuïtie. Misschien hebben we wel weer een revolutie nodig in de zorg. Maar daarvoor moet er engagement zijn. Daarvoor dient sprake te zijn van non-conformisme. Ik ben er somber over.  We maken ons momenteel drukker over het op school staand zingen van het Wilhelmus. Zo diep zijn we al gezonken. We hebben onze hoop ten onrechte gericht gehad op een linkse jongen die een zonnekoning blijkt te zijn afgaande op zijn verfilming waar hij zelf opdracht toe gaf. Ik prijs me gelukkig met de Diana’s en Elly’s. Hier geen koekoeksklok en Perzische tafelkleedjes. Hier geen urinelucht. Hier geen verdere treurigheid. Kaarsen die branden. Hier verzorgenden die zelf iets in hun leven hebben meegemaakt. Er zit geen roker tussen, laat staan een kettingroker. Zij verdiepen zich in Ellen. Die is hier geen nummer. Ook geen postzak. En verder? Spinoza. De herfst kondigt zich aan. Veel wind die we door de schoorsteenpijp van de openhaard horen. Gelukkig is het niet meer Ellen daar en ik hier. We beleven samen ook ’s avonds en ’s nachts de jaargetijden. Spinoza dus. We houden contact. 

Proost! Enkele jaren achtereen begon de zomervakantie voor ons steevast op deze plek: op het hotelterras in Slenaken, nauwelijks een kilometer van België verwijderd. Terug in hotel Klein Zwitserland met het weidse panorama om oude herinneringen weer naar boven te halen. We lieten de meegereisde verzorgende Diana uit Afghanistan vol trots de bergen bij Vaals en zo verder zien. Hoe dom kan een mens zijn. Diana zag de Nederlandse ‘gevaarten’ voor stoeptegels aan. Of die ook waren voorzien van eeuwige sneeuw? Op zaterdag klassieke muziek met een concert in de hotelabdij van Rolduc. Soms neuriede Ellen mee. Iets te weinig zachtjes, afgaande op de verstoorde blik van de organisator, een verkreukelde idioot, die wij na afloop aanraadden eens bij de Blokker langs te gaan voor een strijkbout. Aan tafel heette hij vanaf dat moment voor ons De Broek. Hoe iemand zich zo met een inleidend praatje voor een groot opgedoft publiek durfde te vertonen. Alsof hij ’s nachts op zijn hotelkamer urenlang met een violiste en zijn kleren nog aan had liggen ravotten. Muziek als balsem voor de ziel. Aan het einde van het concert applaudisseerde ook Ellen mee, uit zichzelf, een onvergetelijk beeld.  De brok in de keel. Hoe meer ervaring met dementie hoe minder je ervan begrijpt. Velen zijn kenners, ik ben er geen. In Rolduc voor Ellen en mij de bruidssuite. We hadden er een verrekijker nodig om elkaar vagelijk te zien. Mooie kamer, dat mag gezegd, tevoren was een employé speciaal naar de Gamma geweest om een toiletverhoging te kopen. Vriendelijke geste, alleen: geen rolstoel die door de smalle opening van de doucheruimte ging. We lachten er maar om en improviseerden. Rolduc is geweldig, al gaat het er soms onnozel aan toe. Een kamer voor een invalide met een deur naar het toilet en de douche waar de rolstoel niet doorheen kon, zo smal. Van Kerkrade door Simpelveld naar Eys, Mechelen, Epen en Slenaken en maar door, en nog eens door, over de smalle idyllische weggetjes, zwoegende en hevig transpirerende amateurwielrenners en wandelaars ontwijkend. Wat een landschap! Hoeveel kilometers voetstappen liggen er van ons wel niet! We wandelden ons er de blaren op de voeten. En namen onderweg een pilsje. Zoals ook zondag 13 augustus. Soms is het verdraaid leuk nog eens even achterom te kijken. Ik zeg het de onvergetelijke Zomergast Eberhard v.d. Laan graag na. 

Vormen voorgaande boeken een door Johan Carbo met passie bijeengebrachte  aanklacht tegen het over het algemeen niet goed functioneren van de verpleegzorg, in zijn nieuwste publicatie is de schrijver alle verwondering voorbij. Het heeft dan zeven jaar geduurd sinds de mededeling dat zijn vrouw Ellen de ziekte van Parkinson heeft ontwikkeld en bovendien lijdt aan een vorm van dementie. Zijn journalistieke ervaring heeft Johan Carbo geholpen het traject in verschillende verpleegsituaties te analyseren en te beoordelen en er zijn conclusie aan te verbinden. In het kort komt die conclusie niet zo zeer neer op meer geld van de overheid, maar eerder een verandering in mentaliteit. Spatte in zijn eerdere boeken de woede en de verontwaardiging over het lot van de parkinson patiënt vaak van de pagina af, in Geef ons ook Morgen blijft de analyse even scherp als voorheen, maar is zijn oordeel nóg meer doorwrocht. Ook is de toon van het nieuwste boek minder sceptisch, ja zelfs optimistisch en bemoedigend. Carbo heeft intussen tegen veler advies in zijn vrouw uit het verpleeghuis gehaald, om haar thuis te verzorgen. Kleinschalig dus. Dat daarbij goede hulp van buiten af wordt gegeven, kan niet verhinderen dat Johan Carbo toch nog voor een groot deel zelf de zware taak van mantelzorger moet vervullen. Evenals vele andere mantelzorgers wacht hem daarbij ook nog de verantwoordelijkheid om brood op de plank te krijgen. Alleen door een ijzeren discipline is hij in staat aan alle eisen die hij zichzelf gesteld heeft te voldoen. Teneinde zijn leven en dat van zijn beminde vrouw goed en interessant te houden. Het verlossende gevoel dat hij ervaart wanneer hij enige tijd in Suriname les in de journalistiek kan geven, wordt eigenlijk vrij snel teniet gedaan door een ander gevoel, dat van schuld over het achterlaten van zijn zieke Ellen in Nederland. In Paramaribo groeit het besef dat hij de voorzichtige droom, die even heeft post gevat om in deze heerlijke tropische entourage samen met Ellen de pensioenperiode door te brengen, moet laten varen. Het tijdelijke verblijf in de voormalige Nederlandse kolonie heeft bovendien bloot gelegd dat de verpleegzorg er daar wel heel erg slecht voorstaat. Dat heeft de auteur ook vermoedelijk verder aan het denken gezet over de situatie in eigen land. Het is te hopen dat de top van het ambtelijk apparaat in de gezondheidszorg een luisterend oor toont voor de door Carbo gesignaleerde ontwikkelingen in de verpleegsituaties, zowel in de instellingen als thuis. Het bericht dat een tekort aan goed personeel pas op z’n vroegst over acht jaar op orde kan zijn, zou door de politiek als volstrekt onaanvaardbaar moeten worden bestempeld. Het is dan ook jammer dat er wat dit betreft niets naar buiten komt uit de huidige kabinetsformatie. Radiostilte ondanks dat er toch ook positieve signalen uit de verpleegsector naar boven borrelen, zoals de poging het contact tussen verpleeghuizen en neurologen te stroomlijnen. Zoals ook de verbanden die ontstaan tussen verpleeghuizen en Parkinson Café’s. Het groeiende besef dat de salarissen in deze sector absoluut ver onder de maat zijn. Het eisenpakket waaraan bestuursleden moeten voldoen, en de controle hierop. Dit alles in een sterk geïndividualiseerde samenleving ook daadwerkelijk realiseren is een uitdaging van jewelste. De auteur heeft de feiten bloot gelegd en wijst ons de weg hoe nu verder.

Leonie van Bladel, oud-Europarlementariër, voormalig journaliste bij de Wereldomroep, ook zij lijdt aan parkinson.

Lieve Johan,

Wat een akelig verhaal over Ellen die niet wilde eten toen jij je in Rolduc had teruggetrokken. En wat mooi dat ze zo opbloeide toen jij er weer was. Wat ontroerend mooi natuurlijk dat jij ook meteen rechtsomkeert maakte. Op weg naar haar in Lückerheide! Verlatingsangst verlaat je kennelijk nooit. En eigenlijk is het helemaal niet verbazingwekkend dat iemand met dementie (van welke aard) ook nog ‘gewone’ psychische klachten kan hebben en die dus op gezette tijden toont. Wij hebben hier nu een vriendin met vriendin te logeren die een zwaar demente moeder in een  verpleegtehuis heeft. Nou, het is bepaald hollend achteruit gegaan sinds die moeder daar ruim vijf jaar geleden introk. Zij hadden net een gesprek met de hoogste verantwoordelijken daar achter de rug, nadat ze samen met andere mantelzorgers een waslijst van klachten hadden ingediend. Die klachten werden gelukkig wel au sérieux genomen en niet weggewuifd. Maar het blijft ellendig, gevaarlijk en mensonterend. Het meeste onheil aangericht door allerlei uitzendkrachten in het bezuinigingstijdperk. Jij weet er alles van en hangt het gelukkig in je boeken en in je blogs aan de grote klok, ook al heeft Ellen er niet meer direct mee te maken. Wat heerlijk dat jij het volhoudt haar thuis te hebben en wat heerlijk dat dat kan dankzij het bekende budget (+ eigen bijdragen van velerlei aard…) en dankzij de zorgunit en jullie onvolprezen Diana!
Leuk dat zij het eerste exemplaar van je nieuwe boek overhandigd krijgt! We zullen er helaas niet bij kunnen zijn, we zijn dan nog in Frankrijk. We doen er dit jaar meer dan anders aan onderhoud van vooral het huis. Denk niet aan steigers en heuse bouwactiviteiten, maar aan het in stand houden van oude muurtjes en trappen met wat metselwerk. Wat al lastig genoeg is voor deze tweemaal twee-linkerhanders…  De vriendinnen kwamen me net van de laptop halen voor de sterrenhemel. Voor mij – verwend als ik hier ben – niet eens zó mooi als anders wel eens omdat er wat wolken zijn. Maar het unieke is dat het zo pik- en pikdonker is. Omdat in het dorp maar vier straatlantaarns staan, hier een stukje vandaan en er heinde en ver geen licht te bekennen valt. Eén van de redenen voor Marcs vader destijds – ook een Indisch kind – om hier een ruïne te kopen. Die fluweelblauwe ( en doodstille!) nachten, waar zelfs de grootste leek nog moeiteloos de grote beer eruit haalt, zijn één van de grote attracties hier. Hoe meer aardige mensen we hier kennen en hoe meer we praten met de andere bewoners, hoe meer we ons hier ook thuis gaan voelen en hoe minder we nog ver hoeven te trekken. Het gaat niet goed met Frankrijk, daar is iedereen het wel over eens, maar in zo’n gehucht blijven hele prettige omgangsvormen heersen en de sociale verbanden zijn heel hecht, je hoeft hier niet zo snel te vereenzamen. A propos Indische jeugd: over Bibeb hebben we het vast nog wel eens! Ik was nooit zo’n fan van haar interviews, vond ze vaak een beetje aanstellerig en inhoudelijk minder interessant, het leek haar er vooral om te gaan mensen dingen te laten zeggen die ze eigenlijk niet kwijt wilden, daar ben ik nooit zo dol op. Ik las hier John Jansen van Galens boek over VN, heel snel en heel oppervlakkig en met groeiende ergernis. Wat een verziekt rotwereldje met haat en nijd, leugens en gekonkel, bah. En anderen maar de maat nemen. Ik wist het in grote lijnen wel, maar je kijkt er toch van op. Johan, ik ga naar bed, de sterren flonkeren morgen weer en ik roer dan weer de troffel. Hoop dat je met Ellen met regelmaat serene momenten en meer hebt en dat het water je zelden of nooit aan de lippen staat. Je doet wat je kunt en meer kun je niet, wat je doet is heel veel en betekent ook heel veel. Gun jezelf af en toe ontspanning en een uitje naar een andere wereld en blijf alsjeblieft lezen zoals je doet, dat houdt de horizon wijd. ls we terug zijn maken we een afspraak en kom jij naar Amsterdam. Geef Ellen twee dikke zoenen van ons en wees zelf stevig omhelsd met sterkte voor als je die nodig hebt. Tot in september, goede nacht en slaap lekker,

Jeannette Klusman, oud-collega uit de journalistiek, weekbladpers en hogeschool Tilburg.