Kennen we haar nog, Jet Bussemaker? Bij zulke vrouwen spreken we van een stevige tante. Ga ik nu in de fout? Kan dit tegenwoordig nog? Prof. dr. Jet Bussemaker, PvdA, voorzitter Raad Toezicht Ouderenzorg & Samenleving, vindt, zo hoorde ik haar vandaag op de radio zeggen, dat we niet moeten wachten met stilzitten want anders, zo is becijferd, hebben we over tien jaar 200.000 (!!!) vacatures in de zorg. Tweehonderdduizend !!! En alleen geld zou voor de zorg niet de oplossing zijn. Niet meer geld maar anders denken. Haar advies gaat politiek behandeld worden en komt erop neer dat mensen als Diana (natuurtalent met toewijding) veel eerder en makkelijker in dienstverband in de verpleegzorg (woonzorgcentra) werkzaam moeten kunnen zijn. Bussemaker: We blinken uit in papieren, in diploma’s, in regels en nog eens regels, maar dat is geen enkele garantie op goede zorg en we zullen flexibeler moeten worden.
De voorzitter van de Patiëntfederatie, een zekere Schellekens, Arthur Schellekens, was het niet met haar eens. Hij ontpopte zich als een valse profeet. En daar hebben we er al zoveel van in Nederland. Minder hechten aan alle mogelijke diploma’s? Welnee zeg! Dan verminderde de kwaliteit van de zorg. Het zou (Schellekens) een uitholling zijn van het vak van verzorgende en verpleegkundige. Dat er ook nog zoiets als een midden bestond, ging er bij deze man niet in. Een grote bek met meer dan 95.000 vacatures nu, en 200.000 over tien jaar. Schellekens betoogde ook nog eens dat je het al die hardwerkende en gepassioneerde verzorgenden niet kon aandoen om niet-gediplomeerden en niet volledig- gediplomeerden in de verpleeghuizen in te zetten. Devaluatie, zei de wijsneus. Over de ouderen had hij het niet. Laat ik eerlijk zijn, hij had het amper over de doelgroep, over de van zorg (en aandacht!!!) afhankelijken. Ze zouden niet veilig zijn bij niet volledig gediplomeerden. Helaas heb ik teveel ellende in twee verpleeghuizen gezien. Ik kwam er dagelijks. Ik sliep er mee achter het cijferslot. Ik was kind aan huis op een gesloten afdeling. Het klopte er vaak voor geen meter. Voortdurend dreigden ongelukken. En ik wist: we hebben het er met dat verfoeide neoliberalisme zelf naar gemaakt. Bezuinigingen. Weg met van alles en nog wat. Marktwerking over de rug van zieken en ouderen en hun mantelzorgers. Maatschappij in ontbinding. Schellekens is op internet terug te vinden met plannen, rapporten en beleidsnotities. Maar vooral ook met luchtfietserij.
Helin rondt momenteel haar stage in een woonzorgcentrum af. Op alle onderdelen heeft ze hoog gescoord. Hoger kon niet. Ze is mensgericht, heeft een oorlog in Syrië meegemaakt, van haar tiende tot haar achttiende, ga er maar tegenaan staan, en ze is leergierig en slim. Haar verhalen over de stage in het woonzorgcentrum als arts in opleiding brengen me dicht bij mijn verleden als mantelzorger van Ellen. En mijn getob met mijn galblaas. De opslagplek voor verdriet, onmacht en frustratie. De gediplomeerde dames hadden een liefdesrelatie met de computer. Ze waren er niet bij weg te slaan. De computer werd ook gebruikt om te melden dat er niets te melden was. En dat met zo’n groot personeelstekort. Er wordt nog steeds hopeloos veel tijd aan verdaan. Dames die de bewoners maar lastig en vervelend vonden. Op enkele uitzonderingen na. Vaak slecht zorgpersoneel. Ongeïnteresseerden met een diploma. Ze hadden dat diploma beter kunnen krijgen van Marlboro of een ander sigarettenmerk. Roken op het balkon konden ze als de besten. Bij elk wissewasje die vlucht naar het balkon voor een peuk. Een diploma bleek In Nederhorst den Berg en bij De Ingelanden geen enkele garantie voor deugdelijk werk als verzorgende of verpleegkundige. Al waren de verpleegkundigen meestal wel een stuk beter.
De verzorgenden? Te dikwijls knudde. Velen waren er onvoldoende met hun hoofd bij. Nee, ik overdrijf niet. Was het maar zo! Geen Diana’s met levenservaring en levenswijsheid. Het waren vaak hypotheekzusters, bij beuners, in plaats van zorgzusters. Ondanks de pamflettistische prietpraat van Mark Rutte. Personeel dat geen rekening hield met de sociale en economische status van de zorgvragers. Hun mentale gezondheid leed eronder. Het bracht me ertoe Ellen definitief vanuit De Ingelanden naar huis terug te halen. En ik had er het geluk dat ik een fenomeen als Diana Sharifi trof, aan wie Ellen zich meer en meer ging hechten. Ze kon van lieverlee weinig meer, Ellen, maar de stem van Diana herkende ze bij binnenkomen uit duizenden. De glimlach en de wenkbrauwen vertelden het verhaal. Het was het verhaal van vertrouwen en chemie. Dus ja, meneer Schellekens, we zijn hier toch écht ervaringsdeskundigen. U kunt praten wat U wilt, maar U bent ziende blind. En dan de moeite die Diana moest doen om, behalve als ZZP’er in de zorg, ook in een zorginstelling voor meer vastigheid een voet tussen de deur te krijgen. Handen aan het bed? We hebben er de mond van vol, meneer Schellekens, maar als puntje bij paaltje komt gaan we zeiken over diploma’s en vergeten we dat die niet zaligmakend zijn. Het gaat om de intentie. Om de inborst.
Herinner me een Indië-herdenking op Bronbeek waarvandaan ik Ellen in De Ingelanden aantrof in de filmzaal. Ze begroette me met ‘Wim’. Pijnlijk moment, als zovele. Waar waren de verzorgenden met hun mooie diploma’s? Ze stonden allemaal op het balkon aan een sigaret te lurken. Een beroepsdrama. Maar inderdaad, meneer Schellekens, gediplomeerd, gediplomeerd aan de sigaret, en de bewoners aan hun lot overgelaten. Gediplomeerd weggelopen uit de filmzaal. Gediplomeerd afwezig toen Ellen bijna met een kussen door een medebewoonster, zo dement als wat, de verstikkingsdood was gestorven. Ik werd er hier thuis terecht mijn bed voor uit gebeld. Een trauma, nog altijd. Op de schitterende voorjaarsavond voorafgaande aan koningsdag de bewoners van De Ingelanden al om zeven uur naar bed. Misdadig. Zogenaamd omdat de filmapparatuur het niet deed. In werkelijkheid omdat de holistisch ingestelde gediplomeerde teefjes zo snel mogelijk naar de gezelligheid in de overvolle binnenstad van Utrecht wilden. Het zijn helaas geen sprookjes. Wie zijn oren en ogen de kost geeft, heeft de juiste indruk van de betrekkelijkheid van diploma’s. Ze garanderen geen compassie, empathie en ruggengraat. Over tien jaar 200.000 vacatures. Maar ook de mantelzorgers met een burn-out komen er aan. En ja, wie dan leeft die dan zorgt. Hoe zou het leven van U, meneer Schellekens, er over tien jaar uit zien?
Diana miste een paar papiertjes. Die waren zó belangrijk dat verpleeghuisbewoners maar op een houtje moesten bijten. Ze bood zich overal en elders aan en kreeg steevast hetzelfde te horen: komt U terug als U volledig gediplomeerd bent. Op 100 werknemers in de zorg komen we er nu nog slechts 140 tekort. Landelijk zo’n 95.000, dus dat valt nog wel mee. Maar gelukkig is 1 april voor Diana geen grap, maar begint ze dan in een baan met tevens een interne opleiding voor de resterende godvergeten papiertjes. In elk geval lijst ik Jet Bussemaker vandaag maar even in. Stevige tante. Het is de kunst van het denken in oplossingen. Mozes en de Berg. Konden we met die corona ook niet. Na Albanië waren we het land in Europa dat zijn zaakjes het slechtst voor elkaar had. We konden niet buiten de lijntjes kleuren. We hadden geen fantasie. We waren kleinburgerlijk. We waren vertrut. De lieve Ellen had geluk, Ellen die hier thuis zes jaar lang bijna dagelijks werd verzorgd door ene Diana Sharifi. Hoe kun je zo star zijn door alleen maar te denken in diploma’s. Op Hogescholen zijn ze snel uitgedeeld met een 6 en een hele lange min. Voor elk diploma een bonus van de overheid. De financiering van de hogescholen drijft er in belangrijke mate op. Hoe kun je een strohalm (mensen als aanvankelijk ook Diana) weigeren als het aantal vacatures naar de 200.000 gaat. Ellen dankte haar laatste levensjaren in een belangrijk opzicht ook aan Diana. Overbodig dat verder toe te lichten.
In Houten halen ze een voltreffer met haar naar binnen. In Maarssen loopt Helin stage. Ze heeft er opmerkelijk veel te maken met parkinsonpatiënten. In die twee parkinsonpatiënten ziet ze Ellen terug. Ze vertelde over een gesprek met één van die twee bewoonsters en de echtgenoot. Steeds maar weer vallen en nog eens vallen en onvoldoende zorgpersoneel om de parkinsonpatiënt voor vallen te behoeden. Het wachten op een gebroken heup. Of anders de bewoonster vastbinden op een stoel. De mantelzorger die tijdens het gesprek zijn schouders optrok, zich klein maakte, en begon te huilen. De mantelzorger de uitputting voorbij. De adrenaline. Zo herkenbaar. De kwetsbaarheid al helemaal. Helin vertelde over de tragiek toen ze hierboven op de zolderetage na een lange dag vele uren bezig was met het invullen van idiote abstracte feedbackformulieren en competentiegerichte waanzincapriolen van de tekentafels. Het gekke Nederland met zijn natte winden in een netje. Kostbare tijd voor nonsens die ze liever had gebruikt om de bewoonster in Maarssen met parkinson en dementie te helpen. Met ’s avonds een poosje de hand vast te houden van deze mevrouw. Doch nee, Nederland prevaleert kletskoek in tabellen. Maar de geleerden zullen het allemaal wel beter weten. En de zieken en ouderen? Ze kwijnen weg in een doordrenkte incontinentieluier.
Even het onderwijs. Daar geen vernieuwers maar vernielers. Vaak lui die in de klas zelf geen orde konden houden. Bij dertienjarigen al niet. Omdat we nergens met ze naartoe konden, mochten ze in Zoetermeer beter onderwijs bedenken. Verdringen die foute grap. Maar Nederland en de regeltjes. Het gaat niet om de medemens. Het gaat om de registratie. En om diploma’s. Aan alle formaliteiten voldaan, de patiënt helaas overleden. Diploma’s zijn geen garantie voor alles. Ik weet het uit de journalistiek. En met het zicht op 200.000 vacatures over tien jaar zou Nederland best wel eens mogen beginnen aan enige improvisatie. We zijn fetisjisten geworden. Regeltjesneukers. Archiefbouwers. Obesitaskwekers aan de pc. Ik ben benieuwd hoe goed de verpleeghuisdirecties gaan doorpakken. En iedereen die zich keert tegen het advies van Bussemaker wens ik een zeer vroegtijdig en langdurig verblijf in een verpleeghuis toe. Zonder personeel. Met veel pyjamadagen. Een contract voor daags maar drie keer naar de wc. Liefst minder nog. Plascontracten door de familie ondertekend. Pijnlijke doorligplekken vanwege slechte verzorging. En bij niet in staat zijn zelfstandig te eten dan maar uithongeren.
Ik haat de regelfetisjisten. Het is er in Nederland van gekomen dat de zorgindicatie 4 al niet meer voldoende is voor opname in een verpleeghuis. Insiders weten wat zorgindicatie 4 betekent. Dan ben je er als patiënt al heel erg aan toe. Ik begrijp dat er zeer dringend 16.000 nieuwe verpleeginstellingen in Nederland nodig zijn. De strenge regelgeving vertraagt de bouw. Liever regels dan bouwen. Al zal het nog een hele kluif zijn die extra verpleeghuizen van personeel te voorzien. We draaien in cirkeltjes rond. We werpen voor alles zoveel barrières op dat elk dossier naar de grote stapel gaat. Insiders weten dat we de beschaving in Nederland achter ons gelaten hebben. Nu nog minder babbels. Ach, in het Belgische De Panne begon een Afghaanse wetenschapper, die nergens aan de bak kwam, tenslotte maar een restaurant met gebakken mosselen. Hij vluchtte voor de Taliban, een Afghaanse officier van justitie, in Hamburg kwam hij niet verder dan taxichauffeur. Ook de verpleeghuizen zouden in Nederland hun handen kunnen dichtknijpen met oorlogsvluchtelingen. Het zit niet altijd in een papiertje. Maar met West-Europa blijft Nederland arrogant zijn problemen groter en groter maken. Naar de 200.000 vacatures in de zorg! Maar misschien maken we ons druk om niets met wereldleiders van het slechtste soort.
Diana met de as van Ellen in De Panne. Goede zorgvreleners zijn met geen goudstaven te betalen.
Ze is nog lang geen twee jaar in Nederland. Ze is Koerdisch, net als Helin. En daar is ze trots op. Net als Helin. Beriwan Avci. Binnenkort ’s avonds in Anafora in het Maximapark dat ze dan samen met haar vriend Sores gaat runnen. Samen bestieren ze al een bedrijf in huishoudelijke hulp voor de zorg. De voormalige lerares Engels doet menigeen versteld staan door de snelheid waarmee ze de lastige Nederlandse taal onder de knie krijgt. In Nederland al dik bevriend met Diana, Helin en Wil, toekomstige klanten in de avonduren bij een ondergaande zon bij Anafora. Als taalcoach de vraag aan Beriwan het laatste blog te lezen en onder woorden te brengen wat er in dat blog te lezen viel. Verbazingwekkend hoeveel zij nu al van de Nederlandse taal oppikt.
door Beriwan Avci
Sinds ik Johan heb ontmoet, zie ik dat hij Diana altijd in alle opzichten heeft gesteund en blijft ondersteunen. Diana is exemplarisch voor de strekking van zijn meest recente blog. Diana staat model voor uitmuntende zorg zonder de nodige diploma’s. Johan is haar toegewijd. Omdat ik ook zie dat Diana zijn leven en dat van zijn geliefde Ellen heeft geraakt. Diana is een vrouw die vecht voor wat het leven brengt en het hebben van zo’n leven heeft haar behoorlijk sterk gemaakt. Op een dag vertelde Johan mij dat Diana werk zocht en een paar dagen later was een baan in een verpleeginstelling voor haar gevonden. Ik was er zeker van dat Johan alles had opgezocht over de baan die Diana ging bekleden en zoals we zien in zijn schrijven begon hij met de cijfers. Het aantal dat deze sector nodig heeft aan werknemers. Prof. dr. Jet Bussemaker waarschuwt op de radio voor een dreigend tekort van 200.000 zorgvacatures over tien jaar. Johan pleit voor een verandering in denken en benadrukt dat geld alleen niet de oplossing is. Zijn voorkeur, gericht op meer flexibiliteit in de zorg, stuit echter op weerstand van Arthur Schellekens, voorzitter van de Patiëntfederatie, die de kwaliteit van zorg zonder volledige diploma’s betwijfelt. Ik ben het met allebei eens, in die zin dat ik vind dat kandidaten voor de zorg met een spoedcursus en een papiertje zouden moet kunnen instromen. Ik zou voorstander zijn van een interne opleiding en ondertussen al handen aan het bed.
Johan pleit voor om mensen zoals Diana zonder volledige diploma’s maar met toewijding, eerder en makkelijker in de verpleegzorg op te nemen. Terecht. Maar Nederland liever dan Turkije. Het hele systeem in Turkije is voor rijke mensen. Johan deelt zijn persoonlijke ervaringen in verpleeghuizen, kritiseert het overdreven belang van diploma’s en benadrukt het belang van intentie, inborst en ervaring in de zorg. Terwijl hij zijn waardering uitspreekt voor individuen zoals Diana, die ondanks het ontbreken van bepaalde papieren uitblinken in toewijding. Het systeem in Nederland zou een kortere weg voor mensen als Diana moeten openen als reactie op de crisis. Johan beschrijft negatieve ervaringen met gediplomeerd personeel en pleit voor meer flexibiliteit en pragmatisme in de zorg. Hij betreurt de regelgeving en het regelfetisjisme in Nederland, met name in de zorg en het onderwijs, en waarschuwt voor een dreigende crisis in de zorgsector. Ook reflecteert hij op de negatieve impact van regelgeving in de zorgsector en het onderwijs en eindigt met een afkeer van “regelfetisjisten” en een oproep tot meer improvisatie in Nederland.